Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Галапагос архипелагындағы жанартау аралы
Volcanic Island in the Galápagos Archipelago
Сантьяго аралы – Галапагос аралдарының бірі. Арал екі үстіне жатқан жанартаудан тұрады, оның ауданы және ең жоғары биіктігі – солтүстік-батыс қалқанды жанартауының басында 150,5 метрді құрайды. Аралдың оңтүстік-шығысындағы жанартау сызықты жарықтан атқылап шығып, одан әлдеқайда төмен. Аралдағы ең көне лава ағындары 750 мың жыл бұрын пайда болған.
Santiago Island is one of the Galápagos Islands. The island, which consists of two overlapping volcanoes, has an area of and a maximum altitude of , atop the northwestern shield volcano. The volcano in the island's southeast erupted along a linear fissure and is much lower. The oldest lava flows on the island date back to 750,000 years ago.
Аттар
Испан тілінде алғашқы атауы Сан-Маркос аралы (Исла немесе Исла Сан-Маркос) болды, Евангелист Марк құрметіне берілген есім. 1892 жылы, Колумбтың алғашқы саяхатының төрт жүз жылдығын мерекелеу аясында, Эквадор бұл аралды Колумб жеткен алғашқы аралдың атымен Сальвадор немесе Сан-Сальвадор аралы (Исла Сан-Сальвадор) деп атады. Исабела және Фернандина аралдары да осылайша үшінші және төртінші аралдардың құрметіне аталды. Қазіргі Сантьяго (sanˈtjaɣo) – испан тілінде Әулие Яковтың аты және Солтүстік Испаниядағы маңызды қажырлы орын. Ағылшын тілінде бұл арал Англия королі Джеймс II құрметіне Йорк герцогінің аралы, Джеймс королінің аралы және Джеймс аралы деп те белгілі болған. Бұл атауды алғаш 1684 жылы пират Уильям Амброзия Коули берген, ал Джеймс таққа отырғаннан кейін 1685 жылы өзгертілді. Коули Флореана аралын Карл II құрметіне Карл королінің аралы деп атаған.
The original Spanish name was San Marcos Island (Isla or Ysla San Marcos), honoring Saint Mark the Evangelist. In 1892, as part of Ecuador's celebration of the quadricentennial of Columbus's first voyage, it was renamed Salvador or San Salvador Island (Isla San Salvador) after the first island Columbus reached. Isabela and Fernandina were similarly renamed for the third and fourth islands. The present name Santiago (sanˈtjaɣo) is the Spanish name of Saint James and a major center of pilgrimage in northern Spain. In English, the island has also been known as Duke of York's Island, King James's Island, and James Island, all in honor of King JamesII of England. The name was originally bestowed by the pirate William Ambrosia Cowley in 1684 and altered in 1685 after James's coronation. Cowley had similarly named Floreana Island King Charles's Island after CharlesII.
Геология
Сантьяго аралы – Галапагос архипелагындағы аралдардың бірі. Ол Сантьяго деп аталған қалқан тәрізді жанартаудан пайда болған. Аралдағы ең көне лава ағындары 750 мың жылға дейін соққан. Жанартаудың төмен, жазық шыңдары лаваның төмен тұтқырлығының арқасында одан алыс қашықтыққа ағуына мүмкіндік берді. Аралдың жанартаулық тегінің нәтижесінде, оның барлық жерінде голоцендік пирокластикалық тау жыныстары кездеседі. Аралдың шығыс және батыс жағында қызып тұрған лава мен судың жылдам әрекеттесуінен пайда болған туф конустары байқалады. Жанартаудың шыңы аралдың солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, ал Сантьяго аралындағы соңғы тіркелген жанартаулық белсенділік 1904 және 1906 жылдар аралығында болған.
Santiago Island is one of the islands in the Galapagos Archipelago. It was formed from a shield volcano eponymously named Santiago. The oldest lava flows on the island date back to 750,000 years ago. The low, flat summits of the volcano allowed the low viscosity lava to flow for large distances from the source vents. The volcanic origin of the island has led it to be dotted with holocene pyroclastic rock that can be found across the island. On the eastern and western sides of the island, tuff cones, formed from the rapid interaction of hot lava and water, are visible. The summit of the volcano is on the northwestern part of the island and the last recorded volcanic activity on Santiago Island was between 1904 and 1906.
Жабайы табиғат
Галапагос аралдарындағы басқа аралдар сияқты Сантьяго аралы да жануарларға толы, әсіресе Галапагос аралдарына тән жануарлар көп. Аралда көбінесе Галапагос түкіршігі, Галапагос теңіз арыстаны, Салли Лайтфут крабы, теңіз игуанасы және Галапагос құрлық игуанасы, бөтелке мұрынды дельфин, күріш егесі және Микролофус кездеседі. Чарльз Дарвин 1835 жылғы қазан айында аралдағы құрлық игуаналарының саны көп екенін айтты: "Олардың қаншалықты көп екенін көрсету үшін Джеймс аралында қалғанда біраз уақыт бойы шатырымызды тігуге бос жер таппадық". Өсімдіктер мен өсімдік жамылғысы туралы Дарвин былай баяндады: "Басқа аралдардағыдай, төменгі аймақ көбінесе жапырақтары жоқ бұталармен жабылған, бірақ ағаштар басқа жерлерге қарағанда ірірек болды. Бұлттардың ылғалдығы сақталып тұратын жоғарғы аймақ жасыл және гүлденген өсімдіктерге толы".
Like the other islands of the Galápagos archipelago, Santiago Island is rife with wildlife, particularly species endemic to the Galápagos. Some animals commonly seen on the island include the Galápagos fur seal, Galápagos sea lion, Sally Lightfoot crab, marine iguana and Galápagos land iguana, bottlenose dolphin, rice rat, and Microlophus. Charles Darwin in October 1835 noted that the island's population of land iguanas was immense: "I cannot give a more forcible proof of their numbers than by stating that when we were left at James Island we could not for some time find a spot free from their burrows on which to pitch our single tent." On the plants and vegetation, Darwin observed, "As in the other islands, the lower region was covered by nearly leafless bushes, but the trees were here of larger growth than elsewhere. The upper region, being kept damp by the clouds, supports a green and flourishing vegetation."
Қалпына келтіру
Галапагос ұлттық паркінің дирекциясы мен Аралдарды қорғау ұйымы 2019 жылдың 4 қаңтарында 180 жылдық үзілістен кейін Сантьяго аралына 1436 Галапагос құрлық игуанысын (Conolophus subcristatus) қайта қоныстандырды. Бұл серіктестік аралдың экологиялық денсаулығын жақсарту және осы игуана түрінің гүлденуіне мүмкіндік беру мақсатында жасалды. Игуаналар 1930 жылдары әкелінген және 5000-нан астамға жеткен Солтүстік Сеймур аралынан алынды, сондай-ақ олар тамақ жетіспеушілігімен де күресті. Чарльз Дарвин 1835 жылы Сантьяго аралында құрлық игуанасын тірі көріп тіркеген екінші адам болды, ал Абель Николас Бергасс дю Петит Туаарс 1838 жылы соңғы болып тіркеген.
The Directorate of Galápagos National Park and Island Conservation reintroduced 1,436 Galápagos Land Iguanas (Conolophus subcristatus) to Santiago Island on 4 January 2019 after a 180 year absence. The partners reintroduced the land iguanas in an effort to restore the island's ecological health and to provide the opportunity for this iguana species to thrive. Land iguanas were sourced from North Seymour Island, where they were introduced in the 1930s and have increased to over 5,000 and faced a lack of food availability. Charles Darwin was the second last person to record land iguanas alive on Santiago Island in 1835, with Abel Nicolas Bergasse du Petit Thouars being the last in 1838.