Кіріспе

XVI ғасырда испан инквизициясы тарапынан қудаланған наваррлық дін қызметкері Бартоломе Карранса (1503 жылдың 2 мамырында туған, 1576 жылы қайтыс болған, кейде де Миранда немесе де Карранса и Миранда деп аталған) – доминикан орденінің наваррлық дін қызметкері, теолог және Толедо архиепископы. Ол Испан инквизициясының қудалауына ұшырады. Өмірінің көп бөлігін дінге қарсылық айыбымен түрмеде өткізді. Алғаш рет 1530 жылы айыпталып, 1558–1576 жылдары түрмеге қамалды. Соңғы сот дінге қарсылықтың ешқандай дәлелін таба алмады, бірақ оны Санта-Мария-сопра-Минерва доминикан монастырына уақытша оқшаулады, онда жеті күннен кейін қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Карранса қазіргі Испаниядағы Наварра Корольдігіндегі Миранда-де-Аргада жер-мүлігі болған ақсүйек отбасынан шыққан. Ол 1503 жылы Педро Каррансаның кіші ұлы ретінде дүниеге келді. Жастығында ол туған жері Наварраның испандықтар тарапынан басылып алынуын көрді. Соңынан болған институционалдық өзгерістер Наварраның шіркеу құрылымына терең өзгерістер әкелді, мысалы, діни аумақтардың қайта құрылуы және Еуропалық әсердің Наварра мен Испанияға енуіне тыйым салу әрекеттері. Ол 1515-1520 жылдары Алкалада оқыды, онда оның інісі Санчо Карранса профессор қызметін атқарды, 1520 жылы Доминикан орденіне қосылды, содан кейін 1521-1525 жылдары Саламанка мен Вальядолидте білім алды. Ол алғашқы білімін Алкалада алды және 1520 жылы Гвадалахара маңындағы Беналаке доминикан монастырына түсті.

Мұғалім (15271540)

1527 жылдан бастап Вальядолиде теология пәнін оқытты. Оған білім жағынан Мельхиор Канодан басқа ешбір испан ғалымы тең келмеді; оны тыңдау үшін Испанияның түкпір-түкпірінен студенттер жиналды. 1530 жылы ол папаның билігін шектеуге тырысқандығы және Эразмның пікірлерін қолдағандығы үшін Инквизицияға шағымданып, айыпталып, бірақ сот процесі сәтсіз аяқталды; ол философия профессоры және теология регенті болып тағайындалды (1533-1539). Доминикан орденінің Санта-Мария-сопра-Минерва монастырындағы studium generale-де, Сант-Томас-Аквинаның понтификалдық университетінің – Angelicum-ның алғашқы негізін қалаушысы болды. Хуан де Вальдестің либералды айналымымен байланыста болса да, ол Папа Павел III-нің де сенімін қамсыды. Осылайша, 1539 жылы ол өзінің провинциясын Римдегі доминиканның бас жиналысында өкілдік етті. Отанына оралғаннан кейін, 1540 жылы император Карл V оған Перудегі Куско епископтығын ұсынды, бірақ Карранса бұл ұсыныстан бас тартып, Вальядолидте теология лекторы қызметін жалғастырды. Ол Инквизиция үшін кітаптарды (соның ішінде Библияның нұсқаларын) цензуралаушы (cualificador) болды. 1540 жылы оған Канар аралдары мен Перудегі Куско епископтықтары ұсынылды, бірақ ол екеуінен де бас тартты. Сонымен қатар, ол шіркеу тәртібін реформалау мәселелерінде өткен кеңестерде үлкен ынта көрсетті. Епископтардың резиденциясының міндеттілігі туралы қызу пікірталас кезінде ол епископтар мен дін қызметкерлерінің өздеріне берілген игіліктерінде тұруының қажеттілігін қатыстырып, 1547 жылы Венецияда кеңеске арналған сөзді жариялады – De necessaria residentia personali, оны ол құдай заңының (iuris divini) талабы деп есептеді. Оның Рамазан айында кеңесте ақталу туралы айтқан уағызы көп шу көтерді. Ол Кастилиядағы ордені үшін провинциал басшысы болып тағайындалды. Римде ол баршаға құрметті болды. Испан халқы оны қасиетті санап, құрметтеді; Папа Григорий XIII оның Санта-Мария шіркеуіндегі қабіріне мақтау жазуын орнатты және оның құрметіне арналған жазуы бар ескерткіш орнатуға рұқсат берді. "Түсіндірме" еңбегінен басқа, Карранца "Summa Conciliorum et Pontificum a Petro usque Paulum III" (Венеция, 1546) атты еңбегін жариялады, ол кейінірек редакторлар тарапынан көптеп қайта басылып, толықтырылды. "Сумма" алдынан төрт диссертация орналастырылды: 1) Quanta sit auctoritas traditionum in ecclesiâ; 2) Quanta Sacræ Scripturæ; 3) Quanta Romani Pontificis et Sedis apostolicæ; 4) Quanta Conciliorum. Сонымен қатар, жоғарыда аталған епископтық резиденция туралы даулы трактаты және "Жамағатқа арналған дұғаның кіріспесі" бар. Соңғысының басылымы 1555 жылы Антверпенде жарық көрді. Оның "Summa Conciliorum et Pontificum" (Венеция, 1546) еңбегі жиі қайта басылып, ұзақ жылдар бойы кеңінен құрметке ие болды.