Кіріспе
Трагикалық апта (каталон тілінде la Setmana Tràgica, испан тілінде la Semana Trágica) (1909 жылғы 25 шілде – 2 тамыз) – 1909 жылғы шілде айының соңғы аптасында Испанияның Каталониядағы Барселона және басқа қалаларда испан армиясы мен анархистер, масондар, социалистер және республикашылар арасындағы қақтығыстар сериясы. Бұл жағдай премьер-министр Антонио Маураның Испанияның 9 шілдеде Мароккодағы әскери-колониялық әрекетін жаңартқан кезде күш түсу үшін резервтік әскер шақыруынан туындады, бұл Екінші Риф соғысы ретінде белгілі. Көптеген резервтегілер отбасыларының жалғыз күнкөріс көзі болды, ал байлар өздеріне орынбасар жалдауға мүмкіндік алды. Наразылықтармен ең көп байланысты тұлғалар – Алехандро Лерру және Франсиско Феррер.
Tragic Week (in Catalan la Setmana Tràgica, in Spanish la Semana Trágica) (25 July – 2 August 1909) was a series of violent confrontations between the Spanish army and anarchists, freemasons, socialists and republicans of Barcelona and other cities in Catalonia, Spain, during the last week of July 1909. It was caused by the calling up of reserve troops by Premier Antonio Maura to be sent as reinforcements when Spain renewed military colonial activity in Morocco on 9 July, in what is known as the Second Rif War. Many of these reservists were the only breadwinners for their families, while the wealthy were able to hire substitutes. The figureheads most associated with the unrest were Alejandro Lerroux and Francisco Ferrer.
Өмірбаян
Соғыс министрі Арсений Линарес и Помбо Каталониядағы белсенді және резервтік бөлімшелерден құралған, Казадорестің үшінші аралас бригадасын шақыртты. Олардың арасында алты жыл бұрын әскери қызметін аяқтаған және одан әрі қызмет етуді күтпеген 520 адам болды. Казадорелердің көпшілігі, сондай-ақ басқа да резервтегілер отбасыларының жалғыз күнкөріс көзі еді. Егер адам соғысуға жарамсыз немесе қаламайтын болса, оның орнына екінші біреуін жалдауға болатын, бірақ бұл 6000 реалға тұратын, ал көптеген жұмысшылар күніне 20 реалдан немесе 5 песетадан артық таппайтындықтан, олар үшін мұндай қаражатқа қол жеткізу мүмкін емес еді, олардың табысы өзі мен отбасын күтінуге шамалы ғана жететін. Осылайша, жағдайы жақсы адамдар жұмысшы табының өкілдеріне қарағанда, заңды жолмен әскери қызметтен қашуға көбірек мүмкіндік алды. Соңында, Солтүстік Африкада бай кеншілердің мүддесі үшін ғана жасалып жатқан әскери қызметке халықтың наразылығы күшті болды. Оқиға Мароккоға аттанатын әскери қызметшілердің тобы, белгілі католик өнеркәсіпшісі Комиллас маркизіне тиесілі кемелерге отырғанда басталды. Солдаттарға патриоттық сөздер айтылып, Патшалық маршы ойнатылды, әсем киінген әйелдер діни медальдар таратты. Әскери қызметшілер үнсіздік сақтады, бірақ көрермендердің көпшілігі оларды ұялтты және ысқырық салды, ал Киелі Жүрек белгілері теңізге лақтырылды.
Жалпы ереуіл
Бұл әрекеттер, көптеген қала тұрғындарымен ортақ анархистік, антимилитаристік және антиколониялық философиялармен бірге (Барселона кейіннен Испания Азамат соғысы кезінде анархистердің бекінісіне айналды), анархистер мен социалистер комитеті басқарған «Солидарность Обрера» одағының нәтижесінде 1909 жылғы 26 шілдеде Мораның резервшілерді шақыруына қарсы жалпы ереуіл шақырылды. Азаматтық губернатор Анхель Оссорио и Галлардо наразылықтың күшеюі туралы жеткілікті ескерту алғанмен, вандализм актілерін Алехандро Леррудың Радикалды республикалық партиясымен (Partido Republicano Radical) байланысты «Жас варварлар» (jóvenes bárbaros) деп аталатын топтар тудырды.
Аурудың басталуы
Сейсенбі күні жұмысшылар Барселонаның орталық бөлігін басып алып, әскер пойыздарын тоқтатып, трамвайларды аударып тастады. Бейсенбі күні көшеде шайқас болып, жалпы тәртіпсіздік, ереуілдер мен монастырларды өртеп жіберу орын алды. Көтерілісшілердің көпшілігі антимилитаристік, антиколониалдық және антиклерикалық болды. Көтерілісшілер Рим-католик шіркеуін жемқор орта және жоғарғы таптың бір бөлігі деп есептеді, олардың ұлдары соғысқа бармауға мүмкіндік алған, ал қаладағы анархистік элементтер шіркеуге қарсы көпшілік пікірді өзгертіп жіберді. Сондықтан монастырлар ғана емес, мазарлар да ұрланып, қабірлер бос қалды. Қақтығыс кезінде өртелген 112 ғимараттың 80-і шіркеуге тиесілі немесе онымен байланысты болды. Барселонаның орталық бөлігіндегі тәртіпсіздіктерден кейін азаматтық гвардия және полиция Лас-Рамблас даласында демонстрация жасағандарға оқ атты, нәтижесінде көшелерде баррикадалар салынып, әскери жағдай жарияланды. Үкімет "соғыс жағдайын" жариялап, көтерілісті басуға әскерге бұйрық берді. Барселонадан шақырылған және қалада дислокацияланған жұмысшы табынан алынған әскерлердің сенімді емес деп саналғанына байланысты, басқа әскер бөлімдері Валенсия, Сарагоса, Памплона және Бургос қалаларынан жеткізілді. Олар көтерілісті тоқтатты, нәтижесінде ондаған адам қаза тапты.
Салдары
Полиция мен әскер қатарынан 8 адам қаза тауып, 124-і жараланды, ал 104-тен 150-ге дейін бейбіт тұрғындар қаза болды деген хабар бар. 1700-ден астам адам әскери соттарда "қарулы бүлік" жасады деген айыппен сотталды. Бес адам өлім жазасына кесіліп, атылды (оның ішінде Escuela Moderna мектебінің негізін қалаушы Франческ Феррер); 59 адам өмір бойына түрмеге жабылды. Алехандро Лерру эмиграцияға кетті. Еуропа баспасөзіндегі жалпы айыптау дереу болды. Король Альфонсо XIII, ел ішіндегі және сыртқы реакциядан алаңдап, премьер-министр Антонио Маураны қызметтен босатып, оның орнына Сегизмундо Моретті тағайындады.