Кіріспе

1916 жылы Микола Леонтовичтің әуенін ұйымдастырған "Шчедрик" (Щедрик, Щедрий вечiр, 'Бай кеш') - украиндық шчедривка немесе жаңа жылдық ән, ағылшын тілінде "Кішкентай лақпан" деп аталады. Оны украин композиторы Микола Леонтович 1901-1919 жылдар аралығында аранжировкалаған. Бұл әнде келесі көктемде келетін байлық туралы ән айту үшін үйге ұшып келген қарлығаштың оқиғасы баяндалады. "Шчедрик" әні алғаш рет 13 қаңтар күні, Юлиан күнтізбесіндегі Жаңа жыл мерекесі (Ескі стиль бойынша 31 желтоқсан) түнінде айтылған. Бұл шығарманы Киев университетінің студенттері орындаған. Әнді американдық композитор және педагог Питер Вилхуски 1922 жылы 5 қазанда Карнеги залында Александр Кошецтің украин ұлттық хоры орындағаннан кейін Рождестволық әнге айналдырды. Вилхауски авторлық құқықты иеленіп, 1936 жылы өзінің әндерін жариялады. Содан бері бұл музыка Рождествомен тығыз байланысты. Әннің ағылшынша сөздері "The Little Swallow" әнін колядка деп атайды.

Шығу тегі

Шчедрик ("Байлықлы кеш") - украиндық шчедривка, немесе жаңа жылдық ән, ағылшын тілінде "Кішкентай лақпан" деп аталады. Бұл кітапта бір үйге ұшып келіп, отбасының молшылық пен молшылыққа толы жылы болатынын жариялайтын қарлығаштың оқиғасы баяндалады. Атауы украин тілінде "жақсылық" деген сөзден алынған. Әннің негізі - халық әнінен алынған, оның тілі сиқырлы қасиеттерге ие деп саналады. Түпнұсқадағы дәстүрлі украин мәтінінде ырғақта hemiola деп аталатын құрылғы қолданылған (әр бір метрда акценттерді 3/4-тен 6/8-ға дейін және керісінше). Бұл әннің төрт ноталы остинто үлгісі бар, ол кіші үштіктің диапазонында, ал тарихқа дейінгі дәуірден бастау алады және Украинада христиан діні енгізілгенге дейін алғашқыда сәуір айында атап өтілген жаңа жылмен байланысты болды. Концептуалды тұрғыдан алғанда, украин тіліндегі әннің мәтіні шчедривканың анықтамасымен сәйкес келеді, ал "The Little Swallow" ағылшын тіліндегі мазмұны оны колиадка деп атайды. Украинаға христиан дінінің енуімен Жаңа жылды мерекелеу сәуірден қаңтарға ауыстырылды және "Шчедрик" украин тілінде Шчедрий вечир деп аталатын Епифания мейрамымен байланысты болды, 18 қаңтарда Юлиан күнтізбесі. Ол бастапқыда 13 қаңтар күні, Юлиан күнтізбесіндегі Жаңа жыл мерекесі (Ескі стиль бойынша 31 желтоқсан) кешінде айтылған, бұл Шхедрий вечир. Қазіргі Украинада бұл ән Юлиандық Жаңа жыл қарсаңында (13 қаңтар) қайтадан айтылады.

Аранжировкасы: Леонтович

Украин композиторы және мұғалімі Микола Леонтович әннің кіші үштен бір бөлігінің үстіндегі төрт ноталық әуенді бірнеше рет жасаған остинто тақырыбы ретінде қолданған. Бұл оның барлық әндерінің ішіндегі ең танымал ән. "Шчедрик" әнін алғаш рет Киев университетінің студенттері 1916 жылы 25 желтоқсанда орындаған. Алайда, ол алғаш рет 1916 жылы 29 желтоқсанда Киев саудагерлерінің жиналыс залында, қазір Украинаның Ұлттық филармониясының бір бөлігі болып табылады. Аралас дауысты хордың а капелла үшін жасалатын аранжировкасын 1920/21 жылдары Еуропаны аралаған кезде Олександр Кошецтің басшылығымен Украина Республикасы Капелласы танымал етті. Алғашқы жазба 1922 жылы қазанда Нью-Йоркте Brunswick Records компаниясы үшін жасалды.

"Қоңыраулар күйі"

"Шчедрик" кейінірек 22 жылдың 5 қазанында Карнеги залында Александр Кошецтің украин ұлттық хоры орындаған әннен кейін NBC радиосының Питер Вилхауски "Карль звонков" атты ағылшынша Рождестволық ән ретінде бейімделген. "Carol of the Bells" әні "italic=no" әнімен жасалса да, бұл екі әннің сөздері бір-біріне ұқсамайды. Украиналық әннің остинатосы Вильхускиге қоңырау шалуды ұсынды, сондықтан ол осы тақырыпқа арналған ән мәтінін жазды. Бірнеше басқа лириктер сол мелодияға жазған, әдетте Вилхаускидің қоңырау тақырыбын сақтаған. 1947 жылы шыққан "Ring, Christmas Bells" - христиандық ән. Сондай-ақ, украин тіліндегі түпнұсқаның ағылшынша нұсқасы бар, оны Степан Пасицник жазған.

Танымал мәдениетте

2022 жылы украиналық тарихи драмалық фильмде "Қарлығаш" Рождестволық сахнада балалар "Шчедрик" әнін шырқап, ән салады, ал фильмдегі "Шчедрик" рөлі бейбітшілік, үміт және жақсы болашаққа деген сенімнің символы болып табылады. Ән 2024 жылы түсірілетін "Бейбаштық" фильмінің саундтрегінде қолданылады, дәл Сесилия бауырлас босанған кезде.