Ласло Сабо: Венгр шахмат шеберінің өмірі мен мансабы

Кіріспе

Венгрия шахматтарының гроссмейстері (1917–1998)

Ласло Сабо (19 наурыз 1917 – 8 тамыз 1998) – венгриялық шахматшы. Ол 1950 жылы ФИДЕ халықаралық гроссмейстер атағын бекіткен кезде бұл атаққа ие болды.

Өмірбаян

Будапештте туған Сзабо 1935 жылы 18 жасында халықаралық шахмат аренасына енді, алғашқы Венгрия чемпионатында жеңіске жетті, Тататоваростағы халықаралық турнирде бірінші орын алды және Варшава шахмат Олимпиадасында елдің намысын қорғауға шақырылды. Жас Сзабоның мажар шахматының көрнекті тұлғасы Геза Марочиден тәлім алғаны айтылады, ол бұрынғы әлем чемпиондары Макс Эуэ мен Вера Менчикке де оқытушылық жасаған. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ол бірнеше жетістіктерге қол жеткізді, оның ішінде 1936 жылғы 3-ші ресми емес шахмат Олимпиадасында Венгрия құрамасының құрамында алтын медаль және 1938/39 жылдары Гастингсте жеңіске жетті (осы турнирмен ол ұзақ жылдар бойы байланыста болды). Ол банкир болып жұмыс істеді, валюталық операциялармен айналысты. Соғыс басталғанда Сзабо мәжбүрлі еңбек жасаған бөлімге жіберілді, кейіннен орыс әскерлеріне тұтқынға түсті. Соғыстан кейін ол шахматқа оралып, көптеген маңызды халықаралық турнирлерде өнер көрсетті. 1946 жылы Гронингенде өткен турнирде бесінші орын алды, онда Михаил Ботвинник, Макс Эуэ, Василий Смыслов, Мигель Найдорф, Исаак Болеславский және Александр Котов қатысты. 1948 жылы Сальцёбадендегі аймақтық турнирде Дэвид Бронштейннен кейін екінші орын алды, ал 1947/48 жылдары Гастингсте, 1948 жылы Будапештте және 1949/50 жылдары Гастингсте бірінші орынды жеңіп алды. 1952 жылы Сальцёбаден және 1955 жылы Гетеборгтегі аймақтық турнирлерде бесінші орын алғандықтан, оның аймақтық турнирлердегі нәтижелері үміткерлер турниріне қатысуға лайық болды. 1956 жылы Амстердамда өткен үшінші және соңғы үміткерлер турнирінде Сзабо әлем чемпионаты үшін күресте ең үміткер болып көзге түсті. Ол Смыслов пен Пол Керестен кейін үшінші орынды Бронштейн, Ефим Геллер, Тигран Петросян және Борис Спасскийпен бөлісті. 1960 және 1970 жылдарда ол халықаралық жарыстарда табысқа жетті: 1964 жылы Загребте, 1965 жылы Будапештте (Лев Полугаевский мен Марк Таймановпен бірге), 1972 жылы Сараевода, 1973 жылы Хилверсумда (Геллермен бірге) және 1973/74 жылдары Гастингсте (Геннадий Кузьмин, Ян Тимман және Михаил Талмен бірге) бірінші орынды алды. Ол соңғы рет 1996 жылы Гронингенде өткен мерекелік турнирде қатысты. Барлығында ол Венгрия құрамасының намысын 11 шахмат Олимпиадасында қорғады, оның бес реті бірінші тақтада ойнады және көптеген медальдар жеңіп алды. 1937 жылы командалық күміс және жеке күміс, 1952 жылы жеке қола, 1956 жылы командалық қола, 1966 жылы командалық қола және жеке күміс медальдар жеңіп алды. Сзабо шамамен 20 жыл бойы Венгрияның ең үздік шахматшысы болды (соңында 1963/64 жылдары Лахос Портиш оны басып озды). Chessmetrics.com сайты, шахматшыларды рейтингтеуге тырысады, Сзабоның 1946 жылы әлемде алтыншы орында болғанын көрсетеді. Оның отбасы Сзабоның шахмат кітапханасының барлық кітаптары мен қағаздарын Кливленд қалалық кітапханасының Джон Г. Уайт шахмат және шашкалар жинағына сыйға берді. Джон Г. Уайт шахмат және шашкалар жинағы – әлемдегі ең ірі шахмат кітапханасы (32 568 томдық кітаптар мен журналдар, оның ішінде 6 359 томдық мерзімді басылымдар).

Born in Budapest, Szabó burst onto the international chess scene in 1935, at the age of 18, winning the first of Hungarian Championships, an international tournament in Tatatóváros, and was selected to represent his country at the Warsaw Chess Olympiad. It is thought that the young Szabó studied under Géza Maróczy, then a patriarchal figure in Hungarian chess who had previously trained future world champions, Max Euwe and Vera Menchik. Prior to World War II, there were other successes, including a gold medal at the 3rd unofficial Chess Olympiad in 1936 as part of the Hungarian team and outright victory at Hastings 1938/39 (a tournament he was to hold a long association with). He began a career as a banker, dealing in foreign exchange. At the outbreak of war, Szabó was attached to a Forced Labour Unit and was later captured by Russian troops who held him as a prisoner of war. After the war, he returned to chess and played many major international events. He finished fifth at Groningen 1946, a tournament which included Mikhail Botvinnik, Max Euwe, Vasily Smyslov, Miguel Najdorf, Isaac Boleslavsky and Alexander Kotov. At the Saltsjöbaden Interzonal of 1948, he finished second to David Bronstein and took outright first place at Hastings 1947/48, Budapest 1948 and Hastings 1949/50. A share of fifth place at both the Saltsjöbaden 1952 Interzonal and the Gothenburg Interzonal of 1955, meant that each of his Interzonal finishes had been strong enough to merit him a place in the corresponding Candidates Tournament. It was at his third and final Candidates, held in Amsterdam in 1956, that Szabó made his most promising bid for a World Championship title challenge. He tied for third place with Bronstein, Efim Geller, Tigran Petrosian and Boris Spassky, behind Smyslov and Paul Keres. Into the 1960s and 1970s, he continued to excel in international competition; first at Zagreb 1964, first at Budapest 1965 (with Lev Polugaevsky and Mark Taimanov), first at Sarajevo 1972, first at Hilversum 1973 (with Geller) and tied for first at Hastings 1973/74 (with Gennady Kuzmin, Jan Timman and Mikhail Tal). The last tournament that he participated in was Jubiliee tournament in Groningen in 1996. In total, he represented Hungary at eleven Chess Olympiads, playing first board on five occasions and delivering many medal winning performances. In 1937, he took the team silver and individual silver medals, in 1952 an individual bronze, in 1956 a team bronze and in 1966, team bronze and individual silver. Szabó was the best player in Hungary for nearly 20 years (eventually being succeeded by Lajos Portisch around 1963/64.) Chessmetrics. com, which attempts to rank players, suggests that Szabo was sixth in the world in 1946. His family donated Szabó's entire chess library and his papers to the Cleveland Public Library John G. White Chess and Checkers Collection. The John G. White Collection of Chess and Checkers is the largest chess library in the world (32,568 volumes of books and serials, including 6,359 volumes of bound periodicals.)