Кіріспе

Американдық дәрігер және саясаткер (1857–1932)

Марта Мария "Мэтти" Хьюз Кэннон (1 шілде, 1857 – 10 шілде, 1932) – Юта штатының сенаторы, дәрігер, Юта әйелдерінің құқықтарын қорғаушы, сайлау құқығы үшін күрескен, көп әйелді әйел және Уэльсте туған АҚШ-қа көшкен. Оның отбасы Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуіне (LDS Church) жатқандықтан АҚШ-қа көшіп келді және Юта аймағына қоныстанды. Ол он төрт жасында жұмыс істей бастады. Он алты жасында Дезрет университетіне, қазіргі Юта университетіне түсіп, химия мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Содан кейін Мичиган университетінде білім алып, медицина докторы атанды. Ол Ангус М. Кэннонмен көп әйелді некеге тұрды, ол көп әйелділікке қарсы күрес кезінде соңғы күнгі қасиеттілердің көрнекті қайраткері болды. Кэннон күйеуі мен басқаларға қарсы куәлік беруден қашу үшін Еуропаға кетіп қалды. Ютаға оралғаннан кейін Кэннон дәрігер болып жұмыс істеді және әйелдер құқығы үшін күресті. 1896 жылы Юта штаты мемлекет мәртебесіне ие болғанда, ол әйелдерге сайлау құқығын конституцияға енгізуге көмектесті. 3 қараша, 1896 ж. Кэннон өзінің күйеуін жеңіп, АҚШ-та сайланған алғашқы әйел сенатор атанды. Марта Хьюз Кэннон Юта штатының санитариялық заңдарының авторы және Юта штатының алғашқы Денсаулық сақтау кеңесінің негізін қалаушысы және мүшесі болды. Хьюзтер отбасы Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуіне жатты және Мэри Элизабет және Марта Мария есімді екі қызымен бірге АҚШ-қа көшті. Олар 1860 жылдың 30 наурызында Ливерпульден (Англия) "Андеррайтер" кемесімен шығып, 1860 жылдың 1 мамырында Нью-Йорк қаласына келді. Питер сол кезде қатты ауырып, Елизавета үшінші баласын – Энни Ллойдты дүниеге әкелді. Олар Юта аймағына сапарға ақша табу үшін Нью-Йоркте қалды. Мормон басшысы Эрастус Сноу отбасыны ЛДС шіркеуі қаржылаған, мұқтаждарға арналған пионерлік топқа қосылуға шақырды. Отбасы шақыруды қабылдап, 1861 жылдың 11 шілдесінде "Джозеф Хорн компаниясымен" Флоренцияға (Небраска штаты) пойызбен жолға шықты. Отбасы Солтүстік-Лейк аңғарына келгенге дейін, 1861 жылдың 3 қыркүйегінде Мартаның әпкесі Энни Ллойд Хьюз қайтыс болып, белгісіз қабірге жерленді. Ол 21 айлық болған. "Джозеф Хорн" компаниясы 1861 жылдың 13 қыркүйегінде Солтүстік-Лейк аңғарына келді. Солтүстік-Лейк-Ситиге келгеннен кейін үш күн өткен соң, 1861 жылдың 17 қыркүйегінде Питер Хьюз қайтыс болды. Елизавета Хьюз 28 жасында екі кішкентай қызымен жесір қалды. Он үш айдан кейін Елизавета төрт ұлы бар жесір Джеймс Паттен Полға үйленді, содан кейін соңғы күнгі қасиеттілердің университет профессоры және газет редакторы Джошуа Хьюз Пол дүниеге келді. Елизавета Джеймс П. Полға тұрмысқа шыққаннан кейін Марта өмірінің әртүрлі кезеңдерінде Пол және Хьюз тегін қолданды. Кейін Пол Мартаны дәрігер болу арманына жете беруге ынталандырды. Ол 1878 жылы Дезрет университетін химия мамандығы бойынша бітірді. 1878 жылдың 13 тамызында Хьюз LDS шіркеуімен медициналық зерттеулер мен тәжірибе үшін бөлінген төрт әйелдің бірі болды. Президент Джон Тейлор және оның кеңесшісі Джордж К. Кэннон оларды бөліп көрсетті. Қалған үш әйел – Румыния Б. Пратт, Эллис Р. Шипп және Мэгги Шипп. Пратт пен Эллис Шипп медициналық дәрежесін алған, ал Мэгги Шипп пен Хьюз өздерінің дәрежесін алуға дайындалып жатты. Кэннон заңдық қысымның салдарынан "құрметті некеде өмір сүруге" мүмкін болмайтынынан алаңдады. Содан кейін ол Юта штатындағы әйелдердің сайлау құқығы жөніндегі конгресс комитетіне есеп беру үшін Вашингтонға барды. Жергілікті және ұлттық газеттерде мормонның әйгілі көп әйелді әйелінің төртінші әйелінен жеңілгені туралы хабар тарады. Кэннон өзінің бірінші айында сенатта үш заң жобасын ұсынды. Оның заң жобасы, саңырау, мылқау және соқыр азаматтарды міндетті оқыту туралы заң, губернатор Хебер Уэллс Кэннонды саңыраулар мен мылқаулар мектебінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады. Мемлекеттік сенатор ретінде екінші мерзімінде ол Саңыраулар мен мылқаулар мектебінде аурухана салу туралы заң жобасын жасады. Оның екінші заң жобасы әйелдер мен қыздардың денсаулығын қорғау туралы заң болды. Заң жобасы әйелдер мен қыздарды қорғау үшін жұмыс берушілерден әйел қызметкерлерге клиенттерге қызмет етпеген кезде демалуға арналған нәрсе беруді талап етті. Ол кезде ешқандай көмек көрсетілмеген, көптеген әйелдер жұмыссыз қалды. Оның биліктегі алғашқы айдағы соңғы заң жобасы Мемлекеттік денсаулық сақтау кеңесін құру және оның міндеттерін анықтау туралы заң болды. Ол Мемлекеттік емтихан комиссиясын таратуға тырысатын лоббистерге қарсы күресті. Комиссия дәрігерлер мен акушерлердің біліктілігін сертификаттаумен айналысты, пациенттерге зиян келтіруі мүмкін жалған дәрігерлердің алдын алуға көмектесті. Дәрігер ретінде Кэннон дәрігерлерді қорғайтын қауымды таратуға тырысатын лоббистерге қарсы күреске жеке қызығушылық танытты. 1898 жылы Ұлттық әйелдердің сайлау құқығы қауымдастығының шенеуніктерінің шақыруымен, елдегі алғашқы әйел сенатор болғаннан кейін екі жыл өткен соң, Кэннон Вашингтондағы Сеника Фолс штатының 50 жылдық тойында сөз сөйледі. Кэннон АҚШ-тың Әділет министрлігінің комитеті алдында Юта штатындағы әйелдердің сайлау құқығының оң әсері туралы куәлік берді. Жиырма екі жылдан кейін әйелдердің сайлау құқығы АҚШ Конституциясының 19-қосымшасына қосылды. Кэннон тек бір заң жобасын жоғалтты: Адам ағзасына алкогольдік сусындар мен есірткінің әсері туралы мектептерде оқыту туралы заң. 1902 жылы ол Нью-Йорктің Медико-Мұрагерлік қоғамының психология бөліміне мүше болды. Қоғамның басты назары туберкулезге аударылған. 2015 жылдың қазанында заң шығарушылар Юта штатындағы әйелдердің үкіметке қатысуын ынталандыру мақсатында Марта Хьюз Кэннон клубын құрды. KUED Марта Хьюз Кэннонның өмірі туралы сағаттық деректі фильм жасады. Юта штатының заң шығарушы органы 2018 жылы Марта Хьюз Кэннонның мүсінін 2020 жылы АҚШ Капитолийінің Ұлттық мүсін залындағы ойлап тапқан Филло Фарнсуорттың мүсінін алмастыруға жіберуге дауыс берді.

Танымал мәдениетте

2020 жылы американдық автор Марианн Монсонның Каннонның өмірі мен еңбектері туралы тарихи көркем романы "Оның тыныш төңкерісі" АҚШ әйелдерінің сайлау құқығының 100 жылдығын еске алуға арналған ретінде жарық көрді.