Кейінінен дамығандар: өзіндік қабілеттерді ашу, балалар дамуының кезеңдері, даму теориялары (Бронфенбреннер, Пиаже). Өз уақытында табысқа жету мүмкіндігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өзін тануға уақыт бөлетін адамдар.
Individuals who take time to discover themselves
Кейінірек гүл атушы – бұл адамның қабілеттері мен мүмкіндіктері әдеттегіден кешіккенде ғана көрінетін жағдайды білдіреді. Бұл термин бала немесе жасөспірімді, өз жастағыларға қарағанда баяу дамығанын, бірақ соңынан жетіп, кейде тіпті олардан озып кететінін, немесе белгілі бір салаға қатысты таланты немесе генийлігі ғұмырында кейінірек танылатын адамды метафоралық түрде сипаттау үшін қолданылады – кейде тіпті қарт жасында да.
A late bloomer is a person whose talents or capabilities are not visible to others until later than usual. The term is used metaphorically to describe a child or adolescent who develops slower than others in their age group, but eventually catches up and in some cases overtakes their peers, or an adult whose talent or genius in a particular field only appears later in life than is normal – in some cases only in old age.
Балалар
Балалардың дамуына қатысты көптеген теориялар бар, оларды Ури Бронфенбреннер, Жером Брунер, Эрик Эриксон, Жером Каган, Лоуренс Кольберг, Жан Пиаже және Лев Выготский сияқты сарапшылар ұсынған. Олар даму сатыларын қалай анықтау керек және дамуға қандай факторлар ықпал етеді деген мәселелерде келіспесе де, баланың дамуын физикалық, интеллектуалдық және әлеуметтік дағдылардағы болжамды жетістіктер тізбегі ретінде бағалауға келіседі. Бұл жетістіктер көбінесе бірдей ретпен жүзеге асып, бірақ қарқыны баладан балаға өзгеше болуы мүмкін. Егер бала дамуының белгілі бір кезеңінде өзінің құрдастарынан қалып қойса, мұғалімі оны "артта қалған" деп есептеуі мүмкін. Осындай пікірдің өзін-өзі орындалуына әкелуі мүмкін екенін көрсететін нақты дәлелдер бар: бала жетістікке жетсе де, мұғалімі оның үлгерімін нашар бағалауын жалғастырып, оған ұзақ мерзімді зиян келтіруі мүмкін. Томас Эдисонның ойы жиі алаңдап, оның мұғалімі оны "ақылсыз" деп айтқан екен. Осыдан кейін Эдисонның үш айлық ресми білімі аяқталды. Кейін анасы оны үйде оқытты. Эдисонның назар аудару тапшылығы және гипербелсенділік синдромы (НАҚС) болуы мүмкін, Америкалық Психиатриялық Институтының мәліметінше, ол балалардың 3-5% -ына әсер етеді. Дамудағы ерте қиындықтарды жеңген балалардың бірі – Альберт Эйнштейн, ол кішкентай кезінде сөйлеу қиындықтарынан зардап шеккен. Кейін инженер, математик және ғалым болған, кеш сөйлейтін балалардың арасында физиктер Ричард Фейнман мен Эдвард Теллер де бар. Нейробиолог Стивен Пинкер тілдегі кейбір кешігулердің белгілі бір түрі, кейбір адамдардың ерекше және туа біткен талдау қабілетімен байланысты болуы мүмкін деп болжайды. Дислексия – бұл оқу қабілетінің бұзылуы, ол балалардың 3-10% -ына әсер етуі мүмкін. Бұл "қалыпты" балалардан генетикалық түрде мұрагерлік неврологиялық айырмашылықтың нәтижесі деп саналады және барлық деңгейдегі интеллект иелерінде диагноз қойылады. Зерттеулер көрсеткендей, АҚШ және Ұлыбритания кәсіпкерлерінің 20-35% -ы осы жағдайға ұшырайды: анықтамасы бойынша, олар кеш гүлдейді. Зерттеушілер дислексиясы бар кәсіпкерлер жауапкершілікті басқаларға жүктеу және ауызша коммуникацияда өте жақсы болу арқылы табысқа жете алады деп санайды. 360-тан астам компаниясы бар Virgin брендімен танымал Ричард Брэнсон, сондай-ақ Чарльз Р. Шваб корпорациясының негізін қалаушы және бас директоры Чарльз Р. Шваб осының жарқын мысалы болып табылады. Пабло Пикассо, Том Круз және Вупи Голдберг – бала кезінде "жаңқақ" деп есептелген дислексиясы бар басқа да мысалдар. Аутизм спектріндегі психологиялық жағдайлар балалардың 0,6% -ына әсер етеді, олар әлеуметтік өзара әрекеттесу мен коммуникацияның кең таралған бұзылуларымен, қызығушылықтарының шектелуімен және жоғары қайталанатын мінез-құлықпен сипатталады. Аутизм спектріндегі бұзылыстары бар белгілі тұлғалардың арасында Пулитцер сыйлығының лауреаты, сыншы және автор Тим Пейдж және экономика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты Вернон Л. Смит бар.
There are many theories of the way in which children develop, proposed by authorities such as Urie Bronfenbrenner, Jerome Bruner, Erik Erikson, Jerome Kagan, Lawrence Kohlberg, Jean Piaget, and Lev Vygotsky. Although they disagree about how stages of development should be defined, and about the primary influences on development, they agree that a child's development can be measured as a predictable series of advances in physical, intellectual and social skills which almost always occur in the same sequence, although the rate may vary from one child to another. When a child falls behind their peers at some stage of development, their teacher may perceive that the child is "backward". There is strong evidence that this perception may become self fulfilling: although the child catches up, the teacher may continue to rate their performance poorly, imposing a long term handicap. Thomas Edison's mind often wandered and his teacher was overheard calling him "addled." This ended Edison's three months of official schooling. His mother then home schooled him. Edison may have had some form of Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD), which the American Psychiatric Institute says affects about 3 – 5% of children. A notable example of a child who overcame early developmental problems is Albert Einstein, who suffered from speech difficulties as a young child. Other late talking children who became highly successful engineers, mathematicians, and scientists include the physicists Richard Feynman and Edward Teller. Neuroscientist Steven Pinker postulates that a certain form of language delay may in fact be associated with exceptional and innate analytical prowess in some individuals. Dyslexia is a learning disability that may affect 3–10% of children. It is thought to be the result of a genetically inherited neurological difference from "normal" children, and has been diagnosed in people of all levels of intelligence. Studies indicate that 20% to 35% of U. S. and British entrepreneurs have the condition: by definition, late bloomers. Researchers theorise that dyslexic entrepreneurs may attain success by delegating responsibilities and excelling at verbal communication. Richard Branson, known for his Virgin brand of over 360 companies is a notable example, as is Charles R. Schwab the founder and CEO of the Charles Schwab Corporation. Pablo Picasso, Tom Cruise, and Whoopi Goldberg are other examples of dyslexics, considered "slow" as children. The autism spectrum of psychological conditions affects about 0.6% of children, characterized by widespread abnormalities of social interactions and communication, severely restricted interests, and highly repetitive behavior. Notable individuals with autism spectrum disorders include Tim Page, a Pulitzer Prize winning critic and author and Vernon L. Smith, a Nobel Laureate in economics.
Жасөспірімдер
Жасөспірім шақта адамның денесі мен ой-өрісі өзгеріп, ересекке айналады. Жасөспірімдік кезең әдетте еркелеудің алғашқы сатыларынан басталып, дене өсуі толыққанға дейін жалғасады, бірақ Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы жасөспірімдік шақты 10 мен 20 жас аралығындағы кезең деп анықтайды. Қыздар әдетте 8-13 жаста, ал ұлдар 9-14 жаста жыныстық жетілу процесін бастайды. Жалпы, еркелеу процесі 4 жылға дейін созылуы мүмкін, қыздар әдетте 14 жасында, ал ұлдар 15-16 жасында толыққанды жетіледі. "Кейінірек гүлденген" дегеніміз – еркелеу кезеңі кешігіп басталып, толық бойға жеткеніне кешіккен балаларды білдіреді. У.Б. Йейтс (30 жаста) және Пьер Трюдо (кем дегенде 28 жаста) осы соңғы мағынада "кейінірек гүлденгендер" саналады. Көптеген мемлекеттік білім беру жүйелерінде бір жастағы балалар мен жасөспірімдер бір сыныпқа топтастырылады. Жасөспірімдік шақтың басталу уақыты әртүрлі болғандықтан, бір сыныпта әлі еркелемегендер, жыныстық жағынан жетілген, бірақ толыққанды өспегендер, тіпті ересектер де болуы мүмкін. Осы кезеңде жасөспірімнің толыққанды білім алу мүмкіндігін пайдаланбастан, формальды білімнен бас тарту қаупі жоғары (көбінесе жалқаулық, зияткерлік көңілсіздік, зорлық-зомбылық немесе қарсылыққа байланысты). "Кейінірек гүлденген" термині 20 немесе 30 жасында қызығушылығын оятып, колледжге түсіп, онда жақсы нәтижелер көрсетіп, кейін кәсіби мансап құрған адамдарға қатысты қолданылуы мүмкін.
During adolescence a youth goes through physical and mental changes that lead to them becoming an adult. Adolescence is usually considered to start with the first stages of puberty and to continue until physical growth is complete, although the World Health Organization defines adolescence simply as the period between ages 10 and 20. There is a wide range of normal ages, but generally girls begin the process of puberty between the ages of 8 and 13, while boys usually start between the ages of 9 and 14. The entire process of puberty typically takes up to 4 years, with girls usually finishing around age 14, and boys at age 15 16. "Late bloomer" can refer to children who suffer from delayed puberty, who are late in reaching their full height. W. B. Yeats (age 30) and Pierre Trudeau (age at least 28), are all "late bloomers" in this last sense. In most public educational systems, children and adolescents of the same age are put in the same classes. Because of the wide variance in the onset of adolescence, this means that one class may include individuals who have not yet started puberty, others who are sexually mature but not fully grown and yet others who are effectively adult. During this period, there is a high risk of an adolescent dropping out of formal education (due most commonly to laziness, intellectual boredom, bullying, or rebellion) without having achieved their full learning potential. The term "late bloomer" may refer to such an individual who develops serious intellectual interests in their 20s or 30s and enrolls in college, where he or she performs particularly well and subsequently establishes a professional career.
Ересектер
Кейінірек гүлдейтін ересек адам – бұл өз дарын мен қабілеттерін қалыпты жасқа қарағанда кеш ашатын адам. Кей жағдайларда зейнеткерлік осы жаңалықты табуға себеп болуы мүмкін. Ақыл-ой дамуы жас кезінде ең жоғары деңгейге жетеді де, жас ұлғайған сайын баяу төмендейді деген жалпы түсінік бар, бірақ бұл дұрыс емес болуы мүмкін. Жаңа естеліктер мен ұғымдарды қалыптастыру қабілеті төмендесе де, ересек адам жинақталған білімімен, ұғымдар арасындағы байланыстармен және кейбір салаларда артықшылық беретін ойлау тәсілдерімен үлкен пайда көреді. Әртүрлі салаларда кейінірек дамыған белгілі бір адамдардың мысалдары төменде келтірілген.
A late blooming adult is a person who does not discover their talents and abilities until later than normally expected. In certain cases retirement may lead to this discovery. Although there is a common perception that intellectual development peaks in a young adult and then slowly declines with increasing age, this may be simplistic. Although the ability to form new memories and concepts may indeed diminish, the older person has the advantage of accumulated knowledge, associations between concepts, and mental techniques that may give them an advantage in some fields. Some notable examples of late bloomers in different fields follow.
Актерлік өнер
Көптеген актерлер киноиндустриясына жиырмадан кейін немесе отыздан кейін ғана кіре алады. Мерил Стрип Йель драма мектебін жиырма жеті жасқа дейін бітірген жоқ. Актер Алан Рикман мансабын жиырма сегіз жасқа дейін бастаған жоқ, оған дейін графикалық дизайн компаниясын басқарған. Ол қырық жасқа толғанға дейін алғашқы театрлық рөлін ойнамаған. Дэнни Айелло қырық жасқа толғанға дейін актерлік өнерді бастаған жоқ. Пег Филлипс, мүмкін, ең жақсы мысал, өйткені ол бухгалтерлік қызметтен зейнетке шыққаннан кейін ғана кәсіби актерлік өнерге қадам басты; ол алтымыстың соңында кәсіби актерлік өнермен айналыса бастады. Клара Пеллер аса танымал актриса болмаса да, ойын-сауық саласында одан да кеш, сексен жасында бастағаны үшін есімдері таныс болуы мүмкін. Ричард Фарнсворт қырық жыл каскадер болып жұмыс істегеннен кейін актер болды, бірақ жас кезінде шағын рөлдерде ойнаған. Эллен Альбертини Доу алғашқы экрандық рөлін алпыс сегіз жасында алды. Родни Денджерфилд қырық екі жасқа дейін актер және комедияшы ретінде танылмады. Ол жас кезінде клубтарда өнер көрсеткен, бірақ сатушы болып жұмыс істеу үшін тоқтатқан. Зельда Рубинштейн "Көгілдір доғаның астында" кішігірім рөлін алғанға дейін қырық сегіз жаста болды, бірақ келесі жылы басталған "Полтергейст" фильмдер сериясындағы дебютімен көбірек танылды. Чикаголық Чи Макбрайд, "Бостон Публика" сериалындағы басты рөлмен танымал, актерлік өнерге отыз бір жасында ғана келді. Дэнни Гловер жиырма сегіз жасында актерлік өнерге қатысқанға дейін саяси мансапта қысқа уақыт болды. BAFTA сыйлығын жеңіп алған британдық актриса Лиз Смит елу жасқа дейін кәсіби актриса бола алмады. Кэтрин Юстен де кеш бастады, қырық екі жасында қоғамдық театрларда ойнай бастады. Телевизион жұлдызы Джадд Хирш ("Такси") және кейіпкер актері Билл Коббс отыз алты жасында белсенді болды. "Cheers" сериалындағы Норм рөлін сомдаған Джордж Вендт отыз екі жасында актерлік өнермен айналыса бастады. Брайан Деннехи ерте жасында сахна мен экран туралы армандаған, бірақ отыз сегіз жасында актерлік өнерге кіріспес бұрын, АҚШ Теңіз корпусында қызмет ету сияқты басқа да қызығушылықтарын іздеді. Гарри Поттер фильмдеріндегі "Жасыл көзді Мұди" және "Брюггеде" фильмінде Колин Фарреллмен бірге ойнаған ирланд актері Брендан Глисон отыз төрт жасында кәсіби актерлік өнермен айналыса бастады. Үнді (бенгал) актері Парана Бандопадхяяй да кеш гүлденген актер, ол мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шыққаннан кейін алтымыш жасында теледидар мен фильмдерде актерлік карьерасын бастады. "Вавилон-5" тобының әйгілі актері Джерри Дойл актерлік өнерді бастағанға дейін, отыз алты жасқа дейін брокер және ұшқыш болып жұмыс істеді. Сильвестр Сталлоне алғашқы "Рокки" сценарийін жазғанда отызда еді. Өмірі бойында ол фильмдердегі рөлдеріне қатысты қатаң жаттығулар жасап, денесін шыңдады. Ең бастысы, қырық үш жасында ол қазір әйгілі "Рэмбо-3" дене бітімін жасады, ол оны "80-ші жылдардың денесі" деп атады. Ардагер үнді (малаялам) актері Сатьяны полиция қызметінен кеткеннен кейін, қырық жасында актерлік мансабын бастады. Кейіннен ол ең ұлы малаялам киноактерлерінің бірі ретінде танылды, ал актер Тилакан отыз жеті жасында кинокарьерасын бастағанмен, қырық жасқа толғанға дейін үлкен жетістікке жете алмады.
It is common for many actors to not get their big 'break' into the film industry until their late twenties or well into their thirties. Meryl Streep did not graduate Yale School of Drama until the age of twenty seven. The actor Alan Rickman did not begin his career until he was twenty eight, having operated a graphic design company before then. He did not get his first real break into theatre until he was in his forties. Danny Aiello did not start acting until he was forty. Peg Phillips might be one of the best examples as she first pursued acting as a professional after her retirement from accounting; she started acting professionally in her late sixties. Although not a noteworthy actress, Clara Peller might be noted for having an even later start in entertainment, in her eighties. Richard Farnsworth became an actor after forty years as a stunt man, although he had had a few small uncredited roles when younger. Ellen Albertini Dow obtained her first screen credit when she was sixty eight. Rodney Dangerfield was an actor/comedian who did not really start until he was forty two. He had done clubs when he was younger, but stopped in order to work as a salesman. Zelda Rubinstein was forty eight before she had her first role, a minor part in Under the Rainbow, but is more known for her "debut" in the Poltergeist film series starting the following year. Chicago native Chi McBride, best known for the role as the principal in the series Boston Public, only got into acting when he was thirty one. Danny Glover had a brief stint in the career of politics before he had involved himself in acting at twenty eight. BAFTA winning British actress Liz Smith did not become a professional actress until the age of fifty. Kathryn Joosten also got a late start, beginning acting at age forty two in community theater. Television star Judd Hirsch from Taxi and character actor Bill Cobbs became active at the age of thirty six. George Wendt who played Norm on Cheers became active at the age of thirty two. Brian Dennehy had dreams of stage and screen at an early age, but chose to first pursue other interests such as service in the U. S. Marine Corps prior to becoming active at the age of thirty eight. Irish actor Brendan Gleeson, who appeared as Mad Eye Moody in the Harry Potter films and alongside Colin Farrell in In Bruges, started acting professionally at thirty four, having previous work as a school teacher. The Indian (Bengali) actor Paran Bandopadhyay is another late bloomer, who started his acting career in television and films at the age of sixty, after retiring from his government job. Jerry Doyle, of Babylon 5 fame, did not start acting until he was thirty six after working as a stockbroker and pilot. Sylvester Stallone was thirty when he wrote and starred in the first Rocky. All throughout his life, he has pushed his body through rigorous training routines for his film roles. Most notably at age forty three, he developed his now famous Rambo 3 physique which got him named as "body of the '80s". The veteran Indian (Malayalam) actor Sathyan started his career at the age of forty, after resigning from the Police Service. He later came to be known as one of the greatest Malayalam film actors, and the actor Thilakan did not have much success until he was well into his forties, despite having started his film career at the age of thirty seven after having worked in a drama troupe.
Өнер
Өнерде "кеш гүл ашқандар" көбінесе наив өнермен байланысты. Бұл термин өздігінен оқымаған суретшілерге қолданылады, сондықтан өмірде кейінірек, суретшілік білімі болмастан бастағандарға да сәйкес келеді. Сондықтан классикалық кеш гүл ашқан суретші – артрит салдарынан тігіздікпен айналысуын тоқтатып, жетпіс жасында сурет салумен айналысқан әже Мұса. Жанет Собель де орта жасында, қырық бес жасында мансабын бастады. Берил Кук та мысал ретінде келтіріледі; ол суретшілік білімі болмаған және қырық жасқа дейін кәсіби суретші болған жоқ. 83 жасында сурет салуды бастаған Билл Трейлор да бар. Тағы бір кеш гүл ашқан суретші – Альфред Уоллис, ол әйелі қайтыс болғаннан кейін, 60 жасында сурет салуды бастады. Мэри Делани 71 жастан 88 жасқа дейін "қағаз мозаикаларын" жасады. Кармен Эррера да бар, ол суретшілік білімі болған, бірақ алты онжылдық жеке сурет салудан кейін, 89 жасында 2004 жылы алғашқы суретін сатты. Винсент ван Гог (1853 жылдың наурызы – 1890 жылдың 29 шілдесі) – голландиялық пост-импрессионист суретші, ол өлімінен кейін Батыс өнері тарихындағы ең танымал және ықпалды суретшілердің біріне айналды. Он жыл ішінде ол 2100-ге жуық туынды жасады, оның ішінде 860-қа жуық майлы сурет бар, олардың көпшілігі оның өмірінің соңғы екі жылына жатады.
In art, "late bloomers" are most often associated with naïve art. This term is used for untrained artists, and so fits those who start later in life without artistic training. Hence the classic late bloomer is Grandma Moses whose painting career began in her seventies after abandoning a career in embroidery because of arthritis. There is also Janet Sobel, a painter whose career started mid life, at age forty five. Beryl Cook is another example; she had no artistic training and did not become a serious painter until her forties. An older example is Bill Traylor who started drawing at age 83. Another painter who started late in life is Alfred Wallis, who began painting after his wife's death in his 60s. Mary Delany produced her "paper mosaiks [sic]" from the age of 71 to 88. Then there is Carmen Herrera, who did have artistic training, but who sold her first artwork in 2004 when she was 89 years old, after six decades of private painting. Vincent van Gogh (March 1853 – 29 July 1890) was a Dutch post impressionist painter who posthumously became one of the most famous and influential figures in the history of Western art. In a decade, he created about 2,100 artworks, including around 860 oil paintings, most of which date from the last two years of his life.
Бизнес
Ірі бизнесмен Ирен Уэллс Пеннингтон өзінің 90 жасында күйеуінің мұнай бизнесіндегі бұрысшылықтарды түзетуге көмектескен кезде ең көп танылды, оның күйеуі 90 жасқа келгенде есінен жаңылып қалған болатын. Полковник Сандерс өзінің франшизасын алпыс жасында бастады және оны өмірінің соңғы жылдары қаржылық сәттілікке жеткен деп санауға болады. Таикичиро Мори 50-ге жуық жасында әлемде бір-екі жыл бойы ең бай адам болған бизнесті құрды. Ол саудагерлер отбасынан шыққан, бірақ 50 жасқа дейін бизнес профессоры болып жұмыс істеген.
In business Irene Wells Pennington became best known in her nineties when she helped straighten out irregularities in her husband's oil business after he went senile in his own 90s. Colonel Sanders began his franchise in his sixties and can also be deemed a late in life financial success. In his mid 50s Taikichiro Mori founded the business that made him, for a year or two, the richest man in the world. He came from a merchant family, but had been a business professor before his 50s.
Билеу
Мисти Коупленд 13 жасқа дейін балетпен айналыспағанына қарамастан, дарынды бала ретінде танылып, жұлдыздық деңгейге көтерілді. Жапон бишісі және хореографы Кадзуо Оно жиырмасыншы жасының соңына дейін ресми би сабақтарын алған жоқ және 1949 жылы Токиодағы Канда Кёрицу залында алғашқы жеке концертін 43 жасында өткізді. Он жыл өткен соң, ол және әріптесі Тацуми Хиджиката Буто би қозғалысының ядросы ретінде әлемдік атаққа ие болды. Марта Грэмнің бишісі Дэвид Зурак 23 жасында алғашқы би сабағын алып, Нью-Йорк қаласында сәтті мансап құрды.
Misty Copeland was considered a prodigy who rose to stardom despite not starting ballet until the age of 13. Japanese dancer and choreographer Kazuo Ohno did not undertake formal dance lessons until his late twenties and was 43 years old when he performed his first recital at Kanda Kyoritsu Hall in Tokyo in 1949. A decade later, he and colleague Tatsumi Hijikata would achieve worldwide acclaim as the nucleus of the Butoh dance movement. Martha Graham dancer David Zurak took his first dance class at the age of 23 and built a successful career in New York City.
Ойын және спорт
Жеңіл атлетикадан Филип Рабиновиц жүз жасқа толғандардың арасында спринт бойынша рекорд орнатты. Сонымен қатар, Айда Килинг алпыстың соңында жүгіре бастады және 2016 жылдың 30 сәуірінде 100 жасында 100 метрлік қашықтықты жүгіріп бітірген тарихтағы алғашқы әйел болды. Оның 1:17.33 көрсеткен уақытын 2016 жылғы Пенн эстафетасында 44 469 көрермен тамашалады. Баскетболда Хаким Олажувон 15 жасқа дейін баскетболға қол тигізбеген, бірақ футбол және гандбол сияқты спорт түрлерінен алған спорттық дағдылары мен негізгі білімдері оған НБА-дағы ең үздік ойыншылардың бірі болуға көмектесті. Бейсболда Джош Хамильтон, бұрынғы дөңгелек таңдауда бірінші орын алған, есірткі және алкогольге ұзақ уақыт бойы тәуелді болғандықтан 26 жасқа дейін үлкен лигада дебют жасамады. Ол бірнеше рет All-Star атанды және 2010 жылы Америка лигасының ең құнды ойыншысы сыйлығын жеңіп алды. Бейсбол Даңқы залының мүшелерінен Дзззи Вэнс өзінің алғашқы үлкен лига ойынын 31 жасында жеңді, бірақ содан кейін келесі он жыл бойы Ұлттық лиганың ең күшті питчеріне айналды. Хойт Вильгельм алғаш рет үлкен лигада ойнағанда 29 жаста болды, бірақ 49 жасында зейнеткерлікке шыққан кезде 1070 ойын өткізгендігі үшін рекорд орнатты және ең үздік резервтік питчерлердің бірі ретінде танылды. Қазіргі ойыншылардың арасында Эдвин Энкарнасионды кеш гүлденген ойыншы деп атайды, өйткені ол 29 жасқа дейін ерекше көзге түспеді, содан кейін керемет соққы берушіге айналды. 25 жасында үлкен лигада дебют жасаған, бірақ 30 жасқа дейін супержұлдыз деңгейіне жетпеген Рэнди Джонсонды да кеш гүлденген ойыншы деп санауға болады. Бокста ауыр салмақтағы чемпиондар Кен Нортон мен Рокки Марсиано жиырма жасқа толғанға дейін бокспен айналыспады, бірақ екеуі де бәсекелестіктің ең жоғары деңгейінде сәтті мансап жасады. Шахматта Рани Хамид 34 жасында ойнай бастады және кейін 1985 жылы Бангладештің алғашқы халықаралық әйел шебері атанды. Крикетте Дирк Наннес, бір кезде Дели Дердевиллс командасы үшін ойнаған, ұлы питчер Гленн МакГраттан бұрын 29 жасында бірінші сыныптық ойынына қатысты. Хоккейде ұлы ойыншы Дхьян Чанд армияға келгенге дейін өмірінде хоккей ойнаған емес. Футболда Курт Уорнер 28 жасында NFL-ге келді, кейін екі мәрте MVP және Супер Боул чемпионы атанды. Мұз хоккеінен америкалық кәсіби мұз хоккей қақпашысы Тим Томас 28 жасында Бостон Брюинз командасымен НХЛ-ге дейін кіші лигаларда және Еуропада бірнеше жыл ойнады. 32 жасында Брюинздің бас қақпашысы болды. Томас лиганың ең үздік қақпашысы ретінде Vezina Trophy (2009 және 2011) сыйлығын екі рет жеңіп алды және 2010 жылы Ванкуверде өткен Қысқы Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасының құрамында болды. Томас 2011 жылғы Стэнли кубогы плей-оффында ең құнды ойыншы ретінде Конн Смайт Трофиін жеңіп алды. Ол 37 жасында Конн Смит жүлдесін жеңген лига тарихындағы ең қарт ойыншы болды. Ату спортында екі атақты тұлға бар, олардың жетістіктері алпыстан асқанда немесе одан кейін болды. Ұлыбританиялық Джошуа Миллнер 1000 метрлік "Азаттық мылтық" жарысында Олимпиада алтын медалін жеңіп алғанда 61 жаста болды. Швециялық мерген Оскар Сван 60 жасында екі Олимпиада алтын медалін, ал 64 жасында бір алтын медальді жеңіп алды. Ол соңғы медалін 72 жасында күміс медальмен жеңіп, ең үлкен жастағы медаль иегері атанды. Скуоштан Джона Баррингтон алкоголизмді жеңіп, кейіннен алты рет Британдық ашық сквош чемпионы атанды және планетадағы ең жақсы физикалық формадағы адамдардың бірі деп саналды. Теннис спортында Анжелика Кербер, Ли На, Стэн Вавринка, Франческа Шиавоне, Флавия Пеннетта, Яна Новотна, Горан Иванишевич және Андрес Гомес 28 жастан кейін тұңғыш рет Күнделікті үлкен дулыға жеңімпаздары атанған атақты ойыншылар.
In athletics Philip Rabinowitz set a sprinting record for centenarians. As well, Ida Keeling began running in her late sixties, and among other accomplishments on April 30, 2016 became the first woman in history to complete a 100 meter run at the age of 100. Her time of 1:17.33 was witnessed by a crowd of 44,469 at the 2016 Penn Relays. In basketball, Hakeem Olajuwon did not touch a basketball until he was 15, but his athleticism and fundamentals from the sports, football and handball, helped him advance as one of the greatest bigmen to ever play in the NBA. In baseball Josh Hamilton, a former number one overall draft pick, did not make his major league debut until the age of 26 due to years of serious drug and alcohol abuse. He was an all star several times and won the 2010 American League MVP award. A few pitchers who are members of the Baseball Hall of Fame are examples: Dazzy Vance did not win his first major league game until he was 31, but then became the most dominant pitcher in the National League for the next decade. Hoyt Wilhelm was already 29 when he first played in the majors, but by the time he retired, at 49, he had set a record for most games pitched with 1,070 and had gained recognition as one of the greatest relief pitchers ever. Among contemporary players, Edwin Encarnacion has been described as a late bloomer because he had a completely unremarkable career until the age of 29, after which he turned into a prodigious slugger. Pitcher Randy Johnson, who made his Major League debut at 25, but did not reach superstar status until he was 30, might also be considered a late bloomer. In boxing, heavyweight champions Ken Norton and Rocky Marciano did not take up boxing until their twenties, but both enjoyed successful careers at the highest level of competition. In chess, Rani Hamid started playing at the age of 34, and later became Bangladesh’s first Woman International Master in 1985, among other accomplishments. In cricket, Dirk Nannes who once was played for Delhi Daredevils ahead of the great fast bowler Glenn McGrath made his first class debut at 29. In field hockey, the great player Dhyan Chand did not play any hockey in his life until he joined the Indian Army. In football, Kurt Warner, who entered the NFL at age 28, went on to become a two time MVP and Super Bowl champion. In ice hockey, Tim Thomas, an American professional ice hockey goaltender played for several years in the minor leagues and Europe, before making it to the NHL at age 28, with the Boston Bruins. He finally emerged as the Bruins' starting goaltender at age 32. Thomas is a two time winner of the Vezina Trophy (2009 and 2011) as the league's best goaltender, and was a member of Team USA in the 2010 Winter Olympics in Vancouver. Thomas won the Conn Smythe Trophy as the most valuable player in the 2011 Stanley Cup playoffs. He became the oldest player in league history to win the Conn Smythe at age 37. In shooting, there have been two figures of note whose accomplishments occurred in their sixties or later. Joshua Millner of Britain was 61 when he won his Olympic gold medal in Free rifle, 1,000 yards. Swedish marksman Oscar Swahn won two Olympic gold medals at the age of 60 and one at the age of 64. He won his last medal, silver, at 72 making him the oldest medalist. In squash, Jonah Barrington overcame alcoholism to later become a six times British Open Squash champion, and was regarded as one of the fittest men on the planet. In tennis, Angelique Kerber, Li Na, Stan Wawrinka, Francesca Schiavone, Flavia Pennetta, Jana Novotna, Goran Ivanišević and Andrés Gómez are famous late bloomers who won their first Grand Slam Singles titles after age 28.
Қауымдастық футболы
Дидье Дрогба 21 жасқа толғанға дейін клубпен кәсіби келісімшартқа қол қоймады. Ол 26 жасында ғана «Челсиге» қосылғанда әлемдік деңгейдегі ойыншы ретіндегі нағыз дарынын көрсетті. Дрогба 2012 жылы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалында 34 жасында есепті теңестіріп, содан кейін жеңіс үшін пенальти соқты. Джейми Варди Англия футбол лигасындегі алғашқы ойынын 25 жасында өткізді. Одан бері ол «Лестер Сити» үшін футбол лигасынде үш жүзден астам ойын өткізді, 2015/16 жылғы Премьер-лига жеңімпазы атанды, Премьер-лиганың «Алтын бутсынан» ие болды және Англия ұлттық футбол құрамасы сапында 26 ойын өткізді. Жуниор Мессияның мансабы футбол тарихындағы ең керемет мансаптардың бірі. Мессия 2010 жылдардың басында футболға қайта оралды, «Unione Italiana Sport Per tutti» арқылы әуесқой деңгейден бастады. Бірнеше жылдан кейін ол кәсіби футболшыға айналды және тіпті 30 жасында «AC Milan» клубындағы қарыздық кезеңінде Чемпиондар Лигасында дебюттік ойынында жеңіске гол соқты. Португалияның U16 және U21 құрамаларында бірнеше ойын өткенімен, Паулета ойыншы ретінде дамуы тұрғысынан кеш гүлдеген деп есептеледі. Ол 24 жасында бірінші дивизионда және ұлттық құрамада дебют жасады, содан кейін Португалияның үздік гол соққан ойыншысы атанды. Ұлттық құрама сапындағы алғашқы екі голын 26 жасында соқты.
Didier Drogba did not sign a professional contract with a club until the age of 21. It was not until the age of 26, when he joined Chelsea, that he showed his real talent as a world class player. Drogba scored the equaliser, and then the winning penalty, in the 2012 UEFA Champions League final at the age of 34. Jamie Vardy was twenty five years old when he made his English Football League debut. He has since made over three hundred football league appearances for Leicester City, was part of their 2015/16 Premier League winning side, won the Premier League Golden Boot and has made 26 appearances for the England national football team. The career of Junior Messias is one of the most incredible in football history. Messias come back to football in the early 2010s, starting at amateur level through Unione Italiana Sport Per tutti. A few years later, he become a professional footballer and was even able to score on his debut, a match winning goal in the Champions League, at the age of 30 while he was on loan at AC Milan. Although he played a few matches for the U 16 and U 21 Portuguese national team, Pauleta is considered a late bloomer in terms of his development as a player. He made his debut in the First Division and the national team at the age 24, and went on to become the top goalscorer for Portugal. He scored his first two goals for the national team at the age of 26.
Математика
Георг Грин, ұнтақшы болып жұмыс істеп, математикадан формальды білім алмаған, өзінің әйгілі «Электр және магнетизм теорияларына математикалық талдауды қолдану туралы эссесін» 1828 жылы 35 жасында жариялады. Александр Теофил Вандермонд 35 жасында математиканы зерттеуді бастады және сол жылы осы салада жариялай бастады. Эжен Эрхарт 40 жасында математика бойынша жарияланымдар жасауды бастады және 60 жасында докторлық диссертациясын аяқтады. Марджори Райс, жоғары мектептен кейін математикадан формальды білім алмаған әуесқой математик, 1975 жылдың желтоқсанына дейін тесселяцияларды зерттеуді бастаған жоқ; ол 1923 жылы туғандықтан, туған күніне байланысты, ол 51 немесе 52 жаста болған. Ол 1976 және 1977 жылдары бесбұрышты тесселяцияның төрт жаңа түрін ашты. Каспар Вессел өзінің жалғыз математикалық мақаласын 54 жасында жариялады. Итан Чжан 2013 жылы «Математика анналына» мақала ұсынды, ол 58 жасында жазылған, және бұл мақала жақын жай сандар арасындағы ең аз аралыққа алғашқы шекті мәнді анықтады, ол шексіз көп рет орындалады. Бұл жұмыс 2013 жылғы Островский сыйлығына, 2014 жылғы Коул сыйлығына, 2014 жылғы Рольф Шок сыйлығына және 2014 жылғы МакАртур стипендиясына әкелді. Чжан 2015 жылдың күзінде Санта-Барбарадағы Калифорния университетінде математика профессоры болды. Роджер Апери 63 жасында Апери теоремасын дәлелдеді. Леонардо да Винчи 30-40 жасқа толғанға дейін жоғары математикаға ден қоймады. June Huh, 24 жасында математиканы қатаң зерттей бастаған мектептен шығарылған және әуесқой ақын. Кейін 2022 жылы Филдс медалімен марапатталды.
George Green, working as a miller and with no formal education in mathematics, published his famous An Essay on the Application of Mathematical Analysis to the Theories of Electricity and Magnetism in 1828, at the age of 35. Alexandre Théophile Vandermonde started to study mathematics at 35, and began to publish in this field the same year. Eugène Ehrhart started publishing in mathematics in his 40s, and finished his PhD thesis at the age of 60. Marjorie Rice, an amateur mathematician with no formal education in mathematics beyond high school, did not begin studying tessellations until December 1975; as she was born in 1923, this means she was either 51 or 52 when she began, depending on her birthday. She discovered four new types of tessellating pentagons in 1976 and 1977. Caspar Wessel published his only mathematics paper at the age of 54. Yitang Zhang submitted a paper to the Annals of Mathematics in 2013, at the age of 58, which established the first finite bound on the least gap between consecutive primes that is attained infinitely often. This work led to a 2013 Ostrowski Prize, a 2014 Cole Prize, a 2014 Rolf Schock Prize, and a 2014 MacArthur Fellowship. Zhang became a professor of mathematics at the University of California, Santa Barbara in fall 2015. Roger Apéry proved Apéry's theorem at the age of 63. Leonardo da Vinci did not apply himself to higher mathematics until he was between 30 40 years old. June Huh, a high school dropout and amateur poet who started to study mathematics seriously at age 24. He was later awarded the Fields Medal in 2022.
Музыка
Музыкалық қабілет дерлік барлық адамда бар, түрлі деңгейде. Дегенмен, оны жоғары деңгейде дамытқандарды ерте жастан музыкалық аспаптарда ойнауға немесе ән айтуға ынталандырады. Музыкада кеш гүлденгендер әдетте композиторлар немесе орындаушылар болып табылады, олар өмірінің кейінгі кезеңінде танымал болған, бірақ музыкалық қабілеттерін ертерек көрсеткен. Антон Брукнер – музыкалық кеш гүлденудің бір мысалы. Ол жиырма жасында шіркеу органдарында ойнағанмен, қырық жасқа толғанға дейін композитор болмады. Әнші К.Т. Ослин 47 жасында алғашқы альбомын шығарды, ол кантри музыкасында үлкен жетістікке жетті. Ал Жарро да солай, ол өзінің алғашқы альбомын 35 жасында жариялады. AERIA әншісі Коли Брайс 39 жасында 10-шы жеке альбомын, "Late Bloomer" атты шығармасын шығарды. Эллиотт Картер 40 жасқа келгенде ғана "Челло сонатасы" (1948) арқылы композиторлық жетістікке жетті. Сезар Франк пен Леош Яначек те композитор ретінде кеш жетілді: Франк – 56 жасында, "No. 1 симфониясымен" (D мажорда); ал Яначек – 50 жасында, "Женуфа" (1904) операсымен. Янис Ксенакис 30 жасқа дейін Мессианмен бірге композицияны оқуды бастаған жоқ. Леонард Коэн алғашқы альбомын 33 жасында шығарды. Даг Сигерс 61-62 жасқа толғанға дейін атаққа ие болмады. Америкалық композитор Эрик Уитакр 20 жасқа дейін нота оқуды үйренбеді, ал 21 жасында SATB хоры үшін "Go, Lovely Rose" атты алғашқы шығармасын жазды.
Musical ability is inherent in almost all people, to a greater or lesser extent. However, those who develop it to a high level are generally encouraged to play an instrument or to sing at an early age. Late bloomers in music are generally composers or artists who became prominent later in life, but had displayed musical ability much earlier. Anton Bruckner is an example of a musical late bloomer. Although he played church organ some in his twenties he did not become a composer until his 40s. Singer K. T. Oslin released her first album at age 47 which was a major country music success. Al Jarreau is also an example, who released his first album at age 35. AERIA Recording Artist Colie Brice released his 10th solo album Late Bloomer at 39. Elliott Carter did not achieve compositional maturity until his Cello Sonata (1948), when he was 40. César Franck and Leoš Janáček also matured late as composers: Franck at 56, with his Symphony no. 1 in D; and Janáček at 50, with Jenůfa" (1904). Iannis Xenakis did not even begin studying composition until 30, with Messiaen. Leonard Cohen did not release his first album until he was 33 years old. Doug Seegers did not reach fame until he was 61–62 years old. American composer Eric Whitacre didn't learn to read music until he was 20 years old, and composed his first piece "Go, Lovely Rose" for SATB chorus at 21.
Кино түсіру
Көптеген режиссерлер 20-ге жуық немесе 30-ға басында режиссерлік жолын бастаса да, кино тарихындағы ең белгілі режиссерлердің көпшілігі алғашқы көркем фильмін түсіру үшін 30-ғасырдың ортасына дейін күтті. Осы режиссерлердің қатарында Николас Рей, Ален Ресне, Эдвард Янг, Майкл Манн, Франк Ташлин, Роберт Олдрич, Сатьяжит Рей, Энтони Манн, Терри Гиллиам, Джерри Льюис, Цай Минг Лян, Дон Сигел, Ридли Скотт, Мелвин Ван Пиблс, Гаспар Ноэ, Ллойд Бэкон, Александр Клюге, Минал Сен, Жан-Мари Страуб, Ида Лупино, Сэм Мендес, Александр Пейн, Анг Ли және Жак Риветт бар. Дэвид Мамет 40 жасында алғашқы көркем фильмін түсірді, ол бұған дейін драматург ретінде сәттілікке жетіп, Пулитцер сыйлығына ие болған еді. Эрик Ромер өзінің алғашқы көркем фильмін 39 жасында түсірді, бірақ ол толық уақытты режиссер болып жұмыс істеуге 40 жасының соңына дейін келді. Көптеген танымал режиссерлер одан да кейін бастады: Роберт Брессон, Жак Тати және Такеши Китано 42 жасында алғашқы фильмдерін түсірді; Морис Пиалат 43 жасында; Майкл Ханеке 47 жасында; Джим Шеридан 40 жасында; ал оның әріптесі Терри Джордж 46 жасында. Евгений Бауэр 48 жаста. «Үздік режиссер» номинациясында «Оскар» сыйлығын алған ең үлкен режиссер Клинт Иствуд өзінің алғашқы фильмін 41 жасында түсірді. Кинодағы кейінірек жетістікке жеткендердің жарқын мысалы – португал режиссері Мануэл де Оливейра. 1908 жылы дүниеге келген ол 1930 жылдардан бастап кинода эпизодтық түрде жұмыс істеді. 1941 жылы «Аники Бобо» атты алғашқы көркем фильмін аяқтады. Бақылауынан тыс жағдайларға байланысты (қаржыландыру қиындықтары, отбасы бизнесімен айналысу қажеттігі) ол екінші көркем фильмін 1971 жылға дейін аяқтамады (ол 63 жасқа толғанда). Екі жылдан кейін ол үшінші көркем фильмін, «Бенильда немесе Ұлы ана» (1973) фильмін түсірді. Бес жылдан кейін португал телеарнасының тапсырысы бойынша түсірілген «Қиындыққа ұшыраған махаббат» фильмімен үлкен жетістікке жетті. 1981 жылы шыққан «Франсиска» фильмінен кейін ол толық уақытты режиссер болды (73 жасында).
Though many filmmakers begin directing in their late 20s or early 30s, many of the most notable directors in film history waited until their mid to late 30s to direct their first feature. These directors include Nicholas Ray, Alain Resnais, Edward Yang, Michael Mann, Frank Tashlin, Robert Aldrich, Satyajit Ray, Anthony Mann, Terry Gilliam, Jerry Lewis, Tsai Ming liang, Don Siegel, Ridley Scott, Melvin Van Peebles, Gaspar Noé, Lloyd Bacon, Alexander Kluge, Mrinal Sen, Jean Marie Straub, Ida Lupino, Sam Mendes, Alexander Payne, Ang Lee and Jacques Rivette. David Mamet directed his first feature at 40, having already found success and been awarded a Pulitzer Prize as a playwright. Éric Rohmer directed his first feature film at 39, though he did not become a full time filmmaker until he was in his late 40s. Many notable directors started even later: Robert Bresson, Jacques Tati, and Takeshi Kitano directed their first features at 42; Maurice Pialat at 43; Michael Haneke at 47; Jim Sheridan at 40; and his peer and collaborator Terry George at 46. Yevgeni Bauer at 48. Clint Eastwood, the oldest person to win the Academy Award for Best Director, directed his first film at 41. One of the most shining examples of late bloomers in filmmaking is the Portuguese director Manoel de Oliveira. Born in 1908, he worked sporadically in filmmaking from the 1930s. He completed his first feature film in 1941 called Aniki Bobo. Due to circumstances beyond his control (difficulty in financing, having to deal with his family's business), he did not complete his second feature film until 1971 (when he turned 63). Two years later, he completed his third feature film, Benilde or the Virgin Mother (1973). Five years later, he made his breakthrough film (originally commissioned by Portuguese TV) called Doomed Love. After his critically acclaimed film Francisca (1981), he became a full time filmmaker (at the age of 73).
Саясат
Саясаткерлер көбінесе өмірінің соңына қарай, бизнес, құқық немесе академиялық қызметтен кейін танымал бола бастайды. Мысалы, 2009 жылғы қаңтардағы АҚШ Конгресінде 540 сайланған лауазым иесінің 215-і заңгерлік қызметпен айналысқан, ал 189-ы жеке секторда жұмыс істеген. Сенаторлардың орташа жасы 62-ге тең болды. Сонымен қатар, Дональд Трамп президенттікке сайлану алдында жетпіс жасқа толып, қызметке кіріспес бұрын жетпіс жасқа толған тұңғыш АҚШ президенті болды, сондай-ақ бұрынғы әскери немесе саяси тәжірибесі жоқ күйде лауазымға кірген тұңғыш АҚШ президенті атанды. Кейбір өте табысты саясаткерлердің өсіп-өнген ортасы ерекше болады. 1936 жылы туған Вацлав Гавел – драматург және адам құқықтарымен қызығушылық танытқан жазушы. Ол 1980-ші жылдары Чехословакиядағы оппозицияның дауысы болды және 1989 жылы коммунистік режим құлағаннан кейін 53 жасында Чехословакия президенті болды. Бұрынғы актер, кәсіподақ жетекшісі және корпоративтік өкіл болған Рональд Рейган алғаш рет 55 жасында Калифорния губернаторы болып сайланды және Трампқа дейін АҚШ президенті қызметін атқарған ең егде жастағы адам болды. Мельхора Акино – білімсіз филиппин шаруасы, алты баланың анасы, Испаниядан тәуелсіздік алу күресінде белсенділік танытқан. "Революцияның ұлы анасы" деп танылған ол 1896 жылы Филиппин революциясы басталғанда 84 жаста болды. Марджори Стоунмен Дугластың өмірі де осы санатқа жатуы мүмкін. Оның ең алғашқы экологиялық жұмысы 60 жасқа келгенде басталды, 78 жасында "Эверглейдс достары" қорының негізін қалады және 100 жастан асып кеткенше қызметін жалғастырды.
It is common for politicians to achieve prominence late in life, often after a career in business, law or academia. For example, in the United States Congress of January 2009, of 540 elected officials, 215 had worked in the legal profession, and 189 had worked in private sector business. The average age of senators was 62. Also, Donald Trump was the first U. S. President to reach the age of seventy prior to his election to the presidency and first to reach seventy years of age before entering office, as well as the first U. S. President to assume the office without any prior military or political experience. Some highly successful politicians come from more unusual backgrounds. Václav Havel, born in 1936, was a playwright and writer with an interest in human rights. He became the voice of the opposition in Czechoslovakia in the 1980s and President of Czechoslovakia at age 53 after the collapse of the communist regime in 1989. Ronald Reagan, a former actor, union leader, and corporate spokesman, was first elected to public office at 55 when he became Governor of California and was the oldest man to have served as U. S. President until Trump was. Melchora Aquino was an uneducated Filipino peasant woman, the mother of six children, who became an activist in the fight to gain independence from Spain. Known as the Grand Woman of the revolution, she was 84 when the Philippine Revolution broke out in 1896. Marjory Stoneman Douglas's career might also fit. Her first environmental work of note occurred when she was almost 60, at 78 she founded "Friends of the Everglades", and she continued until she was over age 100.
Дін
Гаудия Вайшнавизмнің жақтаушысы А. С. Бхактиведанта Свами Прабхупада 1966 жылы 70 жасында Халықаралық Кришна санасы қоғамын (Харе Кришна қозғалысы) құрды. Өмірінің соңғы он бес жылында Прабхупада классикалық Ведалық кітаптардың (Бхагавад Гита және Бхагавата Пурана сияқты) алпыстан астам томын ағылшын тіліне аударды. 1821 жылы туған Мэри Бейкер Эдди 1879 жылы 58 жасында «Христиан Ғылымы» шіркеуін құрды. Августин Гіпполық, өзінің «Құпияларында» баяндағандай, 16-дан 32 жасқа дейін нәпсілік құштарлықпен күресте жиі жеңіліске ұшырады. 31 жасында ол христиан дініне өтті және құштарлықтары мен нәпсісін жеңу үшін дұға ете бастады. Соңында ол салтанатты өмір сүріп, шіркеу тарихындағы ең ықпалды епископтардың біріне айналды.
A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada, a proponent of Gaudiya Vaishnavism, founded the International Society for Krishna Consciousness ( the Hare Krishna movement) in 1966 at the age of 70. Within the final fifteen years of his life, Prabhupada translated over sixty volumes of classic Vedic scriptures (such as the Bhagavad Gita and Bhagavata Purana) into the English language. Mary Baker Eddy, born in 1821, founded The Church of Christ, Scientist in 1879 at the age of 58. Augustine of Hippo, as he detailed in the Confessions, was a frequent loser in the battle with lustful passions from the age of 16 to 32. At the age of 31 he converted to Christianity and began to pray to overcome his passions and lust. He eventually went on to lead a life of celibacy and became one of the most influential bishops in the history of the Church.
Жазу
Көптеген жазушылар өмірінің соңында тұңғыш ірі туындыларын жариялаған. Мэри Уэсли осыған классикалық мысал бола алады. Ол елуінші жылдарының соңында екі балалар кітабын жазса да, жазу мансабы күйеуінің қайтысынан кейін, 70 жасында жарық көрген тұңғыш романына дейін көзге түспеді. Норман Маклин 74 жасында өзінің тұңғыш және жалғыз романын – 1976 жылы ең көп сатылған «А River Runs Through It» кітабын жариялады. Бұл кітап Маклиннің Монтанадағы екі жүздік басындағы естеліктерін көркемдеп суреттейді. Харриет Доер 74 жасында алғашқы романын жариялап, зор мақтауға ие болды. Лаура Ингаллс Уайлдер одан да белгілі мысал болуы мүмкін. Ол қырық жасында газетке мақалалар жазса да, «Кішкентай үй» балалар кітаптары сериясындағы тұңғыш романын алпыстан асқан соң ғана жариялады. Чарльз Буковски өзінің алғашқы романын 1971 жылы, 51 жасында жазды. Мемуаршы және романист Флора Томпсон отыз жасында алғаш рет жарық көрді, бірақ оның ең танымал туындысы – жартылай автобиографиялық «Ларк Риз Кэндлфорд» трилогиясы, оның бірінші томы 63 жасында жарық көрді. Фрэнк Маккорт өзінің алғашқы кітабын, кейіннен Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Анжеланың күл-қоқысы» атты кітабын 66 жасқа дейін жарияламады. Балалар жазушысы Мэри Элис Фонтенот өзінің алғашқы кітабын 51 жасында жазды және тағы да отыздан астам кітап жазды, сексен және тоқсан жасында бірнеше томды жариялады. Кеннет Грэм 1859 жылы дүниеге келді және 1879 жылы Англия банкіне қызметке орналасып, оның хатшысы болып көтерілді. Банкте жұмыс істеген кезінде ол бірнеше қысқа әңгімелер жазса да, 1908 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін ғана өзінің шедеврі және соңғы туындысын – «Солпақтардың желінде» романын жариялады. Пенелопа Фицджеральд өзінің әдеби мансабын 1975 жылы 58 жасында, Рафаэль дәуірінен бұрынғы суретші Эдвард Берн-Джонстың өмірбаянын жариялаған кезде бастады. Ол 1979 жылы «Оффшор» романымен Букер сыйлығын жеңіп алды, ал 2012 жылы «The Observer» журналы оның соңғы романы «Көк гүлді» «он үздік тарихи романның» бірі деп атады. Ричард Адамстың тұңғыш романы, бестселлер «Уотершип Даун» романы ол елуден асқанда жарық көрді. Маркиз де Сад өзінің алғашқы романын, «Жустинді», 51 жасқа толғаннан кейін жариялады. Реймонд Чендлер өзінің алғашқы әңгімесін 45 жасында, ал «Ұлы ұйқы» атты алғашқы романын 51 жасында жариялады. Пол Тордей өзінің тұңғыш романын – «Йеменде шағала балық аулау» романын 59 жасында, инженерлік саладағы мансабынан кейін жариялады. Жан Рис өзінің «Шаяқты сарғасты теңізі» романымен танымал, ол 1966 жылы қазан айында, 76 жасында жарық көрді. Арон Этторе Шмиц өзінің 38 жасында «Сенилита» атты алғашқы романын жариялады. Алайда ол 61 жасында «Зенонның ар-ожданы» атты еңбегін шығарғаннан кейін ғана танылды. Бұл кітап та жеке баспадан шыққан. Басқа да жазу салаларында 1920 жылы туған тарихшы Герда Лернер өзінің тұңғыш кітабын 1967 жылы, 47 немесе 46 жасында, Оңтүстік Каролинадан шыққан Гримке әпкелері туралы жариялады. Ақын Уоллес Стивенс өмірінің соңында поэзияны бастады, ал бұрын сақтандыру агенті және басшы болып жұмыс істеген. Ол алғаш рет 38 жасында жарияланса да, оның «канондық туындылары» елу жасында жарық көрді. Философ Мэри Мидгли өзінің алғашқы кітабын 56 жасында шығарды. Эдмонд Хойл 60 жасының соңында вист ойыны туралы кітапша жазды. Авторлық құқықты сақтау үшін ол 70 жасында «Уист ойыны туралы қысқаша трактат» атты еңбегін жазды. Үнді жазушысы және ғалымы Нирад Ч. Чадхури өзінің өмірбаянын – «Белгісіз үндінің өмірбаяны» деп 54 жасында жазды. Ол оған «Қолдарың, Ұлы Анарх!» атты жалғасын 90 жасында жазды. Ол өзінің келесі (және соңғы) еңбегін – «Жаңа Апокалипсис үш салт аттысы» романын 100 жасында жариялады.
Many writers have published their first major work late in life. Mary Wesley might be a classic example. She wrote two children's books in her late fifties, but her writing career did not gain note until her first novel at 70, written after the death of her husband. At the age of 74, Norman Maclean published his first and only novel, the 1976 best selling book A River Runs Through It, which fictionalizes Maclean's memories of the early twentieth century in Montana. Harriet Doerr published her first novel at age 74, and went on to great praise. A possibly more well known example might be Laura Ingalls Wilder. She became a columnist in her forties, but did not publish her first novel in the Little House series of children's books until her sixties. Charles Bukowski wrote his first novel in 1971, when he was 51 years old. Memoirist and novelist Flora Thompson was first published in her thirties but is most famous for the semi autobiographical Lark Rise to Candleford trilogy, the first volume of which was published when she was 63. Frank McCourt didn't publish his first book Angela's Ashes, which he later won the Pulitzer Prize for, until he was 66. Children's author Mary Alice Fontenot wrote her first book at 51 and wrote almost thirty additional books, publishing multiple volumes in her eighties and nineties. Kenneth Grahame was born in 1859 and joined the Bank of England in 1879, rising through the ranks to become its secretary. Although he had written various short stories while working at the bank, it was only after his retirement in 1908 that he published his masterpiece and final work The Wind in the Willows. Penelope Fitzgerald launched her literary career in 1975, at the age of 58, when she published a biography of the Pre Raphaelite artist Edward Burne Jones. She won the Booker Prize for 1979 with Offshore, and in 2012, The Observer named her final novel, The Blue Flower, as one of "the ten best historical novels". Richard Adams's first novel, the bestseller Watership Down, was published when he was in his fifties. The Marquis de Sade published his first novel, Justine, after turning 51. Raymond Chandler published his first short story at 45, and his first novel, The Big Sleep, at 51. Paul Torday published his debut novel Salmon Fishing in the Yemen at the age of 59, after a career in the engineering industry. Jean Rhys is best known for her novel Wide Sargasso Sea, which was published in October 1966, when she was 76. Aron Ettore Schmitz published his first novel, Senilità, in his 38th year. However, it was not until he published Zeno's Conscience that he made a breakthrough, aged 61. Even this was self published. In other areas of writing, historian Gerda Lerner, born in 1920, published her first book, The Grimke Sisters from South Carolina, in 1967, when she was either 47 or 46 depending on her birthday. Poet Wallace Stevens started poetry late in life after years as an insurance salesman and executive. Although he was first published at 38, his "canonical works" came out in his fifties. In philosophy Mary Midgley had her first book when she was 56. Edmond Hoyle wrote a booklet on whist in his late sixties. To avoid unauthorized copies he wrote the copyrighted A Short Treatise on the Game of Whist at age 70. The Indian writer and polymath Nirad C. Chaudhuri wrote his autobiography The Autobiography of an Unknown Indian at the age of 54. He wrote a sequel to it Thy Hand, Great Anarch! at the age of 90. He published his next work (and his final work) Three Horsemen of the New Apocalypse at the age of 100.