Қол тілі үшін алғашқы дыбыстану жазу жүйесі – Стокоу нотациясы. ASL тілінде қол пішіні, қозғалысы мен орналасуын көрсетеді. Сөздікте қол тілін тікелей табуға мүмкіндік береді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белгі тілдері үшін фонемиялық жазу
Phonemic script for sign languages
Стокэ нотациясы ('/s//t//oʊ//k//i/') – белгі тілдерінде қолданылған алғашқы фонемиялық жазу. Оны Уильям Стокэ америкалық қол тілі (ASL) үшін жасаған, онда латын әріптері мен сандары саусақпен жазудағы пішіндерді көрсету үшін, ал иконографиялық глифтер қолдың орналасуын, қозғалысын және бағытын жазу үшін пайдаланылған. Алғаш рет ол «Қол тілінің құрылымы: Американдық саңыраулардың визуалды коммуникация жүйелерінің схемасы» (1960) кітабының ұйымдастырушы қағидасы ретінде жарияланған, кейіннен Стокэ, Кастерлайн және Кронебергтің «Лингвистикалық принциптерге негізделген америкалық қол тілінің сөздігі» (1965) еңбегінде де қолданылған. 1965 жылғы сөздікте белгілер басқа қол тілі сөздіктеріндегідей ағылшын тіліндегі түсіндірмелеріне сәйкес емес, Стокэ транскрипциясы бойынша әліпбилік тәртіппен орналастырылған. Бұл оны ASL сөздігінің бірегей түріне айналдырды, онда оқырман белгіні ағылшын тіліне қалай аударуды білмей тұрып іздеуге мүмкіндік алды. Кейіннен Стокэ нотациясы Кайл және басқалардың еңбегінде (1985) британдық қол тіліне (BSL) және Кендонның еңбегінде (1988) австралиялық аборигендердің қол тілдеріне бейімделді. Әр жағдайда зерттеушілер алфавитті ASL-де кездеспейтін фонемаларға сәйкес өзгертті. Стокэ нотациясы көбінесе лингвистер мен ғалымдардың пайдалануына арналған. Нотация бетке сызықты түрде орналасады және тиісті шрифт орнатылған дүрбімен жазылуы мүмкін. SignWriting немесе Гамбург нотациясы жүйесінен айырмашылығы, ол латын әліпбиіне негізделген және фонемиялық болып табылады, ASL (немесе BSL және т.б.) талаптарына қанағаттандыру үшін қажетті символдармен ғана шектелген, барлық мүмкін белгілерді қамтуға қарағанда. Мысалы, қозғалыс жазықтығы көлденең немесе тік болсын, айналма қозғалыс үшін бір ғана символ қолданылады.
Stokoe notation ('/s//t//oʊ//k//i/) is the first phonemic script used for sign languages. It was created by William Stokoe for American Sign Language (ASL), with Latin letters and numerals used for the shapes they have in fingerspelling, and iconic glyphs to transcribe the position, movement, and orientation of the hands. It was first published as the organizing principle of Sign Language Structure: An Outline of the Visual Communication Systems of the American Deaf (1960), and later also used in A Dictionary of American Sign Language on Linguistic Principles, by Stokoe, Casterline, and Croneberg (1965). In the 1965 dictionary, signs are themselves arranged alphabetically, according to their Stokoe transcription, rather than being ordered by their English glosses as in other sign language dictionaries. This made it the only ASL dictionary where the reader could look up a sign without first knowing how to translate it into English. The Stokoe notation was later adapted to British Sign Language (BSL) in Kyle et al. (1985) and to Australian Aboriginal sign languages in Kendon (1988). In each case the researchers modified the alphabet to accommodate phonemes not found in ASL. The Stokoe notation is mostly restricted to linguists and academics. The notation is arranged linearly on the page and can be written with a typewriter that has the proper font installed. Unlike SignWriting or the Hamburg Notation System, it is based on the Latin alphabet and is phonemic, being restricted to the symbols needed to meet the requirements of ASL (or extended to BSL, etc.) rather than accommodating all possible signs. For example, there is a single symbol for circling movement, regardless of whether the plane of the movement is horizontal or vertical.
Жазу бағыты
Стокое нотациясы латын әліпбиі сияқты солдан оңға қарай жазылады (қозғалыс белгілерінің шектеулі түрде тік қатарлануымен, сондай-ақ басқа белгілердің үстіне немесе астына жазылатын кейбір диакритикалық белгілермен). Бұл SignWriting-тен өзгеше, ол жоғарыдан төменге қарай тік жазылады (бір белгіні жазу ішінде компоненттердің жартылай еркін екі өлшемді орналасуымен қатар).
Stokoe notation is written horizontally left to right like the Latin alphabet (plus limited vertical stacking of movement symbols, and some diacritical marks written above or below other symbols). This contrasts with SignWriting, which is written vertically from top to bottom (plus partially free two dimensional placement of components within the writing of a single sign).
Символдарды қолдану
Стоку "таб" ("табула" немесе белгі орны), "дез" ("белгілеуші" немесе қол пішіні және бағыты) және "сиг" ("сигнация" немесе қозғалыс және әрекет) терминдерін енгізді. Бұлар ым тілінің фонемалық ерекшеліктерін жіктеу үшін қолданылады, бұл сөйлеу тілдерін сипаттаудағы дауыссыз дыбыс, дауысты және тон арасындағы айырмашылық сияқты. Белгі "таб-дез-сиг" ретінде жазылады: ТДС. Күрделі белгілер екі тік сызықпен бөлінеді, шамамен ТДС||ТДС. Жүйенің елеулі кемшілігі – ол бет-әлпет, еріктің қозғалысы, көздің бағыты және дене күйін қамтамасыз етпейді, себебі Стоку олардың АҚТ-дегі фонемикасын толық әзірлемеген. Сөздердің өзгерісі мен лексикалық емес қозғалысты жазу қиын, ал Тед Супалла сияқты кейінгі зерттеулер Стокудың қозғалыс фонемалары жиынтығына қарсы келеді. Белгілердің табиғи контекстегі байланысын көрсетуге мүмкіндік те жоқ, бұл жазудың пайдалылығын сөздік деңгеймен шектейді. Дегенмен, Стоку алғаш рет ым тілінің кез келген басқа тіл сияқты фонемалық жазуға қабілетті екенін көрсетті. Төмендегі кестелерде бірінші баған – Unicode-де қолжетімді символдар жиынтығын пайдаланып, Stokoe символының веб-шамалауы, ал екіншісі – осы мақалада мысалдар келтіру үшін ASCII алмастыруы. Үшінші бағанды дұрыс көрсету үшін төмендегі сыртқы сілтемеде Stokoe шрифті қажет; әйтпесе, Мандель (1993) еңбегінде қолданылған сәйкес ASCII символын көресіз.
Stokoe coined the terms tab ("tabula" or sign location), dez ("designator" or handshape & orientation), and sig ("signation" or motion & action). These are used to categorize features of sign language phonemes, somewhat like the distinction between consonant, vowel, and tone is used in the description of oral languages. A sign is written in the order tab dez sig: TDs. Compound signs are separated with a double dashed pipe, approximately TDs¦¦TDs. A serious deficiency of the system is that it does not provide for facial expression, mouthing, eye gaze, and body posture, as Stokoe had not worked out their phonemics in ASL. Verbal inflection and non lexical movement is awkward to notate, and more recent analyses such as those of Ted Supalla have contradicted Stokoe's set of motion phonemes. There is also no provision for representing the relationship between signs in their natural context, which restricts the usefulness of the notation to the lexical or dictionary level. Nonetheless, Stokoe demonstrated for the first time that a sign language can be written phonemically just like any other language. In the tables below, the first column is a web based approximation of the Stokoe symbol using the inventory available in Unicode, and the second is an ASCII substitution for the purpose of citing examples in this article. Proper display of the third column requires the Stokoe font available at the external link below; without that font, you will see the corresponding ASCII character, as used in Mandel (1993).
Stokoe жазуын жариялаған
Stokoe белгісі алғаш рет Stokoe, Casterline және Croneberg құрастырған ASL сөздігінде пайда болды, осы мақсатта жасалған болатын. Басқа да жергілікті ым тілдерінің сөздік жобалары, мысалы, Дэвид Брайеннің редакциялаған «Британдық ым тілі / ағылшын тілі сөздігі», Faber and Faber, 1992 және «Жыныстық сипаттағы белгілер» кітаптарында Stokoe белгісі қолданылды. Бұл белгілеу жүйесі Австралия аборигендерінің ым тілдерін талдау үшін де пайдаланылған. ASL емес жобалары ASL-де жоқ фонемаларды көрсету үшін белгілеу жүйесін кеңейтуге тура келді.
The first use of Stokoe notation appeared in the ASL Dictionary compiled by Stokoe, Casterline, and Croneberg, for which it was devised. Other indigenous sign language dictionary projects, for example the Dictionary of British Sign Language/English, ed. David Brien, pub. Faber and Faber 1992, and Signs of a Sexual Nature have included Stokoe notation. The notation has also been used to analyze Australian Aboriginal sign languages. These non ASL projects have had to extend the notation to cover phonemes not found in ASL.