Кіріспе

Уильям Макеписс Такерридің 1852 жылғы романы «Генри Эсмондтың тарихы» – Уильям Макеписс Такерридің 1852 жылы жарық көрген тарихи романы. Кітап Англия королевасы Аннаның қызметіндегі полковник Генри Эсмондтың жас өмірін баяндайды. Виктория дәуірінің тарихи романдарының классикалық үлгісі ретінде, Такерридің тарихи көркем туындысы өзінің оқиғасын 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басындағы Англияда, әсіресе Англиядағы монархияның қайта орнауына байланысты маңызды оқиғалар аясында жасайды. Онда нақты (бірақ көркемделіп суреттелген) және ойдан шығарылған кейіпкерлер қолданылады. Роман басты кейіпкерін Даңқты революция, Испан мұрагерлік соғысы, Гамильтон-Моун дуэлі және Ганноверлік мұрагерлік сияқты бірқатар тарихи оқиғаларға тоғыстырады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Генри Эсмонд өзінің тарихын мемуарлық стильде баяндайды, көбінесе үшінші жақта, бірақ кейде бірінші жаққа көшеді. Генри шамамен 1678 жылы туған, жетім және Лондон маңында француз гугенот босқындарының қамқорлығында өседі. Генри он жасқа келгенде Томас Эсмонд, үшінші Каслвуд виконты, оны қамқоршыларынан алып, Каслвудқа әкеледі; Генри Каслвудта қызметші болып тұрады және ол виконттың заңсыз ұлы деп есептеледі. Католик виконт король Уильям III-нің заңдылығын мойындамайды және Бойн шайқасында Джеймс II үшін соғысып қаза табады. Каслвуд уақытша әскерлермен басылып алынады, ал Генриге жазушы Ричард Стил деген әскер қызметкері дос болады. Мүлік Томас Эсмондтың протестант туысы Фрэнсис Эсмондқа өтеді, ол төртінші виконт атанды. Жаңа виконт пен оның әйелі жас Генриге қамқорлық жасайды; ол алғаш рет отбасының толыққанды мүшесі ретінде дастарқанға отырады. Генри – тыныш, салмақты, еңбекқор жас жігіт, ол асырап алған отбасына адал. Жұмсақ мінезді, сезімтал Леди Каслвуд оның сүйікті анасы болып табылады. Оның күйеуі де Эсмондқа мейірімді, бірақ ол шектеулі ой-қиялы мен кейде қарапайым мінез-құлқы бар, көп ішетін адам, бұл оның әйеліне үлкен ұят келтіреді. Генри Каслвудта қалады, оның асырап алған ата-анасы оны Кембридж университетіне жібереді, онда ол дін қызметкері болуы керек деп ойлайды. Алайда Генридің университеттегі соңғы жылы төртінші виконт дуэльде қаза табады. Өлім төсегінде ол Генриге үшінші виконт Томас Эсмондтың шын мәнінде оның әкесі болғанын және Генридің заңсыз туған бала емес, Каслвуд титулы мен мүлкінің заңды мұрагері екенін айтады. Генри асырап алған анасы мен туыстарына ауыр тиерін білген соң, мойындауды өртеп, ешкімге айтпайды. Леди Каслвуд Генриді виконттың өліміне кінәлі деп айыптайды және оған отбасымен қайтадан кездесуге тыйым салады. Бір жыл түрмеде отырғаннан кейін Генри армияға қосылып, Испания мұрагерлік соғысына қатысады. Англияға оралғанда, жиырма үш жасында, ол асырап алған анасымен татуласып, ағайындарына барады: Фрэнк (қазіргі бесінші виконт), он жеті жастағы ақылсыз, бірақ жақсы мінезді жігіт және Беатрикс, он алтыға толмаған, бірақ бойжеткен әдемі қыз. Фрэнк әскерге мүмкіндігінше ерте қосылғысы келеді; Беатрикс бірнеше бай жігіттермен флирт жасап жатыр, ал Леди Каслвуд Генриге Беатрикстің мақтанқор және жүрексіз екенін және оған үйленген ер адам бақытты бола алмайтынын айтады. Генри Беатрикстің сұлулығына ғашық болып, өз полкіне оралады және 1708 жылы соғыстың бірінші кезеңі аяқталғанға дейін Нидерланды мен Испанияда шайқасады. Армиядан кеткен Генри жазушы ретінде байлық табу үшін Лондонға қоныстанды. Ол сол кездегі көптеген белгілі ағылшын жазушыларымен танысады және Ричард Стилмен достығын жаңартады, ол оны Джозеф Аддисонмен таныстырады. Эсмондтың пьесасы сәтсіз аяқталады, ол саяси памфлеттер мен хаттар жазуға көшеді, Тори достарын қолдап, Марлборо герцогын сынап, оған қарсы кек сақтайды, сонымен қатар Джон Ричмонд Веббті (Такерейдің бес туысы) жақтайды. Эсмонд Аддисон мен Стилді саяси көзқарастарына қарамастан, оның достары болып қалатын көңілді, азаматтық адамдар ретінде көрсетеді. Ал Джонатан Свифтті, оның жағында болғанына қарамастан, жеккөрінішті мизантроп және зорба ретінде бейнелейді. Генри мен оның туысы Фрэнк кейіннен Джеймс Франсис Эдвард Стюартты британ тағына қайтаруға жасалған сәтсіз (және тарихи емес) әрекетке қосылады. Көптеген интригалардан кейін Генри якобизмге көңілі толады және Ұлыбританияның Уиг болашағын қабылдайды. Апасы Беатрикске үйленбей, оның орнына асырап алған анасы Леди Каслвудқа үйленеді. Роман ерлі-зайыптылардың 1718 жылы Вирджинияға көшіп кетуімен аяқталады.

Қабылдау

Романшы Джордж Элиот досына жазған хатында осы туындыны жеке сынға алып, оны "ең қиынға түсетін кітап" деп атады. Кітап бойы батыр қызға ғашық болып, соңында анасына үйленеді. Алайда, американдық баспагер және жазушы Джеймс Т. Филдс өзінің автобиографиялық "Өткен күндер авторлармен" кітабында осы кітап және оның досы Тэккерей туралы былай деді: Менің ойымша, бұл әдебиеттегі керемет туынды, мен оны басқа еңбектерден гөрі көбірек оқыдым. Мүмкін, менің әуестігімнің себебі осы шағын оқиғада. Бір күні, 1852 жылдың қарлы қысында, мен Тэккерейді Беккон-стрит көшесімен жүргенде кездестірдім. Ол мені алыстан көріп, қолындағы "Генри Эсмонд" (жаңадан басылған ағылшын нұсқасы) кітабын жоғары көтеріп, қуанышпен айқайлады. Мен оған жақындағанда ол: "Міне, мен жасай алатынымның ең жақсысы осы, мен оны Прескоттқа Америкадағы алғашқы кешкі асы үшін сыйлық ретінде апарып жатырмын. Мен осы кітапқа сенімдімін және кеткенімде оны өзімнің визиткам ретінде қалдыруға дайынмын", – деді. Энтони Троллоп Тэккерейді заманының ең ұлы романисі, ал "Эсмондты" шедевр деп санады. Ипполито Ниевоның "Италиялық жазбалар" романы сюжеттің негізгі құрылымы, басты кейіпкерлердің психологиялық бейнесі, жиі кездесетін эпизодтар және метафораларды қолдану тұрғысынан "Генри Эсмонд тарихымен" ұқсастықтарды көрсетеді.

Жалғасы

Бұл романның жалғасы 1857–59 жылдары жазылған «Вирджиниялықтар» романы болды. Оқиға Англия мен Америкада өтеді және Эсмондтың немерелері, Джордж және Генри Уоррингтон ағайындыларының өмірін көрсетеді.

"Анна патшайымның стилі"

Британдық сәулетшілер Джордж Деви мен Ричард Норман Шоу тарапынан танымал болғанымен, 19 ғасырдың соңында ғимараттар мен жиһаз үшін жасалған, сәтке сай келмейтін "Анна патшайым" стилі, Тэккерэйдің "Генри Эсмонд" романындағы сол дәуірдің егжей-тегжейлі сипаттамаларына оқырмандардың қызығушылығы арқасында Виктория дәуіріндегі атауын алды. Тэккерэй 1848 жылы Сомерсет графтығындағы Клеведон қаласындағы Клеведон сарайына сапар шекті, және бұл үй Каслвудтың көрінісіне шабыт берді. Оның баспагерлері романның дәуірлік атмосферасын арттыру үшін, 1730 жылдардан бастап толыққандай Каслон шрифтін қолданып, сондай-ақ ұзын "s" әрпін пайдаланып басып шығарды.