Кіріспе

"Еркіндік" - "қажеттілік, ақыл-ой немесе принципке байланысты емес, кездейсоқ, ерік-жігер немесе импульспен айқындалған" қасиет. Бұл сондай-ақ белгілі бір критерийлер немесе шектеулерсіз жасалған таңдауды білдіреді. Өз бетімен қабылданған шешімдер кездейсоқ шешімдермен бірдей болмауы керек. Мысалы, 1973 жылғы мұнай дағдарысы кезінде американдықтарға бензинді тек тақ санды күндері, егер олардың нөмірлік тақтасы тақ болса, және жұп санды күндері, егер олардың нөмірлік тақтасы жұп болса, сатып алуға рұқсат етілді. Жүйе жақсы анықталды және шектеулері кездейсоқ емес; дегенмен, нөмірлік нөмірлер адамның бензин сатып алуға жарамдылығына мүлдем қатысы жоқ болғандықтан, бұл әлі де адамдардың ерікті бөлінісі болды. Сол сияқты, мектеп оқушылары көбінесе әліпбилік ретімен өздерінің тегі бойынша ұйымдастырылады, бұл кездейсоқ емес, бірақ кем дегенде тегі маңызды емес жағдайларда кездейсоқ әдіс.

Философия

Өз бетімен жасалған әрекеттер телеологиямен, яғни мақсатты зерттеумен тығыз байланысты. Телос, мақсат жоқ іс-әрекеттер міндетті түрде ерікті болып табылады. Ешқандай өлшем жоқ, таңдау үшін ешқандай стандарт жоқ, сондықтан барлық шешімдер бірдей. Еске сала кетейік, ерікті немесе кездейсоқ әдістердің стандартты еріктілік мәні бойынша ерікті таңдау ретінде философиялық тұрғыдан жарамсыз болуы мүмкін, егер олар үлкен мақсатты алға жылжыту үшін жасалса (мысалы, жоғарыда келтірілген мысалдар мектепте тәртіпті орнату және бензин станцияларында көпшіліктің көп болуын болдырмау мақсатында). Нигилизм - бұл ғаламда мақсат жоқ, әр таңдау еріксіз деп сенетін философия. Нигилизмге сәйкес, ғаламның ешқандай құндылығы жоқ және мәні де жоқ. Өйткені ғалам мен оның барлық құрамдас бөліктері біз үшін кіші мақсаттарды құрайтын жоғары мақсат емес, адам өмірінің барлық аспектілері мен тәжірибелері мүлдем ерікті. Дұрыс немесе бұрыс шешім, ой немесе іс жоқ, адам қандай таңдау жасаса да, ол басқа кез келген таңдау сияқты мәнсіз және бос. Теизмнің көптеген түрлері, құдайға немесе құдайларға сену, барлық нәрсенің мақсаты бар және ештеңе кездейсоқ емес деп санайды. Бұл философияларда Құдай ғаламды белгілі бір себеппен жаратты, және барлық оқиғалар осы себеппен басталады. Тіпті кездейсоқ болып көрінетін оқиғалар да Құдайдың қолынан, ниетінен қашып құтыла алмайды. Бұл белгілі бір дәрежеде дизайн дәлелімен байланысты, өйткені ғаламда мақсат болуы мүмкін. Арбитраждық этикамен, шешім қабылдау философиясымен де байланысты. Адамның мақсаты болса да, ол оны өз еркімен қол жеткізуге тырысуы мүмкін. Рационализм білім интеллектуалды есептеулер мен дедукция арқылы пайда болады деп санайды; көптеген рационалистер (барлығы емес) мұны этикаға да қолданады. Барлық шешімдер ақылмен және логикалық тұрғыдан қабылдануы керек, каприздермен немесе дұрыс деп қалай "сезінетін" емес. Кездейсоқтық кейде үлкен мақсатты алға жылжыту үшін қосалқы тапсырманың бөлігі ретінде қабылдануы мүмкін, бірақ жалпы алғанда емес. Семиотикада, белгілердің, белгілер жүйелерінің және белгілер процестерінің жалпы теориясында, Соссюр материалдық белгі (немесе білдіруші) мен оның мағынасы (немесе білдірілген) ретінде қарастыратын немесе білдіретін зат арасында қажетті байланыс жоқ деген еріксіздік ұғымын енгізді. ақыл-ой түсінігі немесе нақты объекті.

Тіл білімі

Семиотикалық еріксіздік принципі әлеуметтік конвенция берілген семиозға (мәні өндірісін қоса алғанда, белгілерді қамтитын кез келген іс-әрекет, мінез-құлық немесе процесс) немесе белгіге мағына беретін нәрсе деген идеяны білдіреді.

Математика

Логикалық символ - логикадағы негізгі ұғым, оның белгілері белгілер немесе белгілі бір үлгі құрайтын белгілердің конфигурациясы болуы мүмкін. Математикада кездейсоқ деген термин "әрбір" және әмбебап сандық белгіге сәйкес келеді, мысалы, жиынның кездейсоқ бөлінуі немесе тізбектің кездейсоқ алмасуы. Оны қолдану жалпылықты білдіреді және мәлімдеме тек ерекше жағдайларда ғана қолданылмайды, бірақ кез-келген қол жетімді таңдауды таңдауға болады және мәлімдеме әлі де сақталады. Мысалы, біреу: "Егер кез келген бүтін санды берсек, оны екеумен көбейтудің нәтижесі жұп сан болады" деп айта алады. Сонымен қатар, "сары" сөзінің қолданылуы оппонент сұрақтағы элементті таңдаған кезде де жалпылықты сақтайтынын білдіреді. Бұл жағдайда, кездейсоқ дегенді ең нашар жағдайдың синонимиі деп қарастыруға болады.

Заң

Арбитраждық латынша arbitrarius, арбитрдің қайнар көзі; қандай да бір мәселені шешуді тапсырған адам. Өз бетімен жасалған сот шешімі - заңмен бекітілген емес, судьяның қалауы бойынша қабылданған шешім. АҚШ Жоғарғы Соты "рационалды негізсіз" заңдарды жоққа шығарды. АҚШ-тың паналау жүйесіне қатысты жақында жүргізілген зерттеулер шешім қабылдаудағы кездейсоқтық әртүрлі судьялар арасындағы нәтижелердегі үлкен айырмашылықтардың себебі болуы мүмкін екенін көрсетеді, бұл құбылыс босқындар рулеткасы деп сипатталған. Ресейдің қылмыстық кодексінің 330-бабында еріксіздік белгілі бір қылмыс ретінде анықталады, бірақ өте кең анықтамамен "заңмен берілген тәртіпке қайшы келетін әрекеттер" қамтылады.