Кіріспе

Готтар мен Рим империясы арасындағы қақтығыстар сериясы біздің заманымыздың 3-6 ғасырларында Гот соғыстары немесе Рим-готика соғыстары - 249 және 554 жылдар аралығында готтар мен Рим империясы арасындағы қақтығыстардың ұзақ сериясы. Негізгі соғыс төмендегідей сипатталған.

Үшінші ғасырдағы дағдарыс

Үшінші ғасырдағы дағдарыс кезінде 248 және 253 жылдар аралығында Цниваның қолбасшылығындағы готтар Рим империясына қарсы шайқасты. Соғыс император Децийдің алдыңғы адамы араб Филипптің император Максимин Тракстың 238 жылы бастаған аймақ тайпаларына жыл сайынғы субсидияларды төлеуді жалғастырудан бас тартқанынан кейін басталған. Готтар 249 немесе 250 жылы Дунайдан екі әскермен өткен Книва патшаның қол астында болды. Книваның 70 000 адамнан тұратын негізгі колоннасы Новаға сәтсіз шабуыл жасады, содан кейін Дециус оларды Никополис ады Иструм шайқасында жеңді, содан кейін Дециус оларды Аугуста Траянаға қуып барды, онда Берея шайқасында олар оны жеңіп, қаланы тонады. Деций өз әскерін солтүстікке, Oescus-қа, кері қайтаруға мәжбүр болды, бұл Cniva-ға Моэзияны қиратуға және Филиппополис (Фракия) (қазіргі Болгариядағы Пловдив) қаласына көшуге жеткілікті уақыт берді. 20000-ға жуық сарбаз Марцианополисті қоршауға алды, бірақ еш нәтиже болмады. Содан кейін олар Филипполис қаласын қоршауға алу үшін оңтүстікке қарай бет алды. Филиппополис шайқасы 250 немесе 251 жылы болды және қаланы ұзақ қоршаудан кейін готтар жеңіске жетті. Кейіннен Книва патша рим императоры Децийге қарсы аттанған қала қолбасшысы және Фракияның губернаторы Тит Юлий Прискпен одақтасты. 251 жылы Абрит шайқасында Деций және оның ұлы Герений Этрускті өлтірді. Готиканың ең үлкен шабуылы 268 жылы болды. Готтардың теңіз арқылы келген одақтастары Герули қара теңіздің жағалауында үлкен әскерлер тасымалдайтын флотпен қамтамасыз етті, олар Фракия мен Македонияның жағалау аймақтарын қиратты. Басқа да зор күштер Дунайдан Мозияға қарай өтіп кетті. Готтардың Паннония провинциясына басып кіруі де апатқа ұшырауы мүмкін еді. 268 жылы император Галлиен құрлық пен теңізде маңызды алғашқы жеңістерге қол жеткізді, бірақ оның мұрагері Клавдий II-і 268 немесе 269 жылы Найсс шайқасында басқыншыларды жеңді. Отарлаушылар 30 - 50 мыңға жуық өлімге ұшырады.

Готика соғысы: 367-369 жылдар

Готика патшасы Ерманар, Дунайдан солтүстікке қарай Қара теңізден үлкен күшті патшалық құрған, Рим императоры Валенске қарсы күрес үшін узурпатор Прокопийді әскермен қамтамасыз етуге бел буған. Готика әскері, 30 000 адамнан тұратын, Прокопийге көмектесу үшін тым кеш келді, бірақ соған қарамастан Тракияға басып кіріп, провинцияның фермалары мен жүзімдіктерін тонауға кірісті. Прокопийді жеңгеннен кейін солтүстікке қарай аттанған Валенс оларды басым күштермен қоршап алып, оларды берілуге мәжбүр етті. 367 жылы көктемде Валенс Дунайдан өтіп, Афанарихтың қолбасшылығындағы вестготтарға шабуыл жасады. Готтар Карпат тауларына қашып кетті, ал шабуыл шешуші нәтижеге қол жеткізбей аяқталды. Келесі көктемде Дунайдағы су тасқыны Валенстің көшуіне кедергі болды; оның орнына ол әскерлеріне бекіністер салуға мәжбүр болды. 369 жылы Валенс Новиодуннан қайтадан өтіп, елді қиратып, Афанарикке шабуыл жасауға мәжбүр болды. Валент жеңіске жетіп, Афанарик Ерманардың келісімін қабылдады. Афанарик келісім шарттарын сұрады, ал Валенс қуана келісті. Келісім Готтар мен римдіктердің арасындағы қарым-қатынасты толығымен бұзған сияқты, сауда мен әскер алмасуды салыққа шектеген.

Готика соғысы: 376378

Грефунгилер мен Тервингтер 376 - 382 жылдар аралығында Валенстің Шығыс Рим империясына қарсы шайқасты. Шамамен 376 және 382 жылдар аралығында Шығыс Рим империясына қарсы Готика соғысы, әсіресе император Валенттің қаза тапқан Адрианополь шайқасы Рим империясының тарихында маңызды болып саналады, бұл келесі ғасырда Батыс Рим империясының құлдырауына әкелетін оқиғалар сериясының біріншісі, бірақ империяның құлдырауындағы оның түпкілікті маңызы әлі де талқылануда. 399 400 жылы Анатолияда (Шығыс Рим империясы) Трибигильдтің готика көтерілісі император Аркадийдің (395 408) билігі кезінде үлкен саяси дағдарысқа әкелді. Көтеріліске Рим армиясының ішіндегі готтар бөлімшесінің басшысы Трибигильда бастамашылық етті. Бастапқыда көтеріліс тек Анатолияда болды, бірақ Шығыс Рим армиясының бас қолбасшысы Гайнас араласып, готтар жағына шыққаннан кейін, ол Шығыс империясының бірлігіне қауіп төндірді.

V ғасырдан бастап

Визиготтар Батыс Рим империясына қарсы соғысты. 401 жылы Аларик І Италияға шабуыл жасады, бірақ ол 6 сәуірде Полентияда (қазіргі Поленца) Стилихоннан жеңілді. Сол жылы екінші шабуыл да Верона шайқасында жеңіліспен аяқталды, бірақ Аларик Рим сенатын вестготтарға үлкен субсидия төлеуге мәжбүр етті және Грецияны қиратты. Кейіннен Аларик Римді тонауды басқарды (410 ж.). Радагай соғысы - 405 жылы Радагайдың басып кіруінен туындаған солтүстік Италиядағы әскери қақтығыс. Ол Батыс Рим империясына басып кірді. Радагайдың әскерінің санының көптігінен, римдіктер бұл қауіпті болдырмау үшін үлкен күш жұмсады. Бас қолбасшы Стилихо дайындыққа тығыз араласты және әскердің іс-қимылына жеке өзі басшылық етті.

Готика соғысы: 436 439

Аквитаниядағы готикалық фодрераттардың көтерілісі император Валентиан III (425 - 455) билігі кезінде, 425 - 426 жылдар аралығында орын алды. Бұл көтерілісті вестготтар патшасы Теодорих І бастаған еді. Ол узурпатор Иоаннның өлімімен аяқталды және Аэтиус қолбасшылығындағы әскери рәсіммен аяқталды. 430-шы жылдардың ортасында жаңа көтеріліс басталды, оның нәтижесінде төрт жыл бойы Готтар мен римдіктер арасында Оңтүстік Галлияда Готика соғысы (436-439) болды. Батыс Рим империясы өз шекарасында бірнеше қарулы қақтығыстарға тап болды. Теодорих І осы соғыстың бастамашысы болды. Соғыстың әртүрлі жүрісінен кейін, соғысты Тулуза шайқасында (439) Аэций тоқтатты. Теодорих II-нің қол астындағы вестготтар Мажорианның қол астындағы Батыс Рим империясына қарсы да соғысты. 458 жылдың аяғында Майориан Септиманияға (қазіргі Оңтүстік Франция) Теодорихқа шабуыл жасап, империя үшін өлкеге қайта иелік ету үшін кірді. Майориан Теодорихты Арелат шайқасында жеңіп, оны Септиманияны тастап, батысқа, Аквитанияға, кетуге мәжбүр етті. Римдіктермен жасалған жаңа келісім бойынша вестготтар Испаниядағы жақында қол жеткізген жерлерін тастап, федерация мәртебесіне қайта оралуға мәжбүр болды.

Готика соғысы: 535554

Византия империясы (Шығыс Рим) мен Италияның Остготтар патшалығы арасындағы готика соғысы 535 жылдан 554 жылға дейін Италия түбегінде, Далмация, Сардиния, Сицилия және Корсика аралында болды. Тарихшылар соғысты екі кезеңге бөледі: 535 жылдан 540 жылға дейін, бұл соғыс Остготтар астанасы Равеннаның құлауымен және Италияның Византиялықтардың қайтадан басып алуымен аяқталды; және 540/541 жылдан 553 жылға дейін Тотиланың тұсында готиканың қайта өркендеуі, Византиялық генерал Нарсестің ұзақ күресінен кейін ғана басылды, ол 554 жылы франктар мен аламандықтардың шабуылдауын да теріске шығарды.