Клинтон Б. Сили: Бенгал тілі мен әдебиетінің зерттеушісі және аудармашысы

Кіріспе

Америкалық ғалым және аудармашы Клинтон Б. Сили (1941 жылғы 21 маусымда туған) – американдық ғалым және аудармашы, бенгал тілі мен әдебиетінің маманы. Ол Рампрасад Сен мен Майкл Мадхусудан Датттың еңбектерін аударған, сондай-ақ бенгал ақыны Джибанананда Дастың өмірбаянын жазған. Ол бенгал тіліне қатысты бағдарламалық құралдарды да жасаған. Оның соңғы кітабы "Барсаль және одан әрі" 2008 жылы Үндістанда жарық көрді.

Өмір және жұмыс

Клинтон Сили Стэнфорд университетінде биология мамандығын оқыды. 1963 жылы бітіргеннен кейін ол АҚШ Бейбітшілік корпусына қосылды және сол кездегі Шығыс Пәкістанға (қазіргі Бангладеш) Корпус еріктісі ретінде сапарлады. Мұнда ол екі жыл бойы Барисалдың оңтүстік ауданындағы Барисал Зилла мектебінде биология пәнін оқытуға көмектесті. Ол жергілікті миссионерлік мектепте бенгал тілін үйренді. Силидің Бангладеш және оның мәдениетіне деген құрметі осы кезеңде қалыптасты. АҚШ-қа оралғаннан кейін Чикаго университетінің Оңтүстік Азия тілдері мен өркениеттері факультетіне түсті. Мұнда ол бенгал тілінің ғалымы Эдвард К. Димок ағаның басшылығымен оқыды және 1968 жылы магистр дәрежесін алды. Осы шамада Сили Айова штатындағы жазушылар семинарында бенгал ақыны және журналисі Жотирмай Даттамен танысты. Датта оны ақын Джибанананда Дасты докторлық диссертациясының тақырыбы ретінде қарастыруға ынталандырды. Осының нәтижесінде Сили 1969 жылы Бенгалияға қайта оралды, бұл жолы Дас университет білімін алған және өмірінің кейінгі жылдарында уақыт-уақыт тұрып жұмыс істеген Калькутта қаласына келді. Соңында 1946 жылы мұнда қоныстанды. Силидің зерттеулері оны Калькутта кітапханаларынан бастап, 1954 жылы ақынды трамвай қағып кеткен көшеге дейін алып жүрді. 1971 жылы Чикагоға оралып, бенгал тілін оқытуды бастады. Оның Ph.D. диссертациясы, Джибанананда Дастың өмірі мен шығармаларына арналған, 1976 жылы аяқталды. Докторлық диссертацияның тақырыбы: «Жылудағы бұғы: Бенгал ақыны Джибанананда Дастың сындық өмірбаяны» (1899–1954). Осы уақыт аралығында Сили өзінің алғашқы аударма жұмысын аяқтады – Буддадева Боздың танымал және даулы романы «Раат Бхорей Бришти», ол 1973 жылы «Rain Through the Night» деген ағылшынша атаумен жарық көрді. Ол зерттеушінің назарын 19 ғасырдың ақыны Майкл Мадхусудан Даттқа бұрды. Сили 1970 жылдары бастаған Датттың «Мегхнад Бодх Кавья» эпостық поэмасын аудару жобасы тағы үш онжылдықтан кейін аяқталды. Сили 2008 жылы Чикаго университетінен зейнетке шықты.

Clinton Seely studied at the Stanford University, where he majored in biology. Upon graduation in 1963, he joined the US Peace Corps, and travelled to the then East Pakistan (now Bangladesh) as a Corps volunteer. There, for two years, he helped to teach biology at the Barisal Zilla School in the southern district of Barisal. He studied Bengali at a local missionary school. Seely's attachment to Bangladesh and its culture dates from this period. Upon his return to the US, he entered the University of Chicago's Department of South Asian Languages and Civilizations. There he studied under the tutelage of Edward C. Dimock, Jr., a scholar of Bengali, and gained his master's degree in 1968. Around this time, Seely met the Bengali poet and journalist Jyotirmoy Datta at a writer's workshop in Iowa. Datta encouraged him to take up poet Jibanananda Das as the subject of his doctoral research. Consequently, Seely returned to Bengal in 1969, this time arriving in Calcutta, the city where Das had studied for his university degrees, and where he had lived and worked intermittently later in his life, before finally settling in 1946. Seely's investigations took him far and wide, from the libraries of Calcutta to the very street where the poet was run over by a tram in 1954. He returned to Chicago in 1971, and commenced teaching Bengali. His Ph. D thesis, on the life and works of Jibanananda Das, was completed in 1976. The title of the doctoral dissertation was: Doe in Heat: A Critical Biography of the Bengali Poet Jibanananda Das (1899–1954). In the meantime, Seely had also completed his first work of translation – Buddhadeva Bose's popular and controversial novel Raat Bhorey Brishti, which appeared under the English title Rain Through the Night in 1973. He turned his researcher's attention on to the 19th century poet Michael Madhusudan Dutt. The translation of Dutt's epic poem Meghnad Bodh Kavya, a project that Seely began in the 1970s, would not be completed for another three decades. Seely retired from the University of Chicago in 2008.

Жарияланымдар

Профессор Силидің түрлі кітаптарға қосқан көптеген тараулары мен өлеңдеріне қоса, оның осы уақытқа дейін жариялаған кітаптарының атаулары төмендегідей. Оның Үндістанда жарық көретін алдағы кітабы – «Барисал және одан әрі: бенгал әдебиеті туралы эсселер». «Түндегі жаңбыр». Жаңа Дели: Hind Pocket Books, 1973 (автордың өңдеуімен): Буддадева Боздың романының аудармасы. «Бенгалдағы әйелдер, саясат және әдебиет». Редакциялаған. Шығыс Лансинг: Азия зерттеулер орталығы, Мичиган мемлекеттік университеті, 1981. «Оның жабайы шашындағы инабат пен мейірімділік: Ана Құдайына арналған таңдамалы өлеңдер». Боулдер, Колорадо: Great Eastern Book Co., 1982 (Леонард Нейтанмен бірлесіп жазылған). Рампрасад Сеннің өлеңдеріне кіріспе және аударма, қайта басылған: Прескотт, Аризона: Hohm Press, 1999. «Екінші курс студенттері үшін бенгал прозалық оқулығы». Эдвард С. Димок, Дж., және Сомдев Бхаттачарджи, Рональд Инден, Арати Джон және Клинтон Б. Силимен бірге. Чикаго: Чикаго университеті, Оңтүстік Азия зерттеулері комитеті, 1988. «Орта деңгейдегі бенгал прозалық оқулығы». «Ерекше ақын: Бенгал ақыны Джибанананда Дастың (1899–1954) әдеби өмірбаяны», Ньюарк, Делавэр: Делавэр университетінің баспасы; Лондон және Торонто: Associated University Presses, 1990. «Калькутта, Бангладеш және Бенгал зерттеулері: 1990 жылғы Бенгал зерттеулері конференциясының материалдары». Редакциялаған. Шығыс Лансинг: Азия зерттеулер орталығы, Мичиган мемлекеттік университеті, 1991. «Бенгал зерттеулері: мақалалар жинағы». Рама Датта және Зиллур Ханмен бірлесіп редакциялаған. Нью-Дели: Allied Publishers Limited, 2001. «Орта деңгейдегі бенгал тілі». Мюнхен: LINCOM EUROPA, 2002. «Мегханаданың өлтірілуі: Колониялық Бенгалдан шыққан Рамаяна». Нью-Йорк: Oxford University Press, 2004.

Компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету

Профессор Сили тіл үйренуді жеңілдету үшін төрт компьютерлік бағдарлама жасаған. Олар:
"FLASHWORD. Bengali", 1987 жыл. Бенгал және ағылшын тілдеріндегі Macintosh компьютері үшін электрондық "флэш-карталар жинағы". "SCRIPT. Bengali", 1988 жыл. Бенгал тілі орфографиясын оқытуға арналған бағдарлама. "HyperBengali. I", 1989 жыл. Э. С. Димок және авторлар тобының "Бенгал тіліне кіріспе, І бөлім" еңбегінің HyperCard форматындағы нұсқасы. "LearnLetters", 1989 жыл. Бенгал әліпбиін тануға үйретуші бағдарлама.