Кіріспе

2005 жылғы 29 маусымда өткен сайлауда жеңіске жеткен Иранның бұрынғы президенті Махмуд Ахмадинежадтың жеңісіне қатысты даулар болды. Оған 1979-1981 жылдардағы Ирандағы кешірімсіз кезеңге, Австриядағы күрд саясаткерлерін өлтіруге, саяси тұтқындарды азаптауға, тексеруге және Тегерандағы Эвин түрмесінде өлім жазасын орындауға қатысқан деген айыптаулар кіреді. Ахмадинежад және оның саяси қолдаушылары бұл айыптауларды жоққа шығарды.

Студенттік белсенділік

Iran Focus басылымының хабарлауынша, 1975 жылы инженерлік мамандық бойынша Елм-о-Санаат университетінде оқуға түскен соң Ахмадинежад аятолла Рухолла Хомейнидің Ислам революциясына тартылды. Ахмадинежад университетінде Ислам студенттері қауымдастығын құрды. 1979 жылға қарай ол университеттер мен діни семинариялар арасындағы бірлікті күшейту кеңсесінің өкілі болды, кейін OSU деп аталды. OSU аятолла Мұхаммед Бехешти, Хомейнидің ең жақын кеңесшілерінің бірі, тарапынан ұйымдастырылды. OSU орталық кеңесінің мүшелері – Ахмадинежад, Ибрагим Асгарзаде, Мохсен (Махмуд) Мирдамади, Мохсен Кадивар, Мохсен Ағаджари және Аббас Абди Хомейнидің өзімен үнемі кездесіп тұрды. OSU басшылығы 1980 жылғы Ислам мәдени революциясы кезінде наразы профессорлар мен студенттерге қарсы күресте маңызды рөл атқарды. Хомейниді қолдамаған көптеген профессорлар мен студенттер тұтқындалып, атылды. АҚШ елшілігіне шабуыл жасауға қатысты дауыс беру кезінде Ахмадинежад қарсылық білдіріп, наразылықты кеңес елшілігіне бағыттау керек деді, бірақ оның ұсынысы қабылданбады. Ахмадинежад аятолла Рухолла Хомейни мақұлдағанға дейін елшілікті басып алуды қолдамағанын айтты. Мақұлдау 1979 жылғы 4 қарашада, елшілік басып алынған күні берілді. Әл-Жазираның хабарлауынша, 1979 жылы OSU басшылары АҚШ елшілігін басып алуды ұсынғанда Ахмадинежад сол уақытта кеңес елшілігін де басып алуды ұсынған.

Күрд-австриялық айыптаулар

Питер Пилц, австриялық саясаткер және бұрынғы Австрияның Жасылдар партиясының бас өкілі, Ахмадинежадтың Иран үкіметінің тапсырысымен саяси оппозициялық топтарға қарсы халықаралық саяхаттарға қатысы болуы мүмкін екенін мәлімдеді, соның ішінде 1989 жылы Венада қуғынға ұшыраған күрд көшбасшысы Эбдулрахман Кассимло мен оның екі серігінің өлтірілуіне қатысы бар. Ахмадинежад президент болып сайланғаннан кейін, 2005 жылдың шілде айының басында Пилц өзінің талаптарын растайтын құжаттарды Австрияның Ішкі істер министрлігіне тапсырды, олар "кейін мемлекеттік прокуратураға жіберілді". Бұл айыптауды Ирандағы бірнеше дереккөздер жоққа шығарды, соның ішінде Ахмадинежадтың саяси қарсыласы Саид Хаджарян. Бұған қоса, реформашы президент Хатамидің құпия кеңесшісі Али Рабие де бас тартты, ол "аталған оқиға кезінде мен Солтүстік-Батыс және Батыс Иранда болдым, ал сол кезде мырза Ахмадинежад Маку және облыстың басқару кеңселерінде азаматтық құрылыс жұмыстарымен айналысты" деді. Сонымен қатар, бұл айыптауды Иран халықтық моджахедтері, елден қуылған оппозициялық топтың өкілі де қолдады. Reuters агенттігі Пилзге Францияда тұратын ирандық журналистті "D куәгері" деп атап, ол берген "өте сенімді" ақпарат туралы хабарлады. [ ] Пилцтің сөзіне сүйенсек, куәгер D-ге 2001 жылы аталған қарулы топтың бірі хабарласып, кейіннен суға батып кеткен. Ахмадинежадты қолдаушылар мұндай ақпараттың сенімділігіне күмән келтіріп, Пилцтің еврей екенін айтты және осы ақпаратты жариялаған БАҚ-ты "сионистік БАҚ" деп атады. Иран Сыртқы істер министрлігінің өкілі Хамид Реза Асефи: "Бұл айыптаулар өте жалған, оларға жауап берудің қажеті жоқ. [ ] Еуропалықтар сионистік БАҚ-тың тұзағына түспеуі және өз мүдделерін Америка мен сионистік құрылымнан (Израиль мемлекетінен) ажыратуы керек деп кеңес береміз".

Сайлауда алаяқтық жасалды

2005 жылғы Иран президенттік сайлауы кезінде кейбір адамдар, соның ішінде сайлауда үшінші орын алған реформашы кандидат Мехди Каруби, мешіттер желісі, Ислам революциялық гвардиясы және Басидж жасақтары Ахмадинежадқа қолдау көрсету үшін заңсыз пайдаланылды деп мәлімдеді. Каруби Мұжтаба Хаменеидің, Жоғарғы көшбасшы Аятолла Хаменеидің ұлының бұл мәселеде қатысы бар екенін ашық айтты. Ахмадинежадтың жақтастары бұл айыптауларды жалған деп санайды. Хаменеи Карубиге жазған хатында оның айыптаулары «оның қадір-қасиетіне сай емес» және «Иранда дағдарыс тудыруы мүмкін» екенін, бірақ ол бұған жол бермейтінін мәлімдеді. Жауап ретінде Каруби Жоғарғы көшбасшының кеңесшісі және Пайдалылықты ажырату кеңесінің мүшесі сияқты, тікелей Хаменеи тағайындаған барлық саяси лауазымдарынан бас тартты. Ахмадинежадтың екінші турдағы қарсыласы Акбар Хашеми Рафсанжани де дауыс беруді «бағыттап» жүргізілген «ұйымдастырылған және әділетсіз» араласулар туралы айтып, Карубидің шағымын қолдады. Рафсанжани сондай-ақ «жалаң тәсілдер» науқаны Ахмадинежадты «заңсыз» түрде президенттік лауазымға жеткізді деп мәлімдеді, бірақ ол бұл айыптауды күшпен жоққа шығарды. Рафсанжани сайлау нәтижесіне тек «Құдайға» шағымданатынын және нәтижелерді қабылдап, жаңа сайланған президентке «көмектесуді» ұсынды. Кейбір саяси топтар, соның ішінде реформашы партия Ислам Иран Қатысу Фронты (IIPF), Ахмадинежадқа сайлау заңына сәйкес бейтарап болуға тиіс Күзетшілер кеңесі таңдаған бақылаушылардан заңсыз қолдау және жарнамалық қызмет көрсетілгенін мәлімдеді. Сонымен қатар, реформашы газеті «Шарг» Ислам революциялық гвардиясының Жоғарғы көшбасшысының ресми өкілі Мовахеди Керманидің «өте қарапайым жарнама жасайтын және ысырапшыл емес адамға дауыс беріңіз» деген мәлімдемесін келтірді, бұл сөздері ешқандай байлыққа ие емес деп жариялаған Ахмадинежадты көрсеткендей болды.

Наваб Сафавиге қолдау көрсету

2006 жылдың 10 қаңтарында Ахмадинежад өзінің үкіметі 1946 жылы тарихшы және жазушы Ахмад Касравиді "исламды қорлағаны үшін" өлтірген шиит дінбасысы Навваб Сафави бастаған "діндік миссияны" ұстанатынын мәлімдеді. 2001 жылы Ахмадинежадтың идеологиялық ұстазы Мохаммад Таги Месба Язди Сафавиді мақтап, мұсылмандарды "исламның жауларына" қарсы ұқсас қадамдар жасауға үндіді.

Холокостты жоққа шығару

Махмуд Ахмадинежад Холокостты қалыпты қабылданатын түрінде "миф" және "жалған" деп мәлімдеме жасады. Оның сөздерін АҚШ, Ұлыбритания, Германия сияқты көптеген елдердің әлемдік көшбасшылары ашық түрде жоққа шығарды.

2007 жылдың 24 қыркүйегінде Колумбия университетінде сөйлеген сөзінде Ахмадинежад Холокостты жоққа шығармайтынын, бірақ оның себептерін сұраудың қандай кінәсі бар екенін түсінбейтінін айтты. 2009 жылдың қыркүйегінде халықаралық наразылыққа жауап ретінде Ахмадинежад "кәсіби адам өлтірушілердің ашуы бізге мақтаныш сыйлайды және біздің жолымызға тосқауыл қоймайды" деген пікірді білдірді.

Батыс музыкасына тыйым салу

2005 жылдың желтоқсан айында президент Ахмадинежад мемлекеттік радио және телеарналарда батыс және "шабуылдай" музыканы тыйым салды. Бұл тыйым, Иранның Жоғары мәдени революциялық кеңесінің қазан айындағы ирандық эфирде батыс әндерін таратуға тыйым салу туралы қаулысына орай жасалды. Хип-хоп, рок, джаз сияқты батыстың танымал музыка жанрлары Иранда Күмейни заманынан бері көп жылдар бойы тыйым салынған. Сонымен бірге, классикалық музыка сияқты батыс музыкасының кейбір түрлері мемлекеттік радиоарналарда тұрақты түрде ойнатылады.

Шетелдік баспасөзмен қарым-қатынастар

2006 жылдың 16 қаңтарында Иран Мәдениет министрлігі 2006 жылдың 14 қаңтарында өткен баспасөз мәслихатында президент Махмуд Ахмадинежадтың сөздерін дұрыс жеткізбегені үшін Иранда Кабельдік жаңалықтар желісін (CNN) уақытша тоқтатты. Президент отандық және шетелдік тілшілерге сөйлеген сөзінде, ядролық энергияны бейбіт мақсатта пайдалану – Иранның құқығы екенін, одан бас тартуға ешкімнің құқығы жоқ екенін айтты. Бірақ CNN аудармашысы Ахмадинежадтың «ядролық қару қолдану Иранның құқығы» деген сөзін қате түсіндіріп берді. Кейін CNN қатесі үшін өтініш білдірді. Ахмадинежад өтініш қабылданған соң 2006 жылдың 17 қаңтарында CNN телеарнасына хабар таратуды қайта бастауға рұқсат берді. Мәдениет министріне жолдаған хатында ол: «Біз бүгінгі әлемде жаңалықтар мен ақпаратты дәл тарату саяси даму мен хабардар болу үшін, сондай-ақ елдер арасындағы тиімді қарым-қатынас үшін қажет деп санаймыз. Иран революциясынан бері ирандық тілшілерге АҚШ-қа кіруге немесе АҚШ президентінің баспасөз мәслихатына қатысуға рұқсат берілмеді. Мемлекеттік Иран Ислам Республикасы Телевизия және Радио Хабарлар Корпорациясының (IRIB) тілшілеріне ғана Біріккен Ұлттар Ұйымының шараларын жариялауға рұқсат берілді және олар Нью-Йорк қаласының 27 километрлік радиусынан шыға алмайды. Осы себепті IRIB-тің бірнеше тілшісі президент Ахмадинежадты CNN-ді қолдағаны үшін сынады».

Негізгі веб-сайттарды бұғаттау

Ахмадинежад бастаған науқан елді Батыс мәдени ықпалынан азат етуге, осы мақсатта Интернетті пайдалануға тырысуда. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар, YouTube және b3ta – бұғатталған ірі веб-сайттардың арасында. 2006 жылғы қарашада "Шекарасыз тілшілер" Иранды тағы 13 елмен бірге "Интернетке қарсы жау" деп атады. Иранда 23 миллион интернет қолданушы бар, бұл Таяу Шығыстағы ең көп көрсеткіш. Елде 100 мыңнан астам блогер бар, олардың кейбіреулері Иранның басылмайтын реформаторлық баспасөздерінің орнын толтыруда. Сынаушылар Иранды Қытай Халық Республикасынан кейін ең көп сайттарды цензуралайтын ел деп айыптайды, осы үшін сүзгілеу технологиясын қолданады. Бүгінгі күнге дейін негізінен оппозициялық топтарға немесе Иранның исламдық заңдары бойынша "әдепсіз" деп танылған сайттар бұғатталды. BBC-нің парсы тіліндегі жаңалықтар қызметі сияқты бірқатар жаңалық сайттары да қол жетімсіз.

Эсхатология

Ахмадинежадтың "жасырын" шиит имамы Мұхаммед әл-Махдидің жақын арада оралуына қатысты діни сенімдері кейбір батыс сарапшыларын алаңдатып отыр. Әсіресе, ол БҰҰ Бас Ассамблеясы алдындағы сөйлеген сөзінен кейін айтқан деп хабарланған сөздері көңіл алаңдатуға себеп болды (www. ahmadinejad. ir).

Бұрынғы ЦРУ офицері Роберт Бейер Иранға ядролық соққы беру мүмкіндігін бағалау контекстінде Ахмадинежад пен Иран үкіметіндегі басқаларының "апокалиптикалық шииттер" екенін айтты. Ол былай деді: "Егер сіз Тель-Авивте отырсаңыз және олардың ядролық қарулары мен зымырандары бар деп сенер болсаңыз, оларды жою керек. Бұл адамдар ақылдан безген, олардан мойын бұруға ешқандай себеп жоқ". Кейбіреулер оның әрекеттері тек қана діншіл мұсылмандар арасындағы беделін арттыру құралы екенін болжайды және оны "апокалиптикалық шиит" тобының бар екендігінің белгісі деп түсіндіруге болмайды.

Колумбия университеті

2007 жылдың 24 қыркүйегінде Ахмадинежад Колумбия университетінде сөйледі. Президент Ли Боллинджер осындай қайшылық тудыратын тұлғаны Колумбияға шақырғаны үшін қатты сынға ұшырады. Ол мәлімдеме жасап, "Бұл іс-шара жыл сайынғы Дүниежүзілік көшбасшылар форумының бөлігі болады, Университеттің Колумбияның ұзақ жылдар бойы қалыптасқан, әсіресе жаһандық мәселелер бойынша белсенді пікірталас үшін маңызды аламат ретіндегі дәстүрін одан әрі дамытуға бағытталған бастамасы" деді, сондай-ақ, аймақты сыртқы наразылық білдірушілерге жапқандығы үшін де сынға ілікті. Колумбия университетінің президенті Ли Боллинджер Ахмадинежадты қарсы алақан соқпай, тікелей сынмен таныстырды: "Мырза Президент, сіз ұсақ-түйекшіл және қатыгез диктатордың барлық белгілерін көрсетесіз". Ахмадинежад сөзін бастағанда, оның таныстырылуын "онда отырған тыңдаушылардың ақпаратына және біліміне жасалған тұсаукесер" деп бағалады. Оның кейбір сөздері тілдеспен күлкіге ұшырады, мысалы: "Иранда сіздің елдегідей гомосексуалдар жоқ. Бізде мұндай жағдай жоқ. Иранда осындай құбылыс жоқ. Бізде олар бар деді, кім айтты?" Кейіннен көмекшісі оның дұрыс түсіндірілмегенін айтып, "Америкалық қоғаммен салыстырғанда, бізде гомосексуалдар көп емес" деді. Алайда, ол палестиналықтардың өзін-өзі анықтау құқығы туралы айтқанда ыстық ықыласпен қарсы алынды. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар туралы сөйлегенде, "егер 9/11-дің түпкі себептері дұрыс зерттелсе, оның неліктен болғаны, оған не себеп болғаны, қандай жағдайларға байланысты болғаны, кімдер қатысқан, Ирактағы дағдарысты қалай түсінуге және болдырмауға болады, Ауғанстан мен Ирактағы мәселені бірге шешуге болады" деді. Ол сондай-ақ "әлемдегі ең азат әйелдер – Иран әйелдері" деп мәлімдеді. Бұрын Холокосты "аңыз" деп атаған Ахмадинежад, "егер бұл оқиға болған болса, оның палестиналықтармен қандай қатысы бар?" деп сұрады. Ол Буш әкімшілігін және Нагасаки мен Хиросиманы бомбалауды сынау үшін Құран аяттарын пайдаланды. Иранның ядролық бағдарламасын Иранның энергия өндірісін арттыруға бағытталған бейбіт мақсаттар деп сипаттады. Конвенция сыртында оның қатысуына қарсы наразылық білдіргендердің көпшілігі еврей ұйымдарының қолдаушылары болды.