Кіріспе
Grand Portage State Park) – АҚШ-тың Миннесота штатының солтүстік-шығыс ұшында, Канада-АҚШ шекарасында орналасқан мемлекеттік саябақ. Онда штаттың ең биік сарқырамасы – 120 фут (37 метр) биіктіктегі Көгершін өзеніндегі шарлауық бар (бірақ ол Канадамен шекарада орналасқан және оның бір бөлігі Онтариода). Жоғары сарқырама және өзен ағысының жоғары жағындағы басқа да сарқырамалар мен тасқын сулар Ұлы көлдер мен Канаданың ішкі аймақтары арасындағы тері саудасы жолында маңызды порттың қажеттілігін тудырды. Бұл 14 шақырымдық жол, сондай-ақ екі шетіндегі тарихи бекіністердің орны жақын жердегі Grand Portage ұлттық ескерткішінде сақталған. Саябақ, оны қоршаған Grand Portage үнді резервациясының меншігінде және Миннесота штатына жылына 1 долларға жалға берілген, АҚШ-тың штат пен үнді тайпасы бірлесіп басқаратын жалғыз мемлекеттік саябағы болып табылады. Бұл сонымен қатар Миннесота штатының меншігінде емес, жалғыз мемлекеттік паркі.
Grand Portage State Park is a state park at the northeastern tip of the U. S. state of Minnesota, on the Canada–United States border. It contains a 120 feet (37 m) waterfall, the tallest in the state (though it is on the border with Canada and thus partially in Ontario), on the Pigeon River. The High Falls and other waterfalls and rapids upstream necessitated a historically important portage on a fur trade route between the Great Lakes and inland Canada. This 8.5 mile (14 km) path as well as the sites of historic forts at either end are preserved in nearby Grand Portage National Monument. The state park, held by the surrounding Grand Portage Indian Reservation and leased to the state of Minnesota for $1 a year, is the only U. S. state park jointly managed by a state and a Native American band. It is also the only Minnesota state park not owned by the state.
Геология
Палеопротерозой дәуірінде, 2,2 – 1,9 миллиард жыл бұрын, терең емес теңіздің түбінде лай мен лайлы құм жиналды. Бұл шөгінділер шифер мен граувакке қабаттарына ыдырады. "Роув формациясы" деп аталған бұл жыныстар Жердегі ең көне, метаморфозға ұшырамаған шөгінді тау жыныстарының бірі болып саналады. 1,1 миллиард жыл бұрын Солтүстік Америка плитасы ортасынан жарыла бастады, лава осы Ортаконтиненттік рифт жүйесінен шығып, Супериор көлінің солтүстік жағалауындағы ерекше базальтты (және оңтүстіктегі Штаттар аралық саябақты) құрады. Қазіргі Гранд Портаж мемлекеттік саябағы аумағында, магма жер бетіне жетпей, Роув формациясының жарықтарына еніп, базальт емес, диабазға айналды. Бір жиынтығы солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бағытталған интрузияларды, ал кейінгісі солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған дикелерді құрады. Олар бірге канадалық геолог Уильям Эдмонд Логанның құрметіне "Логан интрузиялары" деп аталады. Күннөлді күндері сарқыраманың тұманында көкжиек көрінуі мүмкін.
Фауна
Бұл саябақта аққұйрықты бұғы, лось, канадалық рысь, қара аю, қызыл түлкі, кірпі, қарағайлы мартен, өзен сусар, бобр, қар басы қоян, скунс және қызыл сұрнай сияқты сүтқоректілер кездеседі, сондай-ақ кейде койот пен орман қасқыры да табылады. Көктемде шағылысу үшін келеді, көгершін өзенінде су құстары мен оспрей сияқты жыртқыш құстар жиі ұшырасады, бұл өзен шұңқыр, солтүстік шұңқыр және жаңбыр балығын да тартады.
Ерте тарих
Тарихи кезеңнің басында Гранд-Портедж және Пиджон өзені оңтүстіктегі Дакота тайпасының және солтүстіктегі Кри тайпасының жерлерінің арасындағы шекарада орналасқан еді. Он сегізінші ғасырдың басында бұл аймаққа ожибвелер келіп, француздермен тері саудасында делдалдық қызмет көрсету арқылы кеңейді. Ұлы көлдерден Канаданың ішкі аймақтарына дейін кететін Пиджон өзенінің соңғы 35 шақырымы (22 миль) сарқырамалар мен таяздықтарға толы болғандықтан кешіп өту мүмкін емес еді. Осы қиындықтан құтылу үшін ежелгі халықтар ожибве тілінде Китчи Онигаминг деп аталатын жаяу жол жасады, француз саудагерлері бұл атауды "Ұлы Көшіру Орыны" деп аударды. Гранд-Портедждің екі жағында және ішкі аймақтардағы жолдар бойында белсенді бекеттер пайда болса да, болашақ Гранд-Портедж мемлекеттік паркі көбінесе дамытылмаған күйде қалды. Бұл аймақ француздардың иелігінде болды, содан кейін 1763 жылғы Париж шарты бойынша француз-үнді соғысынан кейін британдықтарға өтті. АҚШ тәуелсіздік алғаннан кейін Миннесота штатының Ароухед аймағы Британдық Канадамен даулы болды. 1842 жылы Вебстер-Эшбёртон шарты Пиджон өзенін халықаралық шекара ретінде бекітті. АҚШ 1854 жылғы Ла-Пуинт шарты бойынша аймақтың ожибве тайпаларымен келіссөздер жүргізе бастағанда, Адикун сияқты Гранд-Портедж тайпасының басшылары батысқа қоныс аударудың орнына өздерінің дәстүрлі жерлерінде резервация құруға қол жеткізді. 1930 және 1940 жылдары Superior Ұлттық орманы мен Boundary Waters Canoe Area Wilderness құруға көмектесу үшін АҚШ Орман шаруашылығы қызметіне жүздеген мың акр жерді сатқан Джонсон, одан әрі жерді сатуға және сыйлық ретінде беруге келісті. Жер Гранд-Портедж үнді резервациясының құрамында болғандықтан, мемлекеттік парк туралы заң жобасы жаңа серіктестік құруға бағытталған бірнеше ережелермен әзірленді. Паркті құру туралы заңдар 1989 жылы Миннесота заң шығарушы органының екі палатасында да бірауыздан қабылданды. АҚШ-та COVID-19 пандемиясы салдарынан Миннесота табиғи ресурстар департаменті 2020 жылдың 10 сәуірінде Superior көлінің жанындағы Чиппева тайпасының Гранд-Портедж тобының өтініші бойынша Гранд-Портедж мемлекеттік паркін уақытша жапты.
Демалыс
Биік шарлауықтар 0,5 шақырымдық (1 км) асфальтталған жол мен ағаштан жасалған көпірдің соңында орналасқан. Үш ағаш алаңшадан құламаны әртүрлі бұрыштардан тамашалауға болады. Тағы 3,5 шақырымдық (6 км) жаяу жол 9 метрлік Мидл-Фолс шарлауына жетеледі және төбелерден Супериор көлі мен Ройал аралының алыс көріністерін ұсынады. Жаңа нысан Минессотаның Солтүстік жағалауындағы сегіз мемлекеттік саябақтың арасында орналасып, Гусберри Фоллс мемлекеттік саябағындағы үлкен саяхат орталығымен үйлеседі. Пиджен өзенінің Биік шарлауы Онтариомен ортақ болғандықтан, Теттегуш мемлекеттік саябағындағы Баптист өзеніндегі 70 футтық (21 м) Биік шарлауы жиі "Минесота штатындағы ең биік шарлауы" деп есептеледі.