Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Буди Утомо (Нидерланд: Boedi Oetomo, "Асыл күш-жігер" деген мағына береді) – Голландиялық Индонезиядағы алғашқы туа біткен ұлттық саяси қозғалыс. 1908 жылы құрылған бұл ұйым Индонезияның ұлттық оянуының бастауында тұрды деп есептеледі.
Political movement in Dutch Indonesia
Budi Utomo (Dutch: Boedi Oetomo, meaning "Noble Endeavour") was an early native nationalist political society in the Dutch East Indies. The organization's founding in 1908 is considered instrumental to the beginning of the Indonesian National Awakening.
Тарих
Буди Утомо Голландиялық Шығыс Үндістандағы алғашқы ұлтшыл қоғам саналады. Буди Утомоның негізін қалаушы – Вахидин Соедирохоесодо, зейнеткерлікке шыққан мемлекеттік дәрігер, ол туған елдің зиялылары білім беру және мәдениет арқылы халықтың әл-ауқатын жақсартуы керек деп ойлаған. Қоғам өзінің алғашқы құрылтайын 1908 жылдың 20 мамырында Батавиядағы (қазіргі Джакарта) медициналық мектеп – СТОВИЯда өткізді. Алғашқы басшы Соедирохоесодо болды, бірақ 1908 жылдың қазанында Йогьякартада өткен ұйымның маңызды жиынында ол жас ұйымдастырушылардың жолына кешіп, ықпалын оларға берді. Голландтар индонезиялық ұлтшылдықтың өркендеуіне және дамуына төзімділік танытты. Буди Утомоның кең жұртшылыққа танымал болуы шектеулі болды, және олар 20 ғасырдың басындағы ұлтшылдық қозғалысты халықтың әл-ауқатын жақсартуға баса назар аударатын этикалық саясаттың табиғи салдары деп қарады. Ұйым мүшелеріне жоғары топқа жататын элита, мемлекеттік қызметкерлер, зиялылар кірді, олардың көп бөлігі Ява және явандықтардан құралды. Халыққа білім беруді дамыту – басты мақсатқа айналды. Кейбір бөлімдер жергілікті сауда және өнеркәсіп саласына қадам басты. Кейіннен радикалды Индия партиясын құрған Ципто Мангоенкосомо қоғамның қызмет аясын кеңейтіп, жұмысшы табын және Явадан тыс жерлердегі азаматтарды да қамтыды. Ұйым тез өсіп, 1910 жылы 40 филиалында 10 000 мүшесі болды. Буди Утомоның Индонезиядағы қазіргі ұлтшылдықтың басталуын белгілеуі әлдеқандай дау-дамайсыз емес. Көптеген ғалымдар Буди Утомоның қазіргі заманғы алғашқы жергілікті саяси ұйым болғанымен келіседі, бірақ басқалары оның индонезиялық ұлтшылдықтың көрсеткіші ретіндегі маңыздылығына күмән келтіреді. Мысалы, өзінің романдарының ішінде Прамоедья Ананта Тоер Буди Утомоның құрамында тек аристократтар мен ер адамдар болғанын көрсетті. Ариэль Херианто Буди Утомоның ұлтшылдығына күмән келтіреді, себебі оның болуына голланд үкіметі рұқсат берген: «Буди Утомоның өте консервативті сипатының арқасында голланд отаршылдық басшылығы оған төзімділік танытты». Джакартадағы Ұлттық ояну мұражайы, индонезиялық Ұлттық оянуға арналған, Буди Утомоның тууымен байланысты бұрынғы СТОВИЯ ғимаратында орналасқан. Бастапқыда Буди Утомого арналған мұражай және денсаулық сақтау мен медицина мұражайы бар төрт мұражай болды. 1984 жылдың 7 ақпанында бұл тақырыптық мұражайлар біріктіріліп, Ұлттық ояну мұражайы құрылды.
Budi Utomo is considered the first nationalist society in the Dutch East Indies. The founder of Budi Utomo was Wahidin Soedirohoesodo, a retired government doctor who felt that native intellectuals should improve public welfare through education and culture. The society held its first congress on 20 May 1908, a gathering of students at STOVIA, a medical school in Batavia (present day Jakarta). The first leader was Soedirohoesodo, but at the organization's first major gathering in Yogyakarta in October 1908, he stepped aside for younger organizers. The Dutch were tolerant of the rise and development of Indonesian nationalism. Budi Utomo did not have mass appeal, and they regarded the nationalist activities in the first decade of the 20th century as a natural outcome of the Ethical Policy, which emphasised the importance of looking after the welfare of the people. The membership was an upper class elite of natives, government officials, and intellectuals, confined very largely to Java and the Javanese. The furtherance of popular education became the main activity. A few branches expanded into native commerce and industry. Tjipto Mangoenkoesoemo, who would later find the more radical Indische Party, expanded the scope of the society to include more working classes and also the rest of the Indïes outside of Java. The organization enjoyed rapid growth; in 1910, the society had 10,000 members enrolled in 40 branches. The use of Budi Utomo to mark the inception of modern nationalism in Indonesia is not without controversy. Although many scholars agree that Budi Utomo was likely the first modern indigenous political organization, others question its value as an index of Indonesian nationalism. For example, in his novels, Pramoedya Ananta Toer pointed to the exclusively aristocratic and male composition of Budi Utomo. Ariel Heryanto questions the nationalism of Budi Utomo, given that its existence was permitted by the Dutch regime: "Because of [Budi Utomo's] remarkably conservative character, the Dutch colonial administration tolerated [it]." The Museum of National Awakening in Jakarta, dedicated to the Indonesian National Awakening, is housed in a former STOVIA building related to the birth of Budi Utomo. Initially four museums, including a museum to Budi Utomo and a museum to health and medicine, on 7 February 1984, these topical museums were consolidated into the Museum of National Awakening.