Насеризм: Араб ұлтшылдығы мен социализмінің саяси идеологиясы
Nasserism
Насеризм – арабтық социализм мен ұлтшылдықтың саяси идеологиясы. Гамаль Абдель Насердің ой-пікірлеріне негізделген, империализмге қарсы, Араб елдерін біріктіруді мақсат тұтады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Араб социалистік және ұлтшыл саяси идеология
Arab socialist and nationalist political ideology
Насеризм (التيار الناصري) – араб ұлтшылдығы мен араб социализміне негізделген саяси идеология. Ол 1952 жылғы Египет революциясының екі маңызды көшбасшысының бірі және Мысырдың екінші президенті Гамал Әбдел Насердің ой-пікірлерімен байланысты. Ішкі және халықаралық деңгейде орталықтанған бұл идеология араб социализмі, республикалық құрылым, зайырлылық, ұлтшылдық, империализмге қарсы күрес, дамып келе жатқан елдердің ынтымақтастығы, панарабизм және халықаралық бейтараптық сияқты элементтерді біріктіреді. Мохамед Хассанейн Хайкалдың сөзіне сүйенсек, насеризм – "азаттық, социалистік өзгерістер, халықтың өз ресурстарын бақылауы және еңбекші халықтың демократиясы" символы. 20-шы ғасырда көптеген араб елдері насеристік үкімет нысандарын қабылдады, олардың көпшілігі 1960-шы жылдары құрылды, соның ішінде ФСН (Алжир) және Муамар Каддафи басқарған Ливия Араб Республикасы. Насеристік идеология теориялық тұрғыдан Баас идеологиясына ұқсас, ол Саддам Хусейннің Баас Ирағында (1968–2003) және Хафез әл-Асад пен қазіргі Башар әл-Асад басқаратын Сирия Араб Республикасында (1971 жылдан бері) да кеңінен қолданылған.
Nasserism (التيار الناصري ) is an Arab nationalist and Arab socialist political ideology based on the thinking of Gamal Abdel Nasser, one of the two principal leaders of the Egyptian Revolution of 1952, and Egypt's second President. Spanning the domestic and international spheres, it combines elements of Arab socialism, republicanism, secularism, nationalism, anti imperialism, developing world solidarity, Pan Arabism, and international non alignment. According to Mohamed Hassanein Heikal, Nasserism symbolised "the direction of liberation, socialist transformation, the people’s control of their own resources, and the democracy of the peoples working forces." Many other Arab countries have adopted Nasserist forms of government during the 20th century, most being formed during the 1960s, including Algeria under the FLN and the Libyan Arab Republic under Muammar Gaddafi. The Nasserist ideology is also similar in theory to the Ba'athist ideology which was also notably practiced under Saddam Hussein's Ba'athist Iraq (1968–2003) and under Hafez al Assad and now Bashar al Assad's Syrian Arab Republic (1971–present).
Тарих
1950-1960 жылдары Насеризм араб әлеміндегі ең күшті саяси идеологиялардың бірі болды. Бұл әсіресе 1956 жылғы Суэц дағдарысынан кейін (Мысырда Үшжақты агрессия деп аталады) орын алды, оның саяси нәтижесі Насеризмнің дұрыстығын көрсетіп, Батыс империялық державаларының ауыр жеңілісі болды. Салқын соғыс кезінде оның ықпалы Африканың басқа бөліктерінде және дамушы әлемде де сезілді, әсіресе империализмге қарсы күрес және бейтараптық саясаты тұрғысынан. 1967 жылғы Алты күндік соғыстағы арабтардың жеңілісі Насеризмнің беделін және онымен байланысты идеологияны зәру етті. Насер 1970 жылы қайтыс болғанмен, оның ізбасары Анвар Садат «Түзетуші революция» деп атаған және кейіннен жүзеге асырған «Инфитах» экономикалық саясаты кезінде Насеризмнің маңызды принциптерінің кейбіреулері қайта қаралып, тіпті толығымен қабылданбады. Садаттың ізбасары Хосни Мубарактың үш онжылдық билігінде Мысырдың қалған араб социалистік инфрақұрылымының көп бөлігі Насеризм принциптеріне қайшы келетін неолибералдық саясатпен алмастырылды. Халықаралық аренада Мубарак египеттік саясаттың дәстүрлі бағытынан мүлдем бас тартып, АҚШ үкіметі мен Израильдің берік одақтасына айналды. Израильге қатысты мысырлықтардың көпшілігінің ашуы мен сенімсіздігі әлі де сақталып келеді, бұл негізінен 1948 және 1973 жылдар аралығында Мысырдың Израильге қарсы жүргізген бес соғысынан туындаған.
In the 1950s and 1960s, Nasserism was amongst the most potent political ideologies in the Arab world. This was especially true following the Suez Crisis of 1956 (known in Egypt as the Tripartite Aggression), the political outcome of which was seen as a validation of Nasserism and a tremendous defeat for Western imperial powers. During the Cold War, its influence was also felt in other parts of Africa and the developing world, particularly with regard to anti imperialism and non alignment. The scale of the Arab defeat in the Six Day War of 1967 damaged the standing of Nasser and the ideology associated with him. Though it survived Nasser's death in 1970, certain important tenets of Nasserism were revised or abandoned totally by his successor Anwar Sadat during what he termed the Corrective Revolution and later his Infitah economic policies. Under the three decade rule of Sadat's successor Hosni Mubarak, most of the remaining Arab socialist infrastructure of Egypt was replaced by neoliberal policies strongly at odds with Nasserist principles. In the international arena, Mubarak departed almost entirely from traditional Egyptian policy, becoming a steadfast ally of both the United States government and Israel, the latter still viewed by most Egyptians with enmity and distrust, derived largely from the five wars that Egypt fought against Israel between 1948 and 1973.
Түсіндірме
"Насершілдік" – әдебиетте Насердің билігі мен оның мұрасының түрлерін сипаттау үшін қолданылатын кең термин, оны көптеген тұрғыдан түсіндіруге болады. Бұл терминнің әртүрлі оқылулары мен қолданылулары бар екенін ескере отырып, П.Ж. Ватикиотис өзінің "Насер және оның буыны" (1978) кітабында, Насершілдік – "жеке тұлғаның харизматикалық лидерлігінің", идеология немесе қозғалыс емес, құбылысының шектеулі саяси мағынасын білдіреді деп аргументтейді. Ватикиотис, Насердің сөйлеуді саяси құрал ретінде пайдаланып, өз саясатына қатысу мүмкіндігінен айырылған сайлаушыларын қалай ықпалға алғанын түсіндіреді. Осы мақсатта Насер, радио мен теледидар арқылы, сондай-ақ үлкен митингілерде "империализм" және "империализмнің агенттері", "реакционерлер", "құдайдың жазасы", "қадір-қасиет және өзіне деген құрмет", "ционизм" және "арабизм" туралы "қайта-қайта гипнотикалық дәйектемелер" айту арқылы көпшілікке үндеді. Насердің күшті лидерлік және араб бірлігі туралы үміттері мен тілектері халықты қоздырып, ынталандырды. "Насершілдікті қайта қарастыру" (2004) еңбегінде Подех пен Винклер Насершілдіктің тағы бір интерпретациясын талқылайды. Олардың пікірінше, "1950-1960 жылдардағы Батыс әлеуметтанушылары Насершілдікті жаңғырту қозғалысы ретінде, ал Насерді – жаңғыртушы лидер ретінде қарастырды. Египет деколонизация процесінен өтіп, жаңа революциялық басшылығымен жаңғыру арқылы ұлттық гүлденуге ұмтылған үшінші әлемнің типикалық елі ретінде көрінді. Осылайша, Насершілдік египеттік дәстүрлі қоғамды экономикасы мен қоғамын жаңғырту арқылы өзгертуге жасалған әрекет ретінде қабылданады". Насершілдікке тағы бір көзқарас Валид Халидидің "Жергілікті Жарты Айдың саяси ағымдары" (1958) кітабында ұсынылған. Валидидің сөзіне сәйкес, Насершілдік араб әлемінде қолдау тапты, себебі ол "әлдебір дәрежеде, араб әлемінің өзіне сол әлемнің болашағына қатысты шешімдерді қабылдау орталығын ауыстырды". Халиди бұл өзгерістің араб қауымдастығында өзіне сенімділік сезімін оятқанын, бұл Палестинаны жоғалтудың соңғы соққысынан кейін ерекше құтқару болды деп мәлімдейді. "Қазіргі Таяу Шығыстың тарихы" (2018) еңбегінде автор да Насершілдіктің араб қауымдастығында өзіне сенімділікті қалай күшейткені туралы айтады. Автор былай деп атап көрсетеді: "Египет сол кезде құнды және еліктеуге лайық болған тәуелсіздік пен мақтанышқа ие болды".
"Nasserism", the broad term used in literature to describe the aspects of Nasser's rule and his legacy, can be interpreted in many ways. Granted that there is a multitude of ways in which the term is read and used, P. J. Vatikiotis in his book Nasser and his Generation (1978) argues that Nasserism had the limited political connotation of a phenomenon of "personal charismatic leadership, not to a movement or ideology". Vatikiotis elaborates upon Nasser's use of speech as a political tool to sway his constituents despite their deprivation of any participation in their leader's policies. To this end, Nasser frequently addressed masses on both radio and television as well as in huge rallies, with a "repeated hypnotic incantation of "imperialism" and "agents of imperialism", "reactionaries", "revenge", "dignity and self respect", "Zionism" and "Arabism". Crowds were galvanized to hysteria as Nasser excited them with hopes and aspirations of strong leadership and Arab unity. In Rethinking Nasserism (2004), Podeh and Winckler discuss another interpretation of Nasserism. According to them, "Western social scientists in the 1950s and 1960s, perceived Nasserism as a modernization movement and Nasser as a modernizing leader Egypt was seen as a typical Third World country undergoing a process of decolonization and, under new revolutionary leadership, aspiring to national prosperity through modernization. Thus, Nasserism was perceived as an attempt to transform Egyptian traditional society through the modernization of its economy and society". Yet another insight into Nasserism is provided in Political Trends in the Fertile Crescent (1958) by Walid Khalidi, who discusses it as not an ideological movement, rather an "attitude of mind" that is "eclectic, empirical, radical, and yet conservative". According to Walidi, Nasserism was able to attract support in the Arab world because it "transferred, if only partially, to the Arab world itself, the center of decisions concerning the future of that world". Khalidi asserts that this change inspired self confidence in the Arab community, which was particularly welcome after the recent shock over the loss of Palestine. In A History of the Modern Middle East (2018), the author also talks about how Nasserism inspired self confidence in the Arab community. The author states, "Egypt had gained a measure of independence and pride that at that time seemed enviable and worthy of emulation."