Кіріспе

1973 жылы Джон Милиус түсірген фильм

«Диллинджер» – 1973 жылы түсірілген американдық тарихи-биографиялық гангстерлік фильм. Онда әйгілі банк тонаушысы Джон Диллинджердің өмірі мен қылмыстық әрекеттері көрсетіледі. Фильмді Джон Милиус өзінің толық метражды фильмдегі режиссерлік дебюті ретінде жазып, түсірген. Басты рөлдерде Уоррен Оутс Диллинджер рөлінде, Бен Джонсон ФБР агенті Мелвин Пурвис рөлінде, ал Мишель Филлипс Диллинджердің сүйіктісі Билли Фречеттің рөлінде ойнайды. Фильмде Клорис Личман, Гарри Дин Стэнтон және Ричард Дрейфус та қатысады. Фильмнің техникалық кеңесшісі – Диллинджермен соңғы атыс-шабыста қатысқан агенттердің бірі, ФБР-дің зейнеткер агенті Кларенс Херт. Фильмде сол дәуірден алынған деректі кадрлар мен киноматериалдар бар. Онда ФБР басшысы Дж. Эдгар Гувердің гангстерлік фильмдерге қатысты айтқан бас тарту сөзі де кірген: ол оны фильмге оқуға жоспарланған, бірақ түсірілім басталмас бұрын қайтыс болды. Гувердің мәтінін фильмнің соңында дауыс актері Пол Фрис оқиды. Фильм 1973 жылдың 19 маусымында American International Pictures компаниясымен шығарылды. Ол сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, коммерциялық сәттілікке жетті. Одан кейін теледидар үшін екі спин-офф түсірілді: «Мелвин Пурвис: G Man» (1974) (Милиус жазған телеспектакль) және «Канзас-Сити қырғыны» (1975), екеуін де Дэн Кертис режиссерлік етті және екеуінде де Дейл Робертсон Пурвис рөлінде ойнады.

Сюжет

Ұлы депрессия кезінде қаржы институттарына және заңға деген сенімсіздік салдарынан түрлі банктік тонаушылар мен басқа да заңбұзушылар халық қаһармандарына айналды. 1933 жылғы маусымда Канзас-Ситиде болған қырғыннан кейін бірнеше құқық қорғау қызметкерлері күндіз-ақ қатыгездікпен өлтірілді. ФБР кеңсесінің бастығы Мелвин Пурвис өзі кінәлі деп санайтын адамдарды жеке іздеуге шешім қабылдады: Чарльз Артур "Сұлу бала" Флойд, Лестер "Бейби Фейс" Нельсон, Джордж "Машина пістолет" Келли, "Сұңғақ" Джек Клутас, Уилбур "Қаһарлы итті" Андерхилл және Джон Диллинджер. ФБР агенті Самуэль Каулимен кездесуде Пурвис жеке кек алу ниетінде екенін және қажет болған жағдайда заңнан тыс шаралар қолдануға дайын екенін айтты. Диллинджер Гомер Ван Меттер, Гарри Пирпонт, Чарльз Маккли және басқалармен бірге қылмыстық мансабының шыңында болып, өзінің ерліктерімен мақтана береді. Ол Билли Фрешеттпен барда танысып, бірден оған қызығушылық танытады, бірақ оны танымағанына таңғалады және оны әсер ету үшін бардағы клиенттерді тоналайды. Ол оның сүйіктісіне айналады, оны және оның тобын еріп, олардың ерліктеріне қатысады. Шығыс Чикагодағы тонау кезінде топ Маккли мен бірнеше басқаларын жоғалтады, бұл оларды тарап кетуге мәжбүр етеді. Осы кезде Пурвис бандиттерді тазалауға кірісіп, Андерхилл мен Клутасты іздеп тауып өлтіріп, Келлиді тұтқынға алады. Ол Диллинджер мен басқаларына қарсы әрекет ете алмайды, өйткені олар әлі федералды заңдарды бұзған жоқ. Аризонада топпен жасырынып жүргенде Диллинджерді жергілікті билік ұстап, Индиана штатының Краун-Пойнт қаласына жеткізеді. Тұтқында болғанда Диллинджер сабыннан тапанша пішінін жасап, күзетшілерді алдап босатылуға қол жеткізеді. Осы қашқанда Диллинджер федералдық қылмыс жасайды – ұрланған көлікті штаттар арасында айдайды. Ол өзімен бірге тұтқын Рид Янгблудты алып, ақырында топпен, соның ішінде жаңа мүшелер Нельсон мен Флойдпен қайта қосылады. Олар Орта Батыста қылмыстық әрекеттер жасап, Пурвисті ашуландырады, ол бұқаралық ақпарат құралдары олардың ерліктерін романтикалық бейнелегеніне ревнiштеніп, ашуланады. Банданың бақыты Айова штатының Мейсон-Сити қаласындағы банк тонауынан кейін аяқталады, бұл Янгблудтың өлімімен және тағы бір мүшенің жаралануымен аяқталатын қақтығысқа әкеледі. Висконсин штатындағы Кішкентай Богемия пансионатында болғаннан кейін Пурвис ФБР агенттерінің тобымен пансионатқа шабуыл жасайды, көптеген агенттердің өмірін құрбан етеді және топты қайтадан таратып жібереді. Осы хаоста Пирпонт, Нельсон, Ван Меттер және Флойд федералды агенттер немесе жергілікті жағдайды пайдаланушылардың қолынан қаза табады. Чикагода жасырынып жүрген Диллинджер бордель иесі Анна Сейджпен танысады. Пурвис мүмкіндікті сезіп, Диллинджерді анықтауға көмектессе, Сейджді депортациядан қорғауды ұсынады. Biograph театрында "Манхэттен мелодрамасы" атты гангстерлік фильмді тамашалағанда, Пурвис және оның адамдары Диллинджерді, Сейджді және танысы бар әйелді театрдан шығарғанда тұтқындауға дайындық жасайды. Соңғы сәтте Пурвис Диллинджерді қаруына қол созуға итермелейді, содан кейін оны көшеде атып өлтіреді. Эпилогта Сейдж Пурвистің уәдесіне қарамастан Румынияға депортацияланғаны, Пурвис ФБР-ден зейнеткерлікке шыққаннан кейін өзін-өзі өлтіргені, Фрешетт ақшасыз қасіретті өмір сүргені және Диллинджердің бейнесі қазір ФБР-дің ату жаттығуларындағы нысана ретінде қолданылатыны айтылады.

Пол Фристің дауысымен жазылған Дж. Эдгар Гувердің кейінірек жазған сценарийі

Диллинджер 1972 жылдың басында, 1973 жылдың 19 маусымында Далластағы премьерасынан бір жылдан астам бұрын өндіріске кірісті. 1972 жылдың 2 мамырында қайтыс болған Дж. Эдгар Гувер фильмдегі қарақшыларды әдемілеуді сынап, жазба қалдырды. Гувердің хабары, соңғы титрлер аяқталғаннан кейін, дауыстық актер Пол Фриз арқылы жеткізіледі:

"Диллинджер – елдің құтылуға қуанған егеуқыр еді, мен Голливудтың осы зияндыларды әдемілеуін қабылдамаймын. Мұндай романтикалық жалғандық жастарды одан бетер адастырып жіберуі мүмкін, мен мұндай нәрсеге қатысқым жоқ."

Тарихи ақиқат

Теодор "Қарапайым Джек" Клутас Мелвин Пурвис өлтіргенін көрсетеді; шын мәнінде, колледжті ұрлаушылардың Клутас 1934 жылғы 6 қаңтарда Чикаго полициясымен өлтірілген. Уилбур Андерхиллді Мелвин Пурвис атып өлтіргенін көрсетеді; шын мәнінде Андерхилл 1934 жылғы 6 қаңтарда, Канзас-Сити қырғынынан аман қалған ФБР агенттері Т. Х. Колвин мен Фрэнк Смит басқарған құқық қорғау органдарының бір аптадан астам бұрын салған жарақатынан қайтыс болды. Пурвистің тұтқындауға қатысы жоқ. Бұл фильмде және Джон Милиустың осыған байланысты "Мелвин Пурвис: G Man" фильмінде Джордж "Машина пішіні" Келлидің 26 қыркүйекте Пурвиспен аңшылыққа түсіп, тұтқындалғаны көрсетіледі. (Келлидің "Атыс жасамаңыз, G-мендер" деген сөзі де миф болып табылады.) Бір қызығы, фильмдегі Диллингердің Аризонадан әкелінуін бейнелейтін жаңалықтар кадрлары Кэллидің экстрадициялануын көрсетеді. Фильмде Чикаго банкісінің О'Мэлли есімді күзетшісі тонау кезінде Диллингер тобының қолынан қаза табады. Уильям Патрик О'Мэлли 1934 жылғы 15 қаңтарда қаза тапқан Шығыс Чикаго полициясының қызметкері болды. Сол сияқты, Дилинджер бандының мүшесі Эдди Грин қашу кезінде өлтіріледі; шын мәнінде Грин 1934 жылғы наурыз айында қайтыс болды. Дилинджер бандының мүшесі Герберт Янгблад Айовадағы банкті тонау кезінде өлтірілген. Шын мәнінде, Янгблад 1934 жылғы наурыз айында полициямен атыс кезінде жалғыз қаза тапқан. Little Bohemia Lodge атысы Оклахома штатының Ардмор қаласына жақын Чикасоу кантри клубында түсірілді. Фильмде Диллинджер тобының төрт мүшесі өлтірілген және жартылай федералды агенттер зардап шеккені айтылады. Рейдте атылған алғашқы үш адам – екі азаматтық консервациялық корпустың жұмыскері және бір тұрғын, ФБР қателесіп атып өлтірген (біреуі қаза тауып, екеуі жараланған), ал бір ФБР агенті қаза тауып, бір ФБР агенті жараланған және бір констебль ауыр жарақат алған. Гомер Ван Меттер Кіші Богемиядан қашып, содан кейін Айовада өзін-өзі қорғаушылар өлтіргенін көрсетеді, ол Догертиде, Оклахома штатында Арбакл тауларының етегінде түсірілді. Ол Сент-Пол қаласында, Миннесота штатында қайтыс болды. Диллинджер бандының мүшесі Томми Кэрролл 1934 жылғы 7 маусымда Айова штатының Ватерлоо қаласында полициямен атыс кезінде қаза тапты. Чарльз Макли жарақатынан қайтыс болып, Диллинджермен жерленген; шын мәнінде, Макли 1934 жылғы 22 қыркүйекте түрмеден қашып құтылуға тырысқанда қаза тапты. Диллинджер бандының мүшесі Джон Гамильтон жаралардан қайтыс болды, ал оның сүйектері кейін қабірден табылды. "Қарапайым жігіт" Флойд Диллингерді пикникте қарсы алып, одан кейін "Шағын Богемия" атысынан кейін ФБР-дің онға жуық агенті атып өлтіреді; шын мәнінде, ФБР-дің төрт агенті ғана болды. Ол 1934 жылғы 22 қазанда қайтыс болды. Сондай-ақ, бұл екі "Халық жауының No1" шын мәнінде бір-бірімен кездесетіндігіне күмән бар. Диллинджердің фильмі классикалық Бонни мен Клайд фильмінен шабыттанды; екі фильмнен айырмашылығы, нағыз Барроу бандысы Томпсон автоматтарының орнына BAR-ды қолданды. Сол сияқты, шын өмірде Диллинджер бандысы BAR-дың орнына Томпсон автоматтарын қолданды.

Даму

1970 жылдардың басында Джон Милиус Голливудтағы ең ізделіспен алынған сценарийшілердің бірі болды. Ол «Джеремиа Джонсон» және «Соттаушы Рой Биннің өмірі мен уақыты» сценарийлерін рекордтық сомаға сатты. Дегенмен, ол екі фильмнің де түсірілісіне қанағаттанбады және режиссер болғысы келді. Милиус AIP компаниясының Сэмюэл З. Аркоффқа, егер режиссерлік мүмкіндігі болса, «әдеттегі бағасының бір бөлігіне» сценарий жазуды ұсынды. Милиус AIP оған үш таңдау ұсынды деді: «Блакула», «Black Mama», «White Mama» немесе «Pretty Boy Floyd немесе Дилинджер туралы гангстерлік фильм». Мен 1930 жылдардың басындағы бандиттерге қарадым, ең тартымдысы Дилинджер болды. Бұл мен өзім таңдамас едім, бірақ ол маған атыс көрінісіндегі шеберлігімді көрсетуге мүмкіндік берді. Бұл – менің барлығына фильмді монтаждауға, сюжетті сақтап, актерлерді ойнатуға қабілетімді көрсету үшін жасалған мүмкіндік болды. Жоба 1972 жылдың сәуір айында жарияланды. «Әкем менің 21 жасқа толғанша Сан-Квентинге түсетінімді болжаған», – деді Милиус. «Мен оны тым қатты ұятқа қалдырғым келмейді. Сондықтан мен Джон Дилинджер туралы фильм түсіріп жатырмын, ол – тарихтағы ең ірі қылмыскер». Ол былай түсіндірді:
Адамдар Дилинджерді ең ірі қылмыскер ретінде құрметтеді және оған табынды. Олар оның қашуға қабілеттілігіне, жақсы және әдемі түрде іс жасауына, сондай-ақ жұмысын ұнататынына риза болды. Мен одан аңыз жасадым, бірақ ол Бонни мен Клайд сияқты романтикалық аңыз емес. Дилинджер – қатал жігіт, ол – Кагни. Мен оның ерте өмірін көрсетуге немесе оның қалай сондай болғанын түсіндіруге мүлдем қызығушы емеспін. Мені аңыз қызықтырады. Осы фильмнің мәні де осы. Бұл кейіпкерді зерттеу немесе Фрейдтік талдау емес, бұл американдық халық аңызы. Мишель Филлипс өзінің кейіпкері сияқты, өзінің жартылай чероки екенін айтып, актерлік құрамға ілікті.

Фильмдердегі бағалау

Стивен Х. Шеуэрдің "Теледидардағы фильмдер" (1986–87 жылғы басылым) Дилингерге 2½ жұлдыз (4-тен) қойып, "Уоррен Оутс Дилингер рөлінде жақсы ойын көрсеткенімен, сценарий кейіпкерді түсінуге орын қалдырмайды, сондықтан ол жай ғана мультфильмдегі жаман жігітке айналады" деген пікір білдіреді. Шеуэр соңында: "Жохан Милиус жазған және түсірген, сол кезде 29 жаста болған. Кейбір жағынан әсерлі дебют" дейді. Леонард Мальтиннің "Телефильмдер мен бейнежазбалар" кітабы (1989 жылғы басылым) 3 жұлдыз (4-тен) беріп, оны "экрандағы ең қатал, зорлық-зомбылыққа толы атыс-шайқастармен жасалған" "әдемі романтикалық гангстерлік фильм" деп сипаттайды. Соңғы сөйлемде "Оқиға Диллинджердің банк тонау карьерасының ортасынан басталып, Биограф театрының сыртындағы өлімімен аяқталады" делінген. 2014 жылғы басылымда Мальтин бұрынғы сөйлемді "бірнеше қатал, зорлық-зомбылыққа толы атыс-шайқастармен көмектеседі" деп өзгертеді. Мик Мартин мен Марша Портердің "DVD және бейнежазбалар туралы нұсқаулық" (2007 жылғы басылым) оған одан да жоғары баға береді – 4 жұлдыз (5-тен), "Джон Милиус Уоррен Оутстың басты рөліндегі осы жарқын гангстерлік фильммен жарылғыш режиссерлік дебют жасады. Ол шалқар Джон Диллинджер рөлінде Кагни мен Богарт сияқты тартымды" деп қорытындылайды. Британдық дереккөздерде фильмге әртүрлі көзқарас бар, Дэвид Шипман 1984 жылғы "Жақсы фильм және бейнежазбалар туралы нұсқаулықта" 1 (4-тен) жұлдыз беріп, Бейби Фейс Нельсонды "Ричард Дрейфус еңкейгендей ойын көрсеткен" деп көрсетеді. Шипман сондай-ақ: "Мұнда көптеген атыс-шайқастар бар және бұл эксплотейшн фильм болғандықтан, денелер тыныш жатқанша дірілдеу мен қыбырлау көп" дейді. Сондай-ақ, "Бони мен Клайдтан көптеген элементтер алынған". Алайда, Radio Times кино туралы нұсқаулығында рецензент 4 (5-тен) жұлдыз береді. Рецензенттің пікірінше, "Уоррен Оутс Диллингер рөлінде керемет жағымсыз рөл сомдайды", ал фильм туралы шолуларында "кішкентай, бірақ соған қарамастан құлдиратарлық қылмыстық тарих" деп жазылған.

Кітап түрінде

Фильмнің шығуына аз уақыт қалғанда, сол дәуірдегі қалыпты тәртіп бойынша, Curtis Books Эдвард Фентонның (1917–1995) "Генри Клемент" атты псевдониммен жазған сценарий негізіндегі романды жариялады. Фентон өз атымен жасөспірімдерге арналған детективтер, грек мифологиясы, тарихы және мәдениеті туралы кітаптарымен, сондай-ақ грек балалар жазушысы Алки Зейдің туындыларының ағылшын тіліне аудармаларымен танымал болған, және ол марапатқа ие болған автор еді.

DVD дискісі

Диллинджер 2003 жылдың 12 тамызында MGM Home Video компаниясы тарапынан 1-аймақты кең экранды DVD форматында, ал 2016 жылдың 26 сәуірінде Arrow Video (MGM лицензиясы бойынша) 1-аймақты кең экранды Blu-ray және DVD комбо-жинағы ретінде жарыққа шығарылды.

Диллингер Тёрнердің классикалық фильмдері туралы

Dillinger фильмі 2017 жылдың 14 қаңтарында Turner Classic Movies телеарнасында Уоррен Оутсқа арналған үш фильмдік көрсетімнің аясында тұңғыш рет көрсетілді. Оған дейін 1967 жылғы "Түннің ыстық шағында" және 1960 жылғы "Жеке меншік" фильмдері көрсетілген болатын.

Кіріспе сөздер

Қош келдіңіздер, TCM-ға! Мен Бен Манкивичпін. Бүгін біздің тақырыбымыз – Уоррен Оутс, ерекше дағдымен жай ғана қауіптілік сезімін жеткізе білетін кейіпкерлік актер. Алдағыда Оутс 1973 жылы American International Pictures ұсынған «Диллинджер» фильмінде, өзіне ерекше ұқсас бандит рөлін ойнайды. Джон Диллинджер 1930 жылдардың басында Орта Батыстағы банктерді тонады, ал кейбіреулер оны Робин Гудтай теңеп қарады. Оның ерліктері газеттерде және киножурналдарда жарияланып, оны киножұлдыз, спортшы немесе кабельдік телеарна жүргізушісідей танымал етті. Сәлем, мен Бен Манкивичпін, қалайсыз? Диллинджердің тарихын айта келе, режиссер Джон Милиус оның қарындасы, әнші-әндер авторы және актриса Мишель Филлипс, «Бейби Фэйс» Нельсон – бала бетті Ричард Дрейфус, және Джон Фордтың актерлік труппасының мүшесі Бен Джонсон сомдаған Федералды агент Мелвин Пурвисті таныстырады. Пурвис ФБР-дің іздеп отырған ең қауіпті қылмыскерлерін қуалайды. Ол әрбір қақтығыстан бұрын сигарета жағып, фильм барысында көптеген сигарета жағады. Егер сіз қан пакеттерімен жарылатын атыс-шайқастардың жанкүйері болсаңыз, дұрыс каналға келдіңіз. Режиссер және сценарист Джон Милиус Диллинджердің өзінен де ерекше тұлға. 1970-ші жылдары Милиус «Сотшы Рой Биннің өмірі мен оқиғалары» және «Апокалипсис қазір» сияқты бірнеше танымал фильмдердің сценарийлерін жазды. Бір әңгімеге сәйкес, Милиус «Жылаған Гарри» фильмі үшін сценарий жазу үшін сирек кездесетін мылтық талап еткен. Стивен Спилберг «Жаңқалар» фильміндегі Роберт Шоудың атақты Индианаполис сөйлемінің алғашқы нұсқасын да осы кісі жазған, ол керемет деп бағаланған. Милиус Джон Гудманның «Ұлы Лебовскидегі» кейіпкеріне де шабыт берген. «Диллинджер» – оның режиссерлік дебюті. Кейін ол «Жел мен арыстан», «Қызыл таң» және «Конан варвар» фильмдерін түсірді. 1973 жылғы осы фильмде Гарри Дин Стэнтон да ойнаған, ал Клорис Личман кішкентай рөлде көрінеді. Міне, Уоррен Оутс TCM арнасында «Диллинджер» фильмінің тұңғыш көрсетілімінде.

Бен Манкевичтің қорытынды сөздері

Дилингердің Бони мен Клайд сияқты басқа да гангстерлік фильмдермен ортақ белгілері болды. Сонымен қатар, "Жабайы топ" фильміне де сілтеме жасалған, онда Уоррен Оутс пен Бен Джонсон ағайынды рөлін ойнады – олар "Дилингер" фильмінде қарсыластар болды. Фильмнің техникалық кеңесшісі – Дилингермен соңғы атыс-шабысқа қатысқан бұрынғы ФБР агенті Кларенс Хант. Бастапқы жоспар бойынша ФБР директоры Дж. Эдгар Гувер фильмнің түйіндеме хабарын оқуға тиіс болған, бірақ Гувер фильм шығар алдынан қайтыс болды, сондықтан актер және дауыс режиссері Пол Фрис осы сөздерді оқыды. "Дилингер" фильмінің сценарийшісі және режиссері Джон Милиус Федералды агент Мелвин Пурвис кейіпкеріне қатты қызығушылық танытып, оның туралы тағы бір сценарий жазды, ол 1974 жылы Дейл Робертсонның ойнауымен телефильм түрінде экранға шықты. Ал енді, осы аптадағы TCM Underground-қа сапарымыз 1960-шы жылдардағы контрмәдениет қозғалысы туралы қысқаша деректі фильмді Роберт Митчемнің дауысымен ұсынады.