Еуразия тілдеріндегі аудармашылар: түрік, араб, парсы тілдерін білген dragoman-дар Осман империясында маңызды рөл атқарды. Тарих, тілдер, сауда байланыстары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еуразия тілдеріндегі араб аудармашысы
Arab interpreter of Eurasian languages
Драгоман – Түркия, Араб және Парсы тілдерінде сөйлейтін елдер мен мемлекеттердің арасындағы, сондай-ақ Орта Шығыстағы Еуропа елшіліктерінде, консулаттарында, вице-консульаттарында және сауда посттарында жұмыс істейтін аудармашы, қаудармашы және ресми жетекші болған. Драгоман араб, парсы, түрік және еуропа тілдерін білуі керек еді. Осман империясында драгомандар негізінен Осман гректерінің қауымдастығынан шыққан, көп тілді білуге қабілетті адамдар болды, себебі грек сауда қауымдастықтары Жерорта теңізі, Қара теңіз, Атлант мұхиты және Үнді мұхитындағы сауда нарықтарында үлкен бизнес жүргізді. Кем дәрежеде, халықаралық сауда байланыстары бар басқа қауымдастықтар, әсіресе армяндар да жұмысқа алынды. Қазіргі француз тілінде (дрогман), итальян тілінде (турчиманно) және испан тілінде (трухаман, трухиман және тручман) қолданылады; бұл варианттар әртүрлі дыбысталумен айтылатын түрік немесе араб сөзі "туржуманнан" шыққандығын көрсетеді. 1828 жылғы Вебстер сөздігінде драгоман, сондай-ақ ағылшын тіліндегі дрогман және тручман сөздері де келтірілген. Осыған сәйкес, ағылшын тілінде көпше саны "драгоманс" (dragomans) болып табылады ("драгомен" емес). Хорватияның алғашқы посткоммунистік президенті Франьо Туджманның тегі оның әулетінің бірі драгоман болған болуы мүмкін екенін көрсетеді.
A dragoman was an interpreter, translator, and official guide between Turkish , Arabic , and Persian speaking countries and polities of the Middle East and European embassies, consulates, vice consulates and trading posts. A dragoman had to have a knowledge of Arabic, Persian, Turkish, and European languages. In the Ottoman Empire, Dragomans were mainly members of the Ottoman Greek community, who possessed considerable multilingual skills, because Greek trading communities did substantial business in the markets of the Mediterranean Sea, the Black Sea, the Atlantic Ocean and the Indian Ocean. To a lesser extent, other communities with international commercial links, notably the Armenians, were recruited. and in modern French it is drogman), the Italian turcimanno, and the Spanish trujamán, trujimán and truchimán; these variants point to a Turkish or Arabic word "turjuman", with different vocalization. Webster's Dictionary of 1828 lists dragoman as well as the variants drogman and truchman in English. Consequently, the plural, in English, is "dragomans" (not "dragomen"). The family name of Franjo Tudjman, the first post Communist President of Croatia, indicates that one of his ancestors might have been a dragoman.
Тарих
Түрік дәстүрінде драгоман лауазымы 13 ғасырда Кеюбад I билігі тұсындағы Рум сұлтанатында екі драгоман мен екі аудармашы тағайындалған кезде алғаш рет тіркелген.
In the Turkish tradition, the dragoman position is recorded in the pre Ottoman Sultanate of Rum during the 13th century reign of Keykubad I when two dragomans and two translator clerks were appointed.
Осман империясында
Осман жазбаларында алғашқы императорлық драгоман 1479 жылы келісімді жеткізу үшін Венецияға жіберілген Лютфи-паша болды. Жауап келмеген хаттар жиналған кезде, бас әскери-теңіз оқытушысы Исхак Эфенди бұл лауазымды өз мойнына алып, батыс ғылыми әдебиетін түрік тіліне аударуда пионер атанды, осы үшін ол толығымен жаңа лексика жасауға мәжбүр болды. Ысқақтан кейін, ұлы драгоман және оның қызметкерлері мұсылмандар болды, ал Аударма кеңсесі (түрікше Tercüme Odası, "Аударма бөлмесі") еуропалық мәдениетпен таныс болғандықтан, Танзимат дәуірінде ықпал мен билікке жаңа жол ашты; бұл білім 19-ғасырдың ортасы мен соңында әскер, бюрократия және діни мекемелердің бұрынғы ықпалды жолдарының орнын басты. Драгомандар салықтан босатылған. Олардың көпшілігі еврей болғандықтан, шетел тілдерін білу шеберлігіне байланысты, еврей халахик шешімдері осы драгомандар еврей қауымының ішкі салықтарынан босатылу мәселесін қарастырды. Фанариоттардың билігі кезінде (шамамен 1711–1821) Дунай княздықтарын (Молдавия және Валахияны) басқарған көптеген хандар бұрын осы Осман лауазымын атқарған, бұл олардың көпшілігінің аймақтағы түрік үкіметін құлатуға бағытталған қастандықтарға қатысуына кедергі келтірмеді.
In Ottoman records, the first imperial dragoman recorded was Lutfi Pasha who was sent to Venice in 1479 to deliver a treaty. With unanswered correspondence accumulating, the chief naval instructor, one Ishak Efendi, took over the position and became a pioneer in translation of Western scientific literature into Turkish, a task for which he had to create an entirely new vocabulary. Following Ishak, the grand dragoman and his staff were Muslims, and the Translation Office (Tercüme Odası, "Translation Room", in Turkish), with its familiarity with things European, became a new major ladder to influence and power in the Tanzimat era; this knowledge largely replaced the older ladders of the army, the bureaucracy, and the religious establishment in the mid and late 19th century. The dragomans were exempt from taxation. As many of them were Jewish, in virtue of their proficiency in foreign languages, Jewish Halakhic responsa dealt with the question whether or not these dragomans were exempt also from the internal taxes of the Jewish community. It became customary that most hospodars of the Phanariote rule (roughly 1711–1821) over the Danubian Principalities (Moldavia and Wallachia) would previously have occupied this Ottoman office, a fact which did not prevent many of them from joining conspiracies that aimed to overthrow Turkish rule over the area.
Батыс драгоманы
Бұл адамдар 17 және 18 ғасырларда Еуропаның латын бөліктерінде ислам мәдениетіне деген кең ауқымды қызығушылықты таратуға зор үлес қосты. Драгомандар аудармашы, түсіндіруші, автор болғандықтан, парсы, араб және түрік тілдерінде терең білім алды және Осман мәдениетінің материалдық және әсем ерекшеліктеріне ашық болды. 1647 жылы Андре дю Рьер Құранның алғашқы француз тіліне аудармасын жасады. Ол Мысырдағы француз консулдығының қызметкері болды. Неаполь елшілігінен келген Космо Карбогнано латын тілінде «Константинопольдегі апостолдық миссионерлердің пайдалануы үшін түрік грамматикасының негіздері» (Рим, 1794) деген кітабын жариялады. Олар жоғары білікті дипломатиялық қызметкерлердің тобы болғандықтан, еуропалық елшіліктер мен консулдықтарда жұмыс істеді, аударма жасап қана қоймай, көбінесе жұмыс берушілерінің қатысуынсыз Осман билігінің өкілдерімен кездесетін. 18 ғасырдың венециялық елшісі драгомандарды «сөйлейтін тіл, еститін құлақ, көретін көз, беретін қол, іс-қимыл жасайтын рух және кез келген келісімнің өмірі мен табысы оларға байланысты» деп сипаттады. Антуан Галландтың (1646–1715) «Мың бір түн» аудармасы үлкен жетістікке жетті. Ол 1670–1679 жылдары Париж Парламентінің кеңесшісі және Османдық сарайдағы француз елшісі болған париждік маркиз де Нуантелдің елшілігіне бекітілді. Ислам тарихына еуропалықтардың үлкен қызығушылығын оятқан Австрияның Жозеф фон Хаммер-Purgstall, Вена дипломатиялық академиясының студенті болды (академия 1754 жылы императрица Мария Тереза тарапынан «Шығыс академиясы» ретінде құрылды, мақсаты – Габсбург империясын шетелде таныстыру үшін жас дипломаттарды даярлау).
These men were instrumental in spreading a wide ranging curiosity about Islamic culture throughout the Latin parts of Europe during the 17th and 18th centuries. The dragomans had scholarly language training in Persian, Arabic and Turkish since they were translators, interpreters, authors and were very open to the material and fashionable intricacies of the Ottoman culture. The first French translation of the Quran was done by André du Ryer, in 1647. He was from the French consulate in Egypt. Another, Cosmo of Carbognano, from the Naples embassy, published in Latin: The Principles of Turkish Grammar for The Use of Apostolic Missionaries in Constantinople (Rome 1794). As a highly trained group of diplomatic professionals, they were employed by Europeans in embassies and consulates, not only translating and interpreting items but often meeting with Ottoman officials without their employer being present. An 18th century Venetian ambassador described the dragomans as ‘the tongue that speaks, the ear that hears, the eye that sees, the hand that gives, the spirit that acts, and on whom the life and success of every negotiation may depend. There was huge success from the published translation of Thousand And One Nights, by Antoine Galland (1646–1715). He was attached to the embassy of Charles Marie François Olier, marquis de Nointel, a Parisian who was a councilor to the Parlement of Paris, and a French ambassador to the Ottoman court, 1670 to 1679. One who created a large European interest in the history of Islam, with his published Geschichte des osmanischen Reiches was Joseph von Hammer Purgstall of Austria, a student at the Diplomatic Academy of Vienna (the academy was initially established by Empress Maria Theresa in 1754 as "The Oriental Academy" to train young diplomats to represent the Habsburg Empire abroad).