Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Сенсей" – Шығыс Азиядағы "ұстаз" деген сөз, сондай-ақ Seonsaeng, Tiên sinh немесе Hsien sheng / Xiansheng (қытай ішінде 先生 әріптерімен сәйкес келеді) – жапон, корей, вьетнам және қытай тілдерінде қолданылатын Шығыс Азияның құрметті атауы. Сөзбе-сөз аударғанда, "басқадан бұрын туған адам" немесе "алдында келуші" деген мағына береді. Көбінесе, адамның атынан кейін дұрыс формада қолданылып, "ұстаз" дегенді білдіреді. Бұл сөз дін қызметкерлері, бухгалтерлер, заңгерлер, дәрігерлер, саясаткерлер сияқты басқа да мамандық иелеріне немесе билікке ие адамдарға қаратып, немесе өнерде немесе қандай да бір саласында шеберлікке жеткен адамға құрмет көрсету үшін де қолданылады, мысалы, танымал жазушылар, музыканттар, суретшілер және жекпе-жек спортымен айналысушылар.
East Asian word for "master"
Sensei, also known as Seonsaeng, Tiên sinh or Hsien sheng/Xiansheng (corresponding to Chinese characters 先生), is an East Asian honorific term shared in Japanese, Korean, Vietnamese and Chinese; it is literally translated as "person born before another" or "one who comes before". In general usage, it is used, with proper form, after a person's name and means "teacher". The word is also used as a title to refer to or address other professionals or people of authority, such as clergy, accountants, lawyers, physicians and politicians or to show respect to someone who has achieved a certain level of mastery in an art form or some other skill, e. g., accomplished novelists, musicians, artists and martial artists.
Этимология
Бұл термин құрайтын екі таңба тікелей "бұрын туған" деп аударылады және жасы мен тәжірибесінен туған даналыққа негізделіп сабақ беретін адамды білдіреді. "Дай" (немесе "о") деп айтылатын 大 сөзінің алдына қосылған сөз "үлкен" немесе "құшақты" мағынасын білдіреді және көбінесе "үлкен шебер" деп аударылады. Бұл күрделі термин, "дай сенсей" (大先生), кейде нақты мектептің немесе дәстүрдің, әсіресе иемото жүйесіндегі ең жоғары сенсейіне сіңіріледі. Сенсей деңгейіне жетпеген топтың аға мүшесі үшін сенпай және кохай (сенпай) терминдері қолданылады – 先 "бұрын" сөзінің жиі қолданылуына назар аударыңыз; жауынгерлік өнерде бұл сенсей емес, ең аға мүшеге қатысты қолданылады. Жапон тіліндегі "сенсей" сөзі қытай тіліндегі 先生 сөзімен бірдей таңбаларды бөліседі, стандартты қытай тілінде сяньшэн деп айтылады. Сяньшэн – құрметті мәртебесі бар ер адамға деген сыпайы атау. Бұл терминнің орталық қытай тіліндегі айтылуы * немесе * болған болуы мүмкін. Қазіргі стандартты қытай тілінде ол "мырза" атағымен бірдей қолданылады. Қазіргі заманғы тілдің дамуына дейін сяньшэн екі жыныстағы ұстаздарға сөйлеу үшін қолданылған; бұл стандартты қытай тілінде қолданыстан шығып қалды, бірақ Кантон, Хоккиен, Ву, Теочев және Хакка сияқты кейбір оңтүстік қытай тілдерінде сақталды, онда ол әлі де "ұстаз" немесе "дәрігер" мағынасын сақтайды. Жапон тілінде сенсей әлі де екі жыныстағы адамдарға қолданылады. Оңтүстік қытай және жапон тілдеріндегі қолданыс орталық қытай тілінің этимологиясын жақсырақ көрсетеді. Сингапур мен Малайзиядағы Хоккиен және Теочев қауымдастықтары үшін "Сенсей" мектеп мұғалімдерін атауға арналған дұрыс сөз. Сингапурдағы малайлар дәстүрлі түрде қытай дәрігерлерін де "сенсей" деп атаған.
The two characters that make up the term can be directly translated as "born before" and imply one who teaches based on wisdom from age and experience. The word prefaced by the adjective 大, pronounced "dai" (or "ō"), which means "great" or "large", is often translated "grand master". This compound term, "dai sensei" (大先生), is sometimes used to refer to the top sensei in a particular school or tradition, particularly within the iemoto system. For a more senior member of a group who has not achieved the level of sensei, the term Senpai and kōhai (senpai) is used – note the common use of 先 "before"; in martial arts, this is particularly used for the most senior non sensei member. The Japanese expression of 'sensei' shares the same characters as the Chinese word 先生, pronounced xiānshēng in Standard Chinese. Xiansheng was a courtesy title for a man of respected stature. Middle Chinese pronunciation of this term may have been * or *. In modern Standard Chinese, it is also used in the same way as the title "Mr". Prior to the development of the modern vernacular, xiānshēng was used to address teachers of both genders; this has fallen out of usage in Standard Chinese, though it is retained in some southern Chinese Chinese varieties such as Cantonese, Hokkien, Wu, Teochew and Hakka, where it still has the meaning "teacher" or "doctor". In Japanese, sensei is still used to address people of both genders. It is likely both the current Southern Chinese and Japanese usages are more reflective of its Middle Chinese etymology. For Hokkien and Teochew communities in Singapore and Malaysia, "Sensei" is the proper word to address school teachers. Malays in Singapore traditionally addressed Chinese physicians as "Sensei" too.
Буддизмде қолдану
Санбо Кёданмен байланысты дзэн мектептерінде сенсей, роши дәрежесінен төменгі санға түскен ұстаздарды атау үшін қолданылады. Дегенмен, Жапониядағы Буддизмнің басқа мектептері бұл терминді тәжірибесіне қарамастан, кез келген дін қызметкеріне қолданады; мысалы, АҚШ-тағы Жодо Шиншю рухани қызметкерлеріне де қолданылады, олар этникалық жапондықтар болсын, болмасын. Кван-Ум дзен мектебінде дзен шебері Сынсахан айтқандай, корейлік «чи до поп са ним» аталымы жапондық «сенсей» аталымымен ұқсас. Ничирен буддизмінде Сока Гаккай Интернационал мүшелері қазіргі сангха президенті Дайсаку Икеданы сенсей деп атайды.
In Sanbo Kyodan related zen schools, sensei is used to refer to ordained teachers below the rank of rōshi. However, other schools of Buddhism in Japan use the term for any priest regardless of seniority; for example, this title is also used for Jōdo Shinshū ministers in the United States, whether they are ethnic Japanese or not. In the Kwan Um School of Zen, according to Zen master Seungsahn, the Korean title ji do poep sa nim is much like the Japanese title "sensei". In Nichiren Buddhism, members of the Soka Gakkai International refer to the president of the sangha, currently Daisaku Ikeda, as Sensei.