Кіріспе

Қытай ғалымы Лу Цзиюань (; 11391192), немесе Лу Сяншань (陸象山; Lù Xiàngshān), жалпыға бірдей ақыл-ойының мектебін құрған қытайлық философ және жазушы, екінші ең ықпалды неоконфуциандық мектеп. Ол Чжу Сидің замандасы және басты қарсыласы болды. Шығыс Азия мен Батыс әлемінде ол жеке атымен емес, құрмет есімімен танымал.

Луның ақыл-ойы туралы философиясы: ақыл-ойының бірлігі және жол

Луның өз сөздері бойынша, "Әлем - менің ойым, ал менің ойым - әлем". Чжуның лиге баса назар аударғанынан айырмашылығы, ол барлық заттар мен жандардың негізі болып табылатын принцип, Лу жүрек / ақыл-ойының ұғымын түпкілікті бір немесе бүкіл әлемді және принципті қамтитын көз ретінде алға тартты. Лу шығармасында айтылған ақыл-ойының бірлігі адамзат пен Дао жолының ақыл-ойы бір екенін білдіреді. Бұл Чжу Сидің идеясына тікелей қарсы келеді, Адамзат ақыл-ойы мен Жол ақыл-ойы бір-бірінен бөлек және ерекше. Чжу Си сонымен қатар әрбір жеке заттың өзінде принциптен (ли) ерекшеленетін өзіндік бірегей материалдық күш (ци) бар екенін мәлімдеді. Лу бұл дуалистік ілімге қатты қарсылық білдірді және барлық нәрсе жүрек пен ақыл-ойынан туындайтын және байланысты екенін атап өтті.

Бастапқы ақыл

Бастапқы ақыл-ойды тұжырымдаманы алғаш рет Менций ойлап тапты, бірақ оны одан әрі Лу дамытты. Алғашқы ақыл дегеніміз - барлық адам баласы туғаннан-ақ моральдық білім мен ізгілікпен жаратылған дегенді білдіреді. Бұл бастапқы ақыл төрт түрлі, Менций оларды "жүректің төрт тамыры" деп атаған: жанашырлық Адамгершіліктің тамыры (рен). Ұят - әділдіктің тамыры . Құрмет - әдептілік пен әдет-ғұрыптың негізі (ли). Жақсылық пен жамандықты тану . Табиғаттағы тамырындай бұл төрт тамырды гүлдер гүлденуінен бұрын бағу керек. Басқаша айтқанда, жүректің төрт түбірі - бұл тек ақыл-ойымыздың бейімділіктері. Жүректің төрт түбіріне дұрыс бағыт-бағдар мен қамқорлық қажет, олар күшті және салауатты болып, нағыз табиғатын, яғни адамгершілік қасиеттерін таныту үшін өседі. Лу адам жүрегінде / ақыл-ойында моральдық қасиеттер бар екеніне және көктегі адамгершілік пен әділдік адам баласының бастапқы ақыл-ойын құрайтынына сенді. Алғашқы ақыл-ойға барлық адам баласы, даналар да, қарапайым адамдар да ие, ал оның шындығы мәңгілік және мәңгілік.

Менцийдің Лу философиясына әсері

Менцийдің Луға үлкен әсер еткені сөзсіз, бұл туралы Лю еңбектерінде Менцийдің көптеген цитаталары арқылы оңай дәлелдей алады. Олардың ұқсастығы таңғалдырады, өйткені Лу алғаш рет Менций ойлап тапқан көптеген ұғымдар мен идеяларды қолданды; бірақ Лю, ешбір ерекшеліксіз, Менцийдің идеяларын өз бетінше дамытты және осы идеялардың үлкен жетілуіне себеп болды. Бұған қоса, буддизм мен даосизмнің ықпалынан Лу өзінің философиясына метафизикалық аспектілерді енгізеді, бұл Менцийдің бастапқы идеяларына күрделілік пен нәзіктікті арттырады.

Даоизмнің Лу Цзююаньға әсері

Лу философиясына Даоизмнің нақты және елеулі әсері бар. Ең көрнекті әсерлер қарапайымдық пен спонтандық ұғымы болып табылады. Даоизмнің басты тұжырымдамасы - бұл спонтандық. Даоизм бойынша, идеалдық билеуші - кез келген жағдайға үйлесімді және өздігінен әрекет ете алатын деңгейге дейін тыныштықты (тыныштықты) дамытатын патша. Дао философы Чжуанцзи мұны өз сөздерімен білдіреді, "тыныштықта - дана, қозғалыста - патша" Даоизмнің Лу Цзююаньға әсер етуінің тағы бір себебі, егер адам 'негізгі нәрсені орнату үшін, адам құмарлықты жоюы керек' деген сенімде. Бұл адамның қарапайым табиғатын бұзатын адам құмарлықтарысыз өмір сүрудің қарапайымдылығын атап өту үшін.

Лу Цзююаньдан кейінгі Универсалды ақыл мектебі

Лу Цзююань философиясы 1193 жылы Лу қайтыс болғаннан кейін Қытайда көп ізбасарларды тартқан жоқ. Лу философиясы Ван Янминг деген ойшылдың Лю шығармаларына түсініктемелерін қайта жариялап, жазып бергеніне дейін мүлдем ұмытылды. Ван Янмин Лу философиясын және универсалды ақыл мектебін дамыту мен таратуда маңызды рөл атқарды. Универсалды ақыл-ойының мектебі Лу Ван мектебінің атымен екі ірі ойшылдың, Лу Цзиюань мен Ван Янминнің есімдерімен аталады. Бұл мектептің Қытайдағы ықпалы Ванның өлімінен кейін, бірақ барлық мемлекеттік қызметкерлердің білімін мемлекет қолдаған емтихан арқылы бақылаған, Цзю Си жасаған оқу бағдарламасының әсерінен қатты әсер еткен, мықты орталықтандырылған бюрократиялық мемлекеттік жүйемен шектелді. Алайда, Лю Ван мектебінің Жапониядағы ықпалы Сенгоку (соғысқан мемлекеттер) кезеңінен кейінгі салыстырмалы түрде орталықтандырылмаған үкімет жүйесіне байланысты әлдеқайда үлкен болды. Жапониядағы Ойомей (жапонша Ван Янмин) мектебі Накае Тодзу және Осио Хейхачиро сияқты кейінгі жапон ойшылдары мен белсенділеріне үлкен әсер етті. Луның конфуциандық түсінігі Қытайда ХХ ғасырда да ықпалды болды. ХХ ғасырдың басында Лу философиясын Лианг Шумин өзінің "Шығыс пен Батыстың өркениеттері мен философиясы" (1921) атты кітабында қайта танымал етті. Ұлттық ұлтшыл соғыс әміршісі Ян Шишань Шаньсиде конфуциандықты қайта жаңғыртуға тырысты, негізінен Лу Ван мектебінің үлгісі бойынша.