Оракей Корако: Жасырын аңғар мен ыстық сулар мекені

Кіріспе

Оракей Корако – Жаңа Зеландияның Таупо жанартау аймағындағы Вайкато өзенінің жағалауында, Тауподан солтүстікке қарай орналасқан, қатар-қатар жарықтармен тізілген синтерлік террасаларымен ерекше көзге түсетін, өте белсенді геотермальдық аймақ. Ол "Жасырын аңғар" деп те аталады. Жаңа Зеландияның Мәдениет және мұра министрлігі Оракей Кораконың мағынасын "ақ [синтерлік жазық] жанындағы әшекейленген жер" деп түсіндіреді.

Өңірдің тарихы

Ерте заманнан бастап Оракей Корако маңындағы Вайкато аңғарына Туваретоа тайпасының Нгати Тау руына жататын маорилер қоныс тепкен. 19-шы ғасырдың басына қарай маори халқы Оракей Коракода жиналды, бұл ыстық бұлақтардың тартымдылығынан болған болуы мүмкін, оларды тамақ пісіру және жуыну үшін пайдаланған. 1819 жыл шамасында, жергілікті маорилер Нгапухи және Нгати Паоа тайпаларының шабуыл жасаушы тобынан қашып, сол жердегі алюминий үңгірінде жасырынды. Нгати Тау руының аңғарды қалдырып, басқа жерлерге қоныс аударған күні тіркелмеген, бірақ олар 1886 жылы Таравера тауының атқылауынан кейін кеткен болуы мүмкін, сол кезде ыстық бұлақтарда үлкен өзгерістер болған деседі. 20-шы ғасырдың басында Оракей Коракодан бар болғаны екі отбасы ғана көшіп кеткен. Еуропалық саяхатшылар үшін Роторуадан Таупоға дейінгі ең ерте белгілі жол Оракей Корако арқылы өтті, және өзеннен өту үшін маорилер ойып жасалған каноэ ұсынды. Осы кезде, 20-шы ғасырдың басында, бұл геотермальдық аймақ туристерді тарту үшін құрылды. Олар келушілерді сол кездегі жылдам Вайкато өзенінен ойып жасалған каноэмен тасыды, ал 1930 жылдары өзенге арқан және шкив жүйесі орнатылды, сондай-ақ ағынмен итермелеу үшін рульдік құрылғысы бар қайық пайдаланылды. Туристік курорт 1937 жылдың 15 желтоқсанында ресми түрде ашылды. Оракей Коракода электр энергиясын дамыту туралы алғашқы ұсыныс 1904 жылы жасалды, бірақ жоба 1955 жылға дейін мақұлданбады. 1960 жылдың мамыр айына қарай өзен деңгейінен 49 метр биіктіктегі топырақтан жасалған бөгет орнатылып, нығайтылды. Охакури көлінің суын толтыру 1961 жылдың 19 қаңтарында басталды және 14 күнде аяқталды. Көлге екі әлемдегі ең үлкен гейзерлер батып кетті: бір кезде 90 метрге дейін атқылаған Мингинуи гейзері (қазіргі уақытта әрекет ететін әлемдегі ең биік гейзер, Йеллоустоун ұлттық паркіндегі Пароход гейзерімен тең) және Оракеикорако гейзері, ол кейде 55 метрге дейін атқылап, бүкіл аймаққа атын берген.

From earliest times the Waikato Valley near Orakei Korako was occupied by Māori of the Ngāti Tahu sub tribe of Tuwharetoa. By the early 19th century the Māori population had congregated at Orakei Korako, probably attracted by the hot springs, which they used for cooking and bathing. Around 1819, the local Māori hid in an alum cave on the site from a passing raiding party of Ngāpuhi and Ngati Paoa. The date when the Ngāti Tahu vacated the valley to settle at other locations is not recorded, but it has been suggested that they left after the eruption of Mount Tarawera in 1886, when great changes are alleged to have occurred in the hot springs. By the turn of the 20th century all but two families had moved from Orakei Korako. The earliest known route from Rotorua to Taupō for early European travellers passed right through Orakei Korako, and it was the existing Māori who provided a dugout canoe for the river crossings. It was at this point in the early 20th century that the geothermal area was established as a visitor attraction. To transfer visitors across the then swift Waikato River they used the dugout canoe, until in the 1930s a wire strop and pulley system was erected across the river, and a punt with a guiding rudder was used to catch the flow and propel the punt to the other side. The tourist resort was officially opened on 15 December 1937. The first proposal for power development at Orakei Korako was made in 1904, but it was not until 1955 that the scheme was finally approved. By May 1960 an earth filled dam, rising 49 metres above the original river level, was placed and consolidated. The filling of Lake Ohakuri began on 19 January 1961 and was completed in 14 days. Two of the world's largest geysers were drowned by the lake: Minginui Geyser, which was once observed erupting up to 90 metres high (equal to the world's tallest currently active geyser, Steamboat Geyser in Yellowstone National Park), and the Orakeikorako Geyser, which on occasion could erupt up to 55 metres, and which gave the whole region its name.

Оракей Корако бүгінгі күні

Оракей Коракодағы ең төменгі терраса – жасыл түсті Эмеральд террасасы. 1886 жылы Таравера тауының жарылысы кезінде әйгілі қызғылт және ақ террасалардың жойылғанынан бері Жаңа Зеландиядағы ең үлкені осы. Алайда, зерттеушілер жақында қызғылт және ақ террасалардың орналасқан жерін қайта тапты. Жағдайына қарай, тәулігіне 20 миллион литрге дейін кремний қышқылына толы су террасадан ағып, Охакури көліне құйылуы мүмкін. 1961 жылы су электр станциясы үшін құрылған көлдің астында Эмеральд террасасы 35 метрге созылады. Бұл Оракей Коракодағы Вайкато өзенінің деңгейін 18 метрге көтерді, нәтижесінде шамамен 200 сілтілі ыстық бұлақ және 70 гейзер (белсенді жылу аймағының үштен екі бөлігі) суға батты. Олардың кейбіреулері әлі де газ бөліп тұрады, олардың бар екенін көл төрінен көтерілетін газ көпіршіктерінен байқауға болады. Көптеген жылулық ерекшеліктері жасанды көлдің астында жоғалса да, Оракей Корако Жаңа Зеландиядағы ең ірі гейзерлік алаң болып қала береді, онда 35-ке дейін белсенді гейзер бар. Олардың ең танымал гейзері – Алмаз гейзері, оның күтпеген атылыстары бірнеше минуттан бірнеше сағатқа дейін созылуы мүмкін, ал қайнаған суы 9 метрге дейін көтеріледі. Көл жағалауындағы Эмеральд террасасының үстіндегі үш терраса – 131 жылы болған жер сілкінісінен пайда болған үлкен жартастар, сол кезде Таупо көлі (супервулкан) соңғы рет атқан. Олардың көп бөлігі 35-59 градус Цельсий аралығында өсетін ыстық су балдырларымен немесе цианобактериялармен жабылған. Түстері түрлеріне байланысты, көбінесе жасыл, сары және қара түстер кездеседі. Төменгі екі террасаның – Радуга және Каскад террасаларының – түбінде бірнеше кішкентай гейзерлер орналасқан, олардың ішінде ара-тұра белсенді Сапфир гейзері және 1859 жылы осы аймаққа келген австриялық геолог Фердинанд фон Хохштеттердің есімімен аталған Хохштеттер тоғаны бар. Ол 1954 жылдың қарашасында жарылып, 1955 жылдың ортасына дейін гейзер ретінде жұмыс істеді, бірақ жер астындағы жер сілкіністерінен кейін кенеттен тоқтады. Аймақтағы үшінші және ең үлкен жартас – Алтын жүн террасасы (маори халқы оны Те Капуа деп атайды, яғни «Бұлт»), биіктігі 5 метр, ұзындығы 40 метр, ақ кристалдармен жабылған синтерлік қаптамасы бар. Оның түбінде жылдар бойы пайда болып, жоғалып жатқан көптеген бұрғылар бар, соңғысы – Вайрири гейзері. Осы террасаның үстінде 10 000 м² аумақты алып жатқан суретшінің палитрасы орналасқан, ол мөлдір көк сілті хлоридті бассейндермен және ретсіз атылатын гейзерлермен жабылған кремнийлі синтерлік терраса. Бұл ең жоғарғы террасаның бір жағында 2001 жылы жаңа гейзер атыла бастады, бұл жаңа террасаның пайда болуының бастамасы болуы мүмкін. Сонымен қатар, Оракей Коракода Руатапу үңгірі де бар, ол әлемдегі геотермальдық аймақта орналасқан екі үңгірдің бірі. Үңгір 45 метрге созылып, 23 метрлік тік құламамен мөлдір, сульфатқа толы, жылы қышқыл сулы көлге жетеді. (Оның химиялық құрамы зергерлік бұйымдарды тазарта алатын ерекше қабілетті береді.) Оракей Коракодағы тағы бір ерекшелік – Сода фонтаны, ол 17 жылдық үнсіздіктен кейін 1984 жылы қайтадан өмірге келді. Бұл нысанның оңтүстігінде, Охакури көлінің үстіндегі жартастың үстінде үш гейзер орналасқан: Курапай, Элан Ваннин және Бенедикс Уошер гейзерлері. Бұл аймаққа кіруге тыйым салынған, себебі ол өте қауіпті. Жер астынан 100-150 мм тереңдікте 100 градус Цельсийге (212 градус Фаренгейт) дейін температура тіркелді. Осы гейзерлердің ішіндегі ең маңыздысы – Курапай гейзері, оны кейде көлден келіп, келушілер орталығынан көруге болады. Оракей Корако геотермальдық жүйесі қазіргі таңда одан әрі дамудан қорғалған, бірақ Тахоракуридегі жақын маңдағы Нгатамарики геотермальдық жобасы 2010 жылы Оракей Коракоға тигізетін әсеріне қарамастан, ресурстық келісім алды.

The lowest terrace at Orakei Korako is the jade green Emerald Terrace, the largest of its kind in New Zealand since the presumed destruction of the famed Pink and White Terraces in the Mount Tarawera eruption of 1886. However, researchers recently rediscovered the Pink and White Terrace locations. In peak wet conditions up to 20 million litres of silica enriched water per day may flow over the terrace and into Lake Ohakuri. The Emerald Terrace continues 35 metres under the lake, which was formed for hydropower generation in 1961. This raised the Waikato River level by 18 metres at Orakei Korako, flooding approximately 200 alkaline hot springs and 70 geysers (or two thirds of the active thermal area). Some of these thermal features still discharge, with their presence evident as gas bubbles rising from the vents in the lake bed. Despite the loss of so many of its thermal features under the artificial lake, Orakei Korako remains the largest geyser field in New Zealand, with up to 35 active geysers. The most famous of these is the Diamond Geyser, whose unpredictable eruptions can last from a few minutes to many hours, ejecting boiling water as high as nine metres. The three terraces above the lakeside Emerald Terrace are great fault scarps formed by an earthquake in 131 AD, around the time when Lake Taupō (a supervolcano) was last erupting. They are mostly covered in hot water algae, or cyanobacteria, which grows in temperatures between 35–59 degrees Celsius (95 138.2 degree fahrenheit), the colours dependent on the species, with green, yellow and black the most common. At the base of the two lower terraces – named Rainbow and Cascade Terraces – are several small geysers, including the intermittently active Sapphire Geyser, and the Hochstetter Pool (named after Austrian pioneer geologist Ferdinand von Hochstetter, who visited the area in 1859), which erupted in November 1954 and played as a geyser until mid 1955, ceasing suddenly after swarms of subterranean earthquakes. The third and largest great fault scarp in the valley is called the Golden Fleece Terrace (named Te Kapua by the Māori people, meaning "The Cloud"), which is five metres high and 40 metres long, with a beautiful white crystal like sinter coating. At the base are numerous vents where geysers have come and gone over the years, with the most recent, Wairiri Geyser. Atop this terrace is the Artist's Palette, a 10,000 m² silica sinter terrace covered with clear blue alkali chloride pools and irregularly erupting geysers. To one side of this topmost terrace a new geyser began to erupt in 2001, possibly the beginnings of a further terrace. Also at Orakei Korako is the Ruatapu Cave, one of only two caves in the world known to exist in a geothermal field. The cave extends 45 metres, with a vertical drop of 23 metres, to a shallow pool of clear, sulfate rich, warm acid water. (The pool's chemical composition gives it the unique ability to clean jewellery.) Another notable feature at Orakei Korako is the Soda Fountain, which burst into life in 1984 after a 17 year dormancy. To the south of this feature, high atop a cliff above Lake Ohakuri, are three further geysers, Kurapai, Ellan Vannin and Benedix Washer Geysers, in an area not accessible to the public because it is too dangerous. Temperatures of 100 degrees Celsius (212 degree fahrenheit) have been recorded here just 100 to 150 mm below the ground. Of these geysers, Kurapai Geyser is the most significant, and can sometimes be seen erupting from across the lake in the visitor's centre. The Orakei Korako geothermal system now has some protection from further development, although the nearby Ngatamariki Geothermal Development at Tahorakuri gained resource consent in 2010 despite its possible effects on Orakei Korako.