Кіріспе

Раббилердің діни құқықтық шешімдері Иудаизмдегі респонсаның тарихы (ивритше: שאלות ותשובות, сефардша: She'elot Utshuvot, ашкеназша: Sheilos Utshuvos, әдетте שו"ת Shu"t деп қысқартылады) 1700 жылды қамтиды. Раввиндік респонсалар раввиндік әдебиеттердің ерекше бір класын құрайды, олар форма бойынша, бірақ мазмұны бойынша емес, Киелі кітаптың, Мишнаның, Талмудтың және халахтың (иудейлердің діни заңдарының кодекстері) экзегезіне арналған раввиндік түсініктемелерден ерекшеленеді. Жүйүт халқының саяхаттары мен басқа халахи әдебиеттерінің, әсіресе кодекстердің дамуына байланысты тәсіл, стиль және тақырып өзгерді. Респосаның немесе сөзбе-сөз сұрақтар мен жауаптарға аударылатын she'elot ve t'shuvot тұжырымдамасы, әдетте, жеке немесе топ мұғалімдерден, раввиндерден немесе ешивот басшыларынан халаха (иудей заңы) туралы сұрағанда және тарап хат алмасу арқылы жауап береді. Онда айтылғандай, рабби Гамлиел бір сұрақтың жауабын алып хабаршыны жасырын жіберген. Егер ол шешімін жасырып қалуды қаласа, онда ол хат жіберген болар еді, егер сол кезде мұндай жауаптар әдеттегідей болса. Мар Укба мен тағы бір аты аталмаған судья да осындай жағдайға тап болды. Оның яһудилердің заңына сай, яһудилер өз елінің заңдарына, яғни яһудилер тұратын мемлекеттің заңдарына мойынсұнуға міндетті екендігі туралы айтқан сөзі ерекше назарға лайық. Бұл үкім Талмудтың: "Елдің заңы жарамды" (ib. жауап No 50) қараңыз. "Фразеологияның мағынасы өзгермеген өзгеруі таңқаларлық емес. Тіпті, Киелі кітаптың Пятикнижатында да осыған ұқсас бір-біріне қайшы келетін көрінеді. 6:15 және Самуилдің жазбасындағы Зерах. 26:13 (JPS), бірақ екі атау да "маңызды" дегенді білдіретіндіктен, екі атаудың екі түрлілігі түсіндіріледі". Жоқ жауап ретінде. 395 жылы ол бірнеше ырым-жырымдарды жойғанын айтады, олардың бірі - қарт әтеш өлтіру және ұл бала туғанда оның басын есіктің алдына ілу. Әсіресе, No responsum ерекше назарға лайық. 548 жылы жазылған, онда ол Авиладағы керемет балаға қатысты шешім қабылдайды, ол бастапқыда ақымақ болған, бірақ кейіннен жиі транске түсіп, оның ішінде мазмұны оған періште айтқан деп мәлімдеген шығармаларды жазды. 315 респонсиямен, ал басқа корпус, онда 1022 респонсия бар, 1608 жылы Прагада дәл осы тақырыппен пайда болды. 1860 жылы Лембергте редакцияланбаған респонталар жинағы шығарылды, ал 1891 жылы Мозес Блох Берлинде "Сефер Шааре Тешубот Махарам" деген атпен Ротенбургтік Меирдің редакцияланбаған респонталарының жаңа корпусын жариялады. Махарам заңына сәйкес, ер адам әйелін ұрмауы керек, өйткені ол басқа еркекті ұрмауы керек, тіпті оған құрмет көрсетпесе де, әйелге құрмет көрсету керек. Мейрдің респонсаларының ерекше қызығушылығы - олар өз уақытында неміс еврейлерінің жағдайы мен олардың княздердің қалауымен және ауыр салық салудан болған зардаптарын суреттейді. Ротенбургтік Мейрдің респонсаларының жинақтарында Франко-неміс мектебінің басқа да ескі және қазіргі раввиндерінің шешімдері бар. Ал 1607 жылы Венецияда кеңейтілген басылым жарық көрді. Бұл жинақ 108 тақырыпқа бөлінген, әрқайсысының "келал" деп аталатын арнайы тарауы бар, ал әрбір рубриканың басында оның мазмұнының түйіндемесі және әр тақырыпты қарастыратын респонсияларының сандық тізімі бар. Алайда бұл шараны Ашердің өзі емес, оның шәкірттерінің бірі, мүмкін оның ұлы рабби Яһуда жасаған шығар. Раввин Ашердің респонсасынан испандықтардың көптеген қызықты әдет-ғұрыптарын білуге болады. Ашер Бургостан өзіне жіберілген сұраққа жауап берді (No. 68, 10) Талмуд заңына сәйкес борышкер өз тұлғасын кепілге берген жағдайларда да, борыш үшін тыйым салуға болмайды, дегенмен, ол Испаниядағы қауымдардың әдеті бойынша, патшалық салықтың өз үлесін төлемеген адамды ол борышын өтегенге дейін түрмеге қамауға болатындығын атап өтті. Бұл жауапкершіліктерде сол кездегі жағдайларды көрсететін көптеген дисквизициялар бар, соның ішінде мәжбүрлеп шомылдыру рәсімінен өткен яһудилер жағдайындағы неке мен неке қатынастары туралы шешімдер, сондай-ақ христиандықты қабылдауға мәжбүр болғандарға қатысты басқа да шешімдер (мысалы, No. 1, 4, 6, 11, 12, 43) деген сұрақтар қойылады. Әсіресе, сол кезеңдегі қоғамда қалыптасқан әдет-ғұрыптар мен ережелерді сипаттайтын респонсалар қызықты, мысалы, No. 158-ші тарауда туысы қайтыс болғаннан кейін жеті күн бойы қайғы-қасірет шеккені туралы айтылған. Израиль Брунаның "Шеелот у Тешувот" деп аталатын респонсасында да қазіргі заманғы жағдайларға қатысты көптеген қызықты сілтемелер бар, мысалы, No. 71, онда еврейлердің жары�...

XVII ғасыр

XVII ғасырда әртүрлі елдердің раввиндары респонса дайындады, бірақ поляк ғалымдары басым көпшілік болды. Түрік билігінің ең көрнектілері Жозеф бен Мосе ди Трани (Махарит) және Якоб Альфандари болды, олардың 1718 жылы Константинополде "Муẓẓal ме Еш" деп аталатын респонсиялары жарияланды. Менахем Мендель Крохмальдың респонсасы өлімнен кейін пайда болды; оның ең маңызды үкімдері (No. 2) онда ол қоғамдағы жалпы сайлау құқығына қол қойды, бай мен кедейді, салық төлеуші мен салық төлеуші еместі, білімді мен білімсізді айырмады, бірақ раббиді, даянды және президентті таңдауда бәріне бірдей үлес қосты. Көптеген елеулі поляк ғалымдарының арасында Мейр Эйзенштадт пен Езекиел Ландау бар. Басқа бір респонсияла ол яһуди мүсіншісіне өз діні бойынша адам бейнелерін кесуге рұқсат етілетінін талқылады. Басқа бір жауапта ол Нью-Йорк қаласынан жіберілген сұраққа оң жауап берді. Исаак Шмелькс Венгрия заңдары бойынша яһудилер мен яһуди еместердің арасында азаматтық некеге тұру мәселесіне қатысты шешім қабылдады. Ол сондай-ақ Ханукада электр жарығын қолдануға бола ма, ал демалыс күні телефон немесе фонографты пайдалануға бола ма деп талқылады. Ыбырайым Самуил Бенджамин Софердің "Кетаб Софер" және Исаак Елхан Спектордың "Бер Йижхак".

ХХ ғасыр - қазіргі заман

Тарих бойы көптеген респонсалар жазылған және оларды әртүрлі кітаптарда немесе антологияларда табуға болады, ал бүгінгі таңда көптеген респонсаларды Бар-Илан университетінің Global Jewish Database (The Responsa Project) сияқты онлайн деректер базасында табуға болады. Шектер институтының веб-сайтында Рабиндер ассамблеясы жазған алты томдық консервативті респонса бар.

Консервативті жауапкершілік

Консервативті иудаизм православие тарихи иудаизмнен еврей заңдарының соңғы кодификацияларына тым көп көңіл бөлгендіктен ауытқыды деп санайды. Консервативті раввиндер қандай өзгерістердің болғанын, қалай және неге болғанын, қандай тарихи жағдайда болғанын анықтау үшін тарихи дереккөздерді пайдалану үшін саналы күш салады. Осы мәліметпен олар раббилердің еврей заңын біздің қазіргі жағдайымызға қалай түсіндіруі және қолдануы керектігін жақсырақ түсінуге болады деп сенеді. Православие сияқты, барлық діндердегі яһудилер үшін сөйлейтін бірде-бір заңды орган жоқ. Консервативті яһудилік қозғалысы деп тар мағынада анықталса, онда екі заң комитеті бар: АҚШ-та Рабиндер Ассамблеясының яһуди заңдары мен стандарттары жөніндегі комитеті бар. CJLS - халахикалық саясатты белгілейтін орган. Комитетке 25 дауыс беретін мүше кіреді, олар белгілі бір жауапты қабылдауға немесе қабылдамауға шешім қабылдайды. Респосалар Раббилер Ассамблеясының немесе жалпы консервативті қозғалыстың мүшесі Халахқа қатысты сұрақ қойғаннан кейін жазылады. Респоса комиссия мүшелерінің кемінде алтысы оны мақұлдаған кезде мақұлданды деп саналады. CJLS респонсаның шешімдері туралы шешімдер қабылдауына қарамастан, бұл Консервативті қозғалыстың тұтастығы үшін шешімдер ретінде тұр, жеке раввиндер өз қауымдастықтарындағы нақты жағдайлар туралы қалай шешім қабылдауға болатынына қатысты өз шешімдерін қабылдай алады.