Кіріспе

Неміс энтомологы және табиғи тарих сатушысы Отто Штаудингер (2 мамыр 1830 – 13 қазан 1900) – неміс энтомологы және табиғи тарих сатушысы, әлемдегі ең ірі сатушылардың бірі болып есептеледі. Ол музейлерге, ғылыми мекемелерге және жеке тұлғаларға жәндіктерді жинау және сатуда маманданған.

Өмір

Штаудингер Грос-Вюстенфельдеде, Мекленбург-Шверинде дүниеге келді. Оның әкесінің тарапынан бабасы Ансбах маңында туған және 18 ғасырдың соңында Гольштейнге келген, онда Штаудингердің әкесі 1799 жылы Грос-Флотбекте дүниеге келген. Оның анасы, туған Шредер, Мекленбургтен, Пуцзарда 1794 жылы Шверин графының иелігінде дүниеге келген. Отто Штаудингер 1830 жылы туған кезде оның әкесі Риттергут Грос-Вюстенфельдеде жалға алушы болған. Алты-жеті жасында Оттоны жәндіктер жинаған жеке ұстазы Вагнер энтомологиямен таныстырды. 1843 жылдың жазында оның әкесі Гюстроу маңындағы Риттергут Любзе сатып алды, онда Отто, енді мұғалім Германның басшылығымен, Lepidoptera жинауды бастады. 1845 жылдың қазан айынан бастап Пархимдегі гимназияда оқыды және 1849 жылдың жазында Abitur (университетке түсуге мүмкіндік беретін диплом) алды. 1849 жылдың қазан айында Штаудингер Берлин университетінде медицинаны оқуға түсті. Екінші семестрінде доктор Штайнның зоологиядан берген шабыттандыратын лекцияларының әсерінен табиғат тарихына ауысты. 1850 жылдың маусымынан 1851 жылдың күзіне дейін ол энтомологиялық саяхаттар жасады және олардың алғашқысында Стралау зиратында жаңадан пайда болған Synanthedon tipuliformis түрлерін ұстап алу оның ашық қанатты күбәләктерге (Sesiidae) деген сүйіспеншілігін анықтады. Ол студенттер Теодор Йоханнес Крюпер (кейіннен Афинадағы табиғи тарих мұражайының директоры) және Карл Эдуард Адольф Герштекер (кейіннен Грайфсвальдтағы профессор)пен дос болып, сол дәуірдің көптеген Берлин энтомологтарымен, әсіресе Грабоу, Симон, Шерфлинг, Либбах, Гласбрэннер, Мютцель, Стрекфусс, Вальтер, Крихелдорф ағайындылары, Риббе және Калишпен кездесті. Олардың жиналатын жерлері негізінен Грунвальд, Юнгфернхайд (сол кезде Staurophora celsia әлі де кездесетін), Вульхайд, Штраусбергке жақын Калкберге және сол кезде орманның тереңінде орналасқан жалғыз Финкенкруг болды. 1851 жылдың күзінде Штаудингер ауырып қалған сияқты (біографиялық дереккөздер оның ауруының сипаты туралы айтпаса да) және ұзақ аурудан кейін оған сауығу үшін сапарға баруға кеңес берілді. Осыған сәйкес, Штаудингер 1852 жылдың мамыр-тамыз айларын Женева көлі мен Монблан аймағында өткізді, содан кейін Симплон асуы арқылы Генуяға дейін, ал одан әрқашан Ривьера бойымен Ницца, Марсель және Монпелье қалаларына дейін жаяу жол тартты, онда ол қараша айының соңына дейін жергілікті энтомологтармен араласты. Үйге келгеннен кейін ол 1853 жылдың қаңтарында француз тілін жетілдіріп, итальян және ағылшын тілдерін үйренуге Парижге барды. 1853 жылдың көктемінде ол Берлинде оқуын қайта бастады және Калиш, Риббе және Крихелдорф ағайындыларымен бірге, негізінен Sesiidae түрлерін жинады. 1854 жылдың наурыз айында "De Sesiis agro Berolinensis" диссертациясы бойынша философия докторы ғылыми дәрежесін алды. 1854 жылдың сәуірінен қазан айына дейін Штаудингер Сардинияда Papilio hospiton личинкаларын табу мақсатымен жинады, көптеген сәтсіздіктерден кейін ол мұнда сәттілікке жетті. 1855 жылы Альп тауларында (Карнтия, Глокнер аймағы) жинады. 1856 жылдың сәуірінде ол К. Калишпен бірге Исландияға сапарға шықты. 1856 жылдың күзінде оралғаннан кейін ол энтомолог Грабоудың қызына ұсыныс жасады және 1857 жылдың 21 қаңтарында үйленді. Сол түні жұбайлар Париж, Лион, Марсель арқылы сапарға шықты, онда олар он күн ішінде испан тілін үйреніп, Барселона, Валенсия және Альмериядан Малагаға дейін бір ай бойы тұрды. Содан кейін олар тоғыз ай Гранадада (Аламбрада тұрып) өмір сүрді, онда Штаудингер көптеген жәндіктерді жинады және олардың қызы 2 қарашада дүниеге келді. Желтоқсан айында олар Малага арқылы Кадис маңындағы Чикланаға барды, 1858 жылдың бірінші жартысын сонда өткізді және шілдеде Берлинге оралды. Саяхат шығындарын өтеу үшін Штаудингер жеке бизнес ашып, қайын атасының көмегімен өз коллекцияларының бір бөлігін сата бастады. Жылдар өте келе бұл дүниежүзілік байланыстары бар маңызды және табысты натуралистік бизнеске айналды. 1859 жылы Штаудингерлер отбасы Дрезденге көшіп барды, сол жылы оның ұлы Пол дүниеге келді. Дрезденде Штаудингер 1864 жылы Диана Бадты (Диана ванналарын) салдырды, бұл ванналар, бу ванналары және ирландтық-римдік ванналары бар үлкен кешен болды, өйткені бұл ванналар оған сапарда қатты суық тигенде көмектескен. 1874 жылы қаладағы үйі тым кішкентай болғанда, ол Дрезденге жақын Блазевицтегі "Вилла Дианаға" көшіп барды. 1879 жылы Данияда туған энтомолог Андреас Банг Хаас (1846–1925) бизнеске кіріп, 1880 жылы Штаудингердің қызымен үйленді және 1884 немесе 1887 жылы қазір "Staudinger & Bang Haas" деп аталатын фирманың тең иесі болды. 1884 жылы кеңейіп келе жатқан компания үлкен "Вилла Сфинкске" көшті және он жылдан кейін екі қабатты қанатты үй қосылды. 1880-ші жылдардың ортасынан бастап Штаудингер компания ісін көбінесе Банг Хааске сеніп тапсырды және Lepidoptera таксономиясы бойынша жұмысына көбірек назар аударды. Штаудингер 1900 жылдың 13 қазанында Швейцарияның Люцерне қаласында сауығу сапарында қайтыс болды.

Басқа да маңызды жинақтау сапарлары

1860 Норвегия, Финнмаркен (М. Ф. Воккемен бірге). 1862 Кастилия, Ла Гранья, Сан-Ильдефонсо. 1866 жылы Оңтүстік Франция, Ардеше. 1872 Кілікиялық Тавр (Э. Фанкемен бірге). 1875 Түркия, Амасия (Э. Функ және Ф. Закпен бірге). 1880 Оңтүстік Испания, Чиклана және Гранада (әйелі, қарындасы және Корб отбасымен). 1884 Кастилия, Сан-Ильдефонсо, Лиссабонға соқпай. (А. Банг Хас және оның ұлы Полмен бірге). 1887 Алжир, Бискра және Ламбезе, Джебель Аурес. Альп тауларына бірнеше қысқа сапарлар жасады.

Жинақ

Стаудингердің жеке коллекциясы (оның сипаттаған таксондардың түрлерімен) 1907 жылы Берлиндегі Гумбольдт университетінің зоологиялық мұражайына берілді, ал оның палеарктикалық микролепдоптерлар мен палеарктикалық макролепдоптерлардың дернәсілдерінен тұратын коллекциясы 1937 жылы сол мекемеге жіберілді. Палеарктикалық Лепидоптерлардың кәсіби жинағы Отто Банг Хаас қайтыс болғаннан кейін Ханс Коцшке тиесілі болды және 1961 жылы Дрездендегі Staatliches Museum für Tierkunde мұражайына келді.

Дилерлік кеңсе көлемі

Бұл жарнама 1924 жылы шыққан "Энтомологиялық жаңалықтар" журналында (Филадельфия, АҚШ) жарияланды. Ол сол кезде Отто Банг Хаас басқарып тұрған, қазірге дейін O. Staudinger & A. Bang Haas деп белгілі дилерлік кеңсесінің масштабын көрсетеді. "Әлемдегі ең ірі жәндіктер қоры! 1858 жылы құрылған. Кез келген коллекционерге, кез келген мұражайға қажет! Лепидоптералар тізімі №58 28 000 түрді қамтиды, бұл барлық тізімдердің арасындағы ең үлкені және ең толыққандысы. Бағасы 1 доллар. Колеоптералар тізімі №30 30 000 түрлі Колеоптераны қамтиды, бағасы 50 цент. Басқа жәндіктер тізімі №VII 10 000 түрді қамтиды. Бағасы 50 цент. Бұл сома жәндіктерге жасалған тапсырыстар арқылы қайтарылады. №XI тізімінде лепидоптералар сериясы, коллекциялар, кітаптар, құрал-жабдықтар, жәндіктерді қадауға арналған штырғылар, керек-жарақтар бар. Тегін. Д-р О. Стаудингер және А. Банг Хаас, Блазевиц, Дрезден, Германия, әлемнің кез келген аймағынан клеридтерді, фанаевтарды, монилемаларды және барлық цетонидтерді сатып алуға немесе айырбастауға дайын."