Кіріспе

"Сенсей" – Шығыс Азиядағы "ұстаз" деген сөз, сондай-ақ Seonsaeng, Tiên sinh немесе Hsien sheng / Xiansheng (қытай ішінде 先生 әріптерімен сәйкес келеді) – жапон, корей, вьетнам және қытай тілдерінде қолданылатын Шығыс Азияның құрметті атауы. Сөзбе-сөз аударғанда, "басқадан бұрын туған адам" немесе "алдында келуші" деген мағына береді. Көбінесе, адамның атынан кейін дұрыс формада қолданылып, "ұстаз" дегенді білдіреді. Бұл сөз дін қызметкерлері, бухгалтерлер, заңгерлер, дәрігерлер, саясаткерлер сияқты басқа да мамандық иелеріне немесе билікке ие адамдарға қаратып, немесе өнерде немесе қандай да бір саласында шеберлікке жеткен адамға құрмет көрсету үшін де қолданылады, мысалы, танымал жазушылар, музыканттар, суретшілер және жекпе-жек спортымен айналысушылар.

Этимология

Бұл термин құрайтын екі таңба тікелей "бұрын туған" деп аударылады және жасы мен тәжірибесінен туған даналыққа негізделіп сабақ беретін адамды білдіреді. "Дай" (немесе "о") деп айтылатын 大 сөзінің алдына қосылған сөз "үлкен" немесе "құшақты" мағынасын білдіреді және көбінесе "үлкен шебер" деп аударылады. Бұл күрделі термин, "дай сенсей" (大先生), кейде нақты мектептің немесе дәстүрдің, әсіресе иемото жүйесіндегі ең жоғары сенсейіне сіңіріледі. Сенсей деңгейіне жетпеген топтың аға мүшесі үшін сенпай және кохай (сенпай) терминдері қолданылады – 先 "бұрын" сөзінің жиі қолданылуына назар аударыңыз; жауынгерлік өнерде бұл сенсей емес, ең аға мүшеге қатысты қолданылады. Жапон тіліндегі "сенсей" сөзі қытай тіліндегі 先生 сөзімен бірдей таңбаларды бөліседі, стандартты қытай тілінде сяньшэн деп айтылады. Сяньшэн – құрметті мәртебесі бар ер адамға деген сыпайы атау. Бұл терминнің орталық қытай тіліндегі айтылуы * немесе * болған болуы мүмкін. Қазіргі стандартты қытай тілінде ол "мырза" атағымен бірдей қолданылады. Қазіргі заманғы тілдің дамуына дейін сяньшэн екі жыныстағы ұстаздарға сөйлеу үшін қолданылған; бұл стандартты қытай тілінде қолданыстан шығып қалды, бірақ Кантон, Хоккиен, Ву, Теочев және Хакка сияқты кейбір оңтүстік қытай тілдерінде сақталды, онда ол әлі де "ұстаз" немесе "дәрігер" мағынасын сақтайды. Жапон тілінде сенсей әлі де екі жыныстағы адамдарға қолданылады. Оңтүстік қытай және жапон тілдеріндегі қолданыс орталық қытай тілінің этимологиясын жақсырақ көрсетеді. Сингапур мен Малайзиядағы Хоккиен және Теочев қауымдастықтары үшін "Сенсей" мектеп мұғалімдерін атауға арналған дұрыс сөз. Сингапурдағы малайлар дәстүрлі түрде қытай дәрігерлерін де "сенсей" деп атаған.

Буддизмде қолдану

Санбо Кёданмен байланысты дзэн мектептерінде сенсей, роши дәрежесінен төменгі санға түскен ұстаздарды атау үшін қолданылады. Дегенмен, Жапониядағы Буддизмнің басқа мектептері бұл терминді тәжірибесіне қарамастан, кез келген дін қызметкеріне қолданады; мысалы, АҚШ-тағы Жодо Шиншю рухани қызметкерлеріне де қолданылады, олар этникалық жапондықтар болсын, болмасын. Кван-Ум дзен мектебінде дзен шебері Сынсахан айтқандай, корейлік «чи до поп са ним» аталымы жапондық «сенсей» аталымымен ұқсас. Ничирен буддизмінде Сока Гаккай Интернационал мүшелері қазіргі сангха президенті Дайсаку Икеданы сенсей деп атайды.