Кіріспе

Тимоти (Τιμόθεος Timótheos) - Селевкид империясының әскери қолбасшысы, б.з.д. Ол б.з.д. 163 жылы жергілікті яһудилерге қарсы Маккабилер жорықтары кезінде және ақырында Маккабилер көтерілісшілерінің әскеріне қарсы шайқасты. Ақырында ол Ғилақадтағы Датема қаласында Яһуда Макабиден (Жуда Макаби) жеңілді.

Негізгі дереккөздер

Тімоте туралы грек жазбалары сақталмағандықтан, ол туралы тек 1 Мақабилер және 2 Мақабилер кітабындағы жауыздық әңгімелері ғана белгілі. Ол Жосефтің "Иудей ежелгілері" кітабында қысқаша кездеседі, бірақ бұл еңбекте ол туралы 1 Мақабилер кітабында айтылмаған басқа мәліметтер жоқ. Бұл деректерге сәйкес, Тімоте жалдамалы жауынгерлерді жалдаған, арабтар мен азиялық аттылар, және осы күштерді Аммон мен Ғалақадтағы яһудилермен жергілікті күресте қолданды. Яһуда Макавейдің араласуы оны қуып, қоршалған яһудилерді құтқарды, ал 2 Макавейлер жазғандай, Тімоте қайтыс болды, бірақ қашан және қалай уақыт белгісіз, өйткені 2 Макавейлер оқиғаларды ретсіз сипаттаған сияқты. Қосымша күрделілік ретінде, 2 Мақабилер 8, 2 Мақабилер 10 (Тімөтедің өлімін сипаттайды) және 2 Мақабилер 12 жазбаларында Тімоте есімді Селевкид қолбасшысы сипатталады, бірақ бұл Тімотеге қатысты ма, әлде Тімоте есімді бөлек адамдар ма, бұл 12-тараудағы жазбаның хронологиялық тұрғыда 10-тараудағы Тімотедің өлімінен кейін келуіне мүмкіндік береді.

Талдау

Көптеген ғалымдар 1 Мақавилер 5-тарау мен 2 Мақавилер 12-тараудағы оқиғалардың бір-біріне ұқсас екенін мойындайды. Безалел Бар Кохва сонымен қатар 2 Мақабилер 8 және 10-тараулар да сол науқанға қатысты деп айтады. 8-тарауда оқиғаның енгізілуі "ассоциативтік жазу" болып көрінеді, өйткені тарауда бұрын сипатталған Еммаус шайқасы да, Тімотемен болған қақтығыс та яһуди әскерінің асыл мінез-құлқын баса көрсетеді: олар тонауды тоқтатып, жесірлер, жетімдер мен жарақаттанғандарға тең бөлінеді, сондықтан да баяндауға енгізу үшін маңызды. 8-тарауда сондай-ақ филархтың (сөзбе-сөз "тайпаның қолбасшысы") өлімі туралы айтылады, Бар Кохва бұл 1 Макавейлер 5-тарында сипатталғандай, Тімотемен одақтасқан тайпаның араб шейхы болуы мүмкін деп айтады. 2 Мақавилер 10-шы кітабының тікелей оқылуы оның Яһудеяға жеке шабуыл жасағанын білдірсе де, "Гезер" (батыс Яһудеяда) "Язердің" (Аммонда) бұрмаланған естелігі немесе аудармасы болды және Жазерді танымаған біреу оқиғаны 2 Мақавилер нұсқасында Gezer-ге ауыстырды. Бар Кохва 2 Маккавей кітабын жазған мысырлық автордың Сирияның географиясымен таныс емес екеніне назар аударған, бұл мұндай қателікті ықтимал етеді. Ол сондай-ақ, Тімоте бір ғана болған, ал Киринеялық Ясонның жоғалған тарихы, мүмкін, жау қолбасшыларының тағдырын егжей-тегжейлі сипаттаған, сондықтан Тімоте ағаларының тізімі енгізілген; бұл 10-тараудағы Тімоте өлімі туралы мәлімет сенімді және Ясонның тарихынан шыққан дегенді білдіреді, тіпті егер оны көңілдеуші жаза ретінде түсіндірген моральдық бейімділік болса да. Джон Д. Грейнгер сақталған дереккөздердегі есептердің шынайылығына күмәнмен қарайды, өйткені олар Хасмонеялықтардың табысын тым жоғарылатты деп санайды. Ол мақабилердің шабуылдары ерекше сәтті болмағаны, Тимоти шабуылға сәтті қарсы шығып, Аммонды қорғағаны (соңырақ шегінгенін ескерсек) және мақабилер тонау экспедициясынан басқа нәтижелерсіз кері қайтқаны ықтимал деп санайды.