Кіріспе

Орыс ақыны, тарихшы және саяси белсенді (1813–1877)

Николай Платонович Огарев (Огарев; Ланг ру; 6 желтоқсан 1813 [е.с. 24 қараша 1813] – 12 маусым 1877 [е.с. 31 мамыр 1877]) – орыс ақыны, тарихшы және саяси белсенді. Ол 1861 жылғы Еріктіру реформасының шектеулерін қатаң сынап, шаруалардың босатылмағанын, жай ғана бір түрлі крепостнойлықты екіншісімен алмастырғанын айтты. Огарев – Александр Герценнің өмір бойы досы, бірге жер аударылған және Англияда басылып, Ресейге тыйым салынған "Колокол" газетінде бірге жұмыс істеген серігі болды. 1827 жылдың жазында Мәскеудің үстіндегі Құйрық төбелерінде серуендеу кезінде Герцен мен Огарев (екеуі де жасөспірім шақта) елдері азат болғанша тынығуға ант берді; бұл ант оларды және олардың достарын өмірлерінің көптеген қиындықтарында, ел ішінде де, шетелде де қолдады және Э.Х. Каррдың "Романтикалық жер аударылу" кітабында сипатталған. Ант берген орын қазір ескерткішпен белгіленген.

Өмірбаян

Николай Огарьев Санкт-Петербургте бай орыс жер иелері отбасында дүниеге келді. Анасынан ерте айырылған Николай балалық шағын Пенза маңындағы әкесінің қожалығында өткізді. 1826 жылы ол алыс туысы Александр Герценмен танысып, жақын дос болды, олармен бірден екі ортақ нәрсе тапты: монархияға қарсылық және декабристердің идеяларына терең жанашырлық. 1829 жылы ол қожалықты тастап, Мәскеу университетінде оқуға түсті, онда утопиялық социалистер тобына қосылып, маңызды саяси қызмет атқарды, нәтижесінде тұтқындалып, әкесінің қожалығына жер аударылды. 1856 жылы ол Ресейден мүлдем кетіп, Лондон мен Женевада көп жыл өмір сүрді, "Колокол" және "Общее собрание" атты еркін орыс басылымдарын ұйымдастырумен айналысты. 1874 жылдың қазан айынан бастап Огарьев Ньюкасл-апон-Тайн қаласында тұра бастады, ол сүйікті Мэримен бірге Генуядан келді. Ньюкасл қаласында Огарев "Өлеңде мойынұсау" және аяқталмаған "Соңғы қарғыс" шығармаларымен айналысты. Алайда сол жылдың соңында олар Мэридің туған қаласы Гринвичке көшіп, Огарьев 1877 жылы сол жерде қайтыс болды.

Шығармалары

Оның поэзиясы алғашқы кезеңінде романтикалық үнмен ерекшеленді, онда жеке адам мен халықтың бостандығы, әлеуметтік наразылық, көтеріліс, жалғыздық, күмән және бейшаралық сияқты мәселелер басым болды, мысалы, «Ақынның өлімі» (1837) – Александр Пушкиннің өліміне арналған, «Ән» (1839) және «Түн» (1839). Ресей декабристерінің естелігі «Рылеевтің естелігі» (1859), «Алыстан келгендерін көрдім» (1838) және Бетховеннің «Батырлық симфониясы» (1874) тудырды. 1840-1850 жылдар аралығында ол «Ауыл» (1847), «Біреу, Қысқы жол» (1856) сияқты бірнеше өлеңді роман жазды, онда ол жеке меншік иелерінің және крепостной шаруалардың өмірін көрсетеді. Лондондағы уақыты «Арман» (1857), «Түн» (1857), «Түрме» (1857), «Матвей Радаев» (1856) туындыларымен сәйкес келді, олардың барлығы қайғылы патриотизмге толы. Оның сүйікті жанрларының бірі – хаттар, мысалы, «Досым Герценге», «Достарымға» және А. Грановскийге. Оның тағы бір ерекше жанры – монолог түріндегі лирикалық өлеңдері, мысалы, «Монологтар», «Медитация» және «Нағыз адамның мойындауы». Оның прозалық туындылары «Менің мойындауым», «Кавказ тақырыптары» және «Ресейлік жер иесінің естеліктері» атты мемуарлардан тұрады, оған досы Герценнің естеліктері әсер етті, сондай-ақ «Саша» және «Проститутканың тарихы» сияқты аяқталмаған романдар бар, оларды натурализм ағымына жатқызуға болады. Әдеби сыншы ретінде ол орыс мәдениеті мен әдебиетінің көрнекті тұлғаларына арналған бірнеше эсселердің авторы, мысалы, 1860 жылы Лондонда Кондратий Рылеевтің өлеңдері жинағына жазған алғы сөзі және «XIX ғасырдың жасырын орыс әдебиеті» мақаласы. Оның толық шығармалары төрт томды құрайды. 1966 жылы оның денесі Гринвич зиратынан эксгумацияланып, кремацияланды, күлі Ресейге әкелініп, Мәскеудегі Новодевичье зиратына жерленді.