Кіріспе

Американдық когнитивтік ғалым Лера Бородицкий (туған c.1976) - когнитивтік ғалым және тіл және таным салаларындағы профессор. Ол тілдік салыстырмалылық теориясына негізгі үлес қосқандардың бірі. Ол Searle Scholar, McDonnell Scholar, Ұлттық ғылым қоры мансаптық сыйлығының иегері және Америка психологиялық қауымдастығының атақты ғалымы. Ол Калифорния университеті, Сан-Диегода когнитивтік ғылым профессоры. Бұрын ол Массачусетс технология институтының және Стэнфордтың профессорлық-оқытушылық құрамында қызмет атқарған.

Ерте өмір және білім

Бородицкий Беларуста еврей отбасында дүниеге келген. Ол 12 жасында отбасымен Америка Құрама Штаттарына көшіп барады, онда ол төртінші тілі ретінде ағылшын тілін үйренді. Жасөспірім кезінде ол тілдік айырмашылықтар қандай дәрежеде дау-дамайға әсер етіп, адамдар арасындағы айырмашылықтарды арттыра алатыны туралы ойлана бастады. Ол "Б" бағасын алды . 1996 жылы Норт-Уэстерн университетінде танымдық ғылымдар мамандығы бойынша. Стэнфорд университетінде аспирантураға түсіп, докторлық дәрежесін алды. 2001 жылы когнитивтік психология бойынша. Ол Стэнфордта диссертация кеңесшісі болған Гордон Бауэрдің қолында жұмыс істеді. Бородицкий Стэнфорд университетінде де зерттеулер жүргізді.

Мансап

2004 жылы Стэнфордқа жұмысқа орналасудан бұрын, MIT-де ми және танымдық ғылымдар кафедрасының доценті болды. Гордон Бауэр былай дейді: "Бізде өз аспиранттарымызды қайтадан жұмысқа алу өте сирек кездеседі. Ол өте жоғары IQ-ға ие болды және терең талдау жасау қабілетімен ерекшеленді". Стэнфордта психология, философия және лингвистика саласының доценті болды. Бородицкий Калифорния университеті, Сан-Диего (UCSD) когнитивтік ғылым профессоры. Ол тіл, таным және қабылдау арасындағы өзара әрекеттесулерге назар аудара отырып, тіл мен танымды зерттейді. Оның зерттеулері лингвистика, психология, нейробиологтар мен антропологтардың әдістері мен түсініктерін біріктіреді. Оның жұмысы біздің ойлау тәсілімізге тілдердің әсері тиіп жата ма деген сұраққа жаңаша түсінік берді (Тілдік салыстырмалылық теориясы). Ол тілдер арасындағы синтаксистік немесе лексикалық айырмашылықтардан туындайтын ой мен қабылдаудағы тілдік айырмашылықтардың мысалдарын қолданады. Оның еңбектері мен дәрістері психология, философия және лингвистика салаларына әсер етті. Олар адамның танымдық қабілеті жалпыға ортақ және тіл мен мәдениетке тәуелсіз деген түсінікке қарсы дәлелдер мен зерттеулер жасады. Ол Searle Scholar болып тағайындалды және өзінің зерттеулері үшін бірнеше марапаттар алды, соның ішінде NSF CAREER сыйлығы, Когнитивтік ғылым қоғамының Марр сыйлығы және МакДоннелл Scholar сыйлығы. Сонымен қатар, Бородицкий жалпы жұртшылыққа ғылыми дәрістер береді, оның жұмысы жаңалықтар мен БАҚ-та жарияланды. Бородицкий барлық тілдердің бір-бірінен қалай ерекшеленетіндігі туралы айтады, грамматикалық айырмашылықтар немесе әр түрлі дыбыстар, сөздіктер немесе үлгілер. Бородицкий тілдердің ойлау қабілетімізді қалай қалыптастыратынын зерттейді.

Зерттеу

Бородицкий танымдық ғылымға қатысты зерттеулері, тілдің ойлау тәсіліне қалай әсер ететіндігі және басқа да тілдік тақырыптар бойынша танымал. Оның негізгі зерттеу тақырыптарының бірі белгілі бір оқиғаларға ұшыраған кезде әртүрлі тілдік ортадағы адамдардың әртүрлі әрекет етуіне немесе мінез-құлқына назар аударады. Бородицкий жеке тұлға деңгейінде біздің сөйлеген тілдеріміз ойлау тәсілімізге қалай әсер етіп, қалай қалыптастыратынымен қызығушылық танытады. Ол ағылшын тілін басқа тілдерде сөйлейтін адамдармен салыстырып, олардың ойлау және әрекет ету тәсілдерінің айырмашылығын байқаған. Мысалы, ағылшын және орыс тілдерінде тостаған мен стакан арасында айырмашылық бар. Орыс тілінде тостаған мен стаканның айырмашылығы ағылшын тіліндегідей оның материалынан емес, пішініне негізделген. Оның жұмысының тағы бір мысалы - уақыт пен кеңістіктің ағылшын тілінен мандарин тіліне ауысуындағы айырмашылықты атап көрсеткен. "Тіл ойлауды қалыптастырады ма? Мандарин және ағылшын тілінде сөйлейтін адамдардың уақыт туралы түсініктері Бородицкий тілдік салыстырмалылықтың әлсіз нұсқасын ұсынды, бұл үшін ағылшын және мандарин тілінде сөйлейтін адамдармен жүргізілген етістік уақыттары туралы тілдер аралық зерттеулер арқылы негіз берді. Ол ағылшын тілінде сөйлейтіндер уақытты олардың кеңістіктегі көлденең қозғалысты түсінігіне ұқсас түрде түсінеді, ал мандарин тілінде сөйлейтіндер оны тік қозғалысымен байланыстырады деп айтады. Ол сондай-ақ, бұл айырмашылықтар тұжырымдамалық тұрғыда толық анықталмайды, өйткені бір тілді сөйлейтіндер басқа тілдерді сөйлейтіндер сияқты ойлауға үйретілуі мүмкін, мұндай тілді үйренудің қажеті жоқ. Сондықтан, Бородицкийдің пікірінше, ана тілінің танымға әсері болуы мүмкін, бірақ бұл анық емес. 2000 жылы жарияланған зерттеуде "кеңістіктің нақты өрісін өңдеу уақыттың абстрактілік өрісін өңдеуді өзгерте алады, бірақ керісінше емес" деп айтылған. Ми метафорасын жиі қолдану оны абстрактілдік ұғыммен байланыстырады және миға ұзақ мерзімді естелікте нақты емес ақпаратты сақтауға көмектеседі. Бородицкий метафоралар мен олардың қылмысқа қатысы туралы да зерттеулер жүргізді. Оның жұмысында кейбір дәстүрлі және жүйелі метафоралар адамдардың олар сипаттаған мәселелер туралы ойлауларына әсер ететінін көрсетті. Мысалы, бұрын жүргізілген зерттеулер бойынша, адамдар қылмыс "жаныбарларына" қарсы күрес үшін полиция күшін күшейтуді қалайды, ал қылмыс "вирусын" әлеуметтік реформалар арқылы диагностикалау мен емдеуді қалайды.

Жарияланымдар (ішінара тізім)

Тибодо ПХ, Бородицкий Л (2015) Динамикалық пікір ландшафтындағы метафораның әсерін өлшеу. PLoS ONE 10(7): e0133939 . doi: 10.1371/журнал. pone.0133939 Тибодо ПХ, Бородицкий Л (2013) Табиғи тіл метафоралары жасырын әсер ету қисындылығы. PLoS ONE 8 ((1): e52961. doi: 10.1371/журнал. pone.0052961 Бородицкий, Л. & Рамскар, М. (2002). Абстрактіл ойдағы дене мен ақыл-ойының рөлі. Психологиялық ғылым, 13 (2), 185-188. Бородицкий, Л. (2001). Тіл ойлауды қалыптастырады ма? Мандарин және ағылшын тілдерінде сөйлейтін адамдардың уақыт туралы түсініктері. Когнитивтік психология, 43 (1), 122. Бородицкий, Л. (2000). Метафоралық құрылымдау: Уақытты кеңістіктік метафоралар арқылы түсіну. Танымдық, 75- 1), 1 28.