Кіріспе

Aufheben немесе Aufhebung – бірнеше көріне бермейтін қарама-қайшы мағыналары бар неміс сөзі, оның ішінде "көтеру", "жою", "күштен шығару" немесе "тоқтату", немесе "жоғары көтеру". Бұл термин сондай-ақ "жою", "сақтап қалу" және "асып түсу" деп түсіндіріледі. Философияда aufheben Гегель диалектиканы түсіндіруде қолданады, және осы мағынада көбінесе "субляция" деп аударылады. (Жак Дерриданың француз тіліндегі таңдаған аудармасы relever болды.)

Гегель

Гегельде Aufhebung термині сақтап қалу мен өзгертудің, сонымен қатар алға жылжудың көріне бергісіз қарама-қайшылығын білдіреді (неміс тіліндегі aufheben етістігі «жою», «ұстау» және «көтеру» деген мағыналарды білдіреді). Осы мағыналар арасындағы шиеленіс Гегельдің айтқысы келген мәнді көрсетеді. Субляцияда термин немесе ұғым екінші терминмен немесе ұғыммен диалектикалық өзара әрекеттесу арқылы сақталады да, өзгертіледі. Субляция – диалектиканың қозғалтқышы. Гегельдің логикалық жүйесінің ең қарапайым деңгейінде де субляцияның қалай жұмыс істейтінін көруге болады. «Болу» және «Ешнәрсе» ұғымдарының әрқайсысы «Болу» ұғымында субляция арқылы сақталады және өзгертіледі. Сол сияқты, «Логика ғылымында» (Болу туралы ілімде) анықтық немесе сапа, шама немесе сан, ұғымдық өлшемде сақталады да, субляцияланады. Гегельдің тарих философиясы тарихтағы теріс күштердің (антитезис) маңыздылығын баса көрсетеді – соғыстар сияқты, бірақ оған ғана емес. Оның тарихи прогресс жөніндегі түсінігі диалектикалық спиральға негізделген, онда тезиске антитезис қарсы тұрады, ал синтез оны субляциялайды. Гегель aufheben-нің тарихи процестен ерекше босатылғанын айтқан, себебі ол әрқашан дұрыс болуға тиіс және «абсолютті білім» (das absolute Wissen) сияқты өзгермейді немесе одан әрі дамымайды. Синтез тезис пен антитезисті жояды да, сақтайды, бұл түсініктерді түсіндіруде және aufheben сөзін аударуда қиындықтар тудыратын көріне бергісіз қарама-қайшылық. Гегельдің логикасында өзіне қарсылық тудыру заңды және қажетті. Гегель үшін тарих (логика сияқты) субляция арқылы әрбір шағын қадаммен өрбиді. Мысалы, Шығыс, Грек және Рим империяларында (жеке тұлға назарсыз қалдырылған немесе жойылған, содан кейін мойындалған және ақырында мемлекеттер тарапынан басып тасталған) Бірінші француз империясында сақталады да, жойылды, Гегельдің пікірінше, ол жеке адамды мемлекетпен үйлесімде ұстады. Әлеуметтік тарих деңгейінде субляцияны қожайын-құл диалектикасында көруге болады. Гегель философия тарихына да осы көзқараспен келеді, өткендегі маңызды философиялық идеялар жоққа шығарылмайды, керісінше философияның дамуымен сақталады және өзгертіледі. Философиялық ойлаудың негізінде әрқашан абсолютті негізге сүйенетін басқа бір нәрсені табуға болады. Мысалы, Фихтенің түпкілікті негізі – «Мен» немесе «Эго» бірден «Емес-Менге» сүйенеді, бұл Фихтенің «Мен» дегенінің мәнін ажыратуға мүмкіндік береді. Фихте өзі де мойындағандай, ойлау процесі айналмалы. Дегенмен, айналмалылыққа байланысты ойлаудан аулақ болу керек, себебі ол әр философиялық буынды мәңгілік мәселелерді қайта-қайта қарастыруға итермелейді. Оның орнына Гегель болжамдық ойлауға шақырады: екі қарама-қайшы элемент бір-бірін толығымен жойылмай, бірге ұсталады, көтеріледі және субляцияланады. Болжамдық ойлау рефлексивтік ойға тән абстрактілі идеализмнен аулақ болуға тырысады және нақты немесе абсолютті идеализм тұрғысынан қазіргі, нақты әлемде және тарихта қалай жұмыс істейтіндігі туралы ойлауға мүмкіндік береді. Керісінше, рефлексивтілік – өзара қарым-қатынастың оң жақтары, гегельдік диалектиканың жарқын және конструктивті жағы, сондықтан логикалық тұрғыдан зиянды емес. Бұл ақыл-ойдың айналымы, оған қайта кіру жеке тұлғаның өзіне тән қасиеттерін, тереңдігін, нәзіктігін және байлығын арттырады. Осы арқылы біз сананың «басқаларға» деген «бізбен» және «біздің арамыздағы» шығу тегіне қол жеткізе аламыз, Гегельдің диалектикалық өзара қарым-қатынасының оң жақтарын көре аламыз, бұл қожайын-құл қатынастарының қарама-қайшылығынан өзгеше. Рефлексивтілік ақпаратты болуы мүмкін, сана шеңберіне қайта кіруге және «көруге» немесе көбірек хабардар болуға, соның ішінде сананы құрайтын нәрсені түсінуге және тіпті өзгертуге мүмкіндік береді. Гегельдің «сана диалектикасы» логикалық тұрғыдан Витгенштейннің «ағылшын аналитикалық философиясына» әкелуге тырысқан «бұрынғы ойлаудың» «өнерінен» ешқандай айырмасы жоқ, ол ақылға ие болу, тілге ие болу, мәдениетпен бөлісу, әлемде болу және т.б. сияқты қағидаларға назар аударады. Осы «негізгі болжам бойынша, Aufheben-ді «энергетикалық өмірлік күштердің бір мезгілде бұзылуы мен қайта бағытталуы» деп сипаттау дұрыс, ол бізді жай ғана сублимациядан субляцияға жеткізеді. Осыған байланысты, Aufheben басқа сөздерге қарағанда трансценденттік мәнге ие. Ешқашан қарапайым «Жоқ»; әрқашан телеологиялық «біреуі мүмкін».

Маркс

Маркс субляцияны материалдық, тарихи жағдайлардың қалыптасу жолы ретінде қарастырады. Бұл Гегельдің философиялық идеализмімен қарама-қарсы келе бермейді, себебі тарихи субляция белгілі бір Гайсттың (көбінесе "ақыл" немесе "рух" деп аударылады) іс-әрекетін көрсетеді, ал бұл жағдайда – сыныптық жағдайлардың қызметін қамтиды.