Кіріспе
Апелляциялық соттың төменгі сот шешімін күштен шығаруға қолданатын дискрециялық өкілеттіктің көлемі. Заңда, қайта қарау стандарты – бір соттың (немесе басқа апелляциялық инстанцияның) төменгі сот немесе трибунал шешімін қарау кезіндегі құрмет деңгейі болып табылады. Төменгі деңгейдегі қайта қарау стандарты, егер қарау соты төменгі сот шешімінде қандай да бір қателік бар деп тапса, онда қаралып жатқан шешім өзгертіледі немесе жойылады дегенді білдіреді. Жоғары деңгейдегі қайта қарау стандарты қаралып жатқан шешімге құрмет көрсетуді білдіреді, сондықтан қарау соты мәселені басқаша шеше алғанын болжаса да, шешім өзгертілмейді; жоғары тұрған сот шешімде айқын қателік бар деп тапса ғана өзгеріске ұшырайды. Қайта қарау стандарты заңмен немесе прецеденттік құқықпен (stare decisis) белгіленеді. АҚШ-та "қайта қарау стандарты" заңның конституциялықтығын анықтағанда соттың Конгреске көрсетілетін құрмет деңгейіне қатысты жеке мағынаға да ие.
In law, the standard of review is the amount of deference given by one court (or some other appellate tribunal) in reviewing a decision of a lower court or tribunal. A low standard of review means that the decision under review will be varied or overturned if the reviewing court considers there is any error at all in the lower court's decision. A high standard of review means that deference is accorded to the decision under review, so that it will not be disturbed just because the reviewing court might have decided the matter differently; it will be varied only if the higher court considers the decision to have obvious error. The standard of review may be set by statute or precedent (stare decisis). In the United States, "standard of review" also has a separate meaning concerning the level of deference the judiciary gives to Congress when ruling on the constitutionality of legislation.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та "қарау стандарты" термині әртүрлі контексттерде әртүрлі мағыналарды білдіреді, сондықтан федералды соттарда апелляциядағы шағымның сипатына және шешім қабылдаған органға байланысты бірнеше қарау стандарттары қолданылады.
Өз бетінше және қалаусыз
Тәуелсіз және ерік-қалауға берілген – бұл заңдық шешім, онда апелляциялық сот бұрынғы шешімнің негізсіз себептермен немесе жағдайларды тиісті түрде қарастырмай қабылданғандықтан жарамсыз екенін анықтайды. Бұл өте жоғары құрметпен қаралатын стандарт. Әкімшілік құқықта, мемлекеттік органның фактілік мәселені шешуі, егер ол Әкімшілік рәсімдер туралы заңға сәйкес бейресми ереже жасау арқылы қабылданса, тәуелсіз және ерік-қалауға берілген стандарт бойынша қарастырылады.
Ірі дәлелдер
Алқа немесе Әкімшілік агенттік АПА шешімдері немесе ресми ережелер аясындағы фактілер туралы қорытынды, егер ол "нақты дәлелдермен" қолдау таба алмаса, шағымда күшінде қалдырылады. Бұл "жай ғана ұшқын" сияқты дәлел емес. Бұл – ақылға қонымды адам қандай да бір қорытындыны қолдау үшін жеткілікті деп санауы мүмкін, маңызды дәлелдер. Мысалы, егер сот, бір ғана куәгердің куәлігіне сүйене отырып, айыпталушы 30 фунт салмақты тасты 100 футтан астам қашықтықтан лақтырып терезе сындырды деген шешімге келсе, апелляциялық сот бұл фактілік қорытындыны, сотқа демеушілік еткен, бірақ төменгі сотқа да ұсынылған, қарсылықсыз сарапшы куәлігіне сүйене отырып қайта қарауы мүмкін, онда мұндай әрекетті көптеген адамдар үшін орындау мүмкін емес делінеді. Мұндай жағдайда апелляциялық сот төменгі сатыдағы соттың шешімін растайтын дәлелдер болғанымен, барлық дәлелдерді – куәгердің куәлігін және сарапшының пікірін – қарастырғанда, төменгі сатыдағы сот қателік жасады деген нақты және берік сенімге ие болады.
Жаңадан
Жаңадан қарау кезінде апелляциялық сот мәселені алғаш рет қарағандай әрекет етеді және төменгі сатыдағы соттың шешіміне ешқандай үстемдік бермейді. Бұл стандарт төменгі сатыдағы соттың құқықтық мәселелер бойынша берген қорытындыларына қолданылады. Бұл кейде "толық қарау" немесе "заңдық қателік" стандарты деп те аталады. Ол апелляциялық сотқа заңды қалай қолдану туралы төменгі сатыдағы соттың шешімін өз пікірімен ауыстыруға мүмкіндік береді. Мысалы, Bose Corp. v. Consumers Union of United States, Inc. ісінде көрсетілгендей, АҚШ-та Бірінші түзету мәселелері апелляцияда көтерілген кезде de novo қарау талап етіледі. Заң күші бар тәсілмен әкімшілік орган шешкен заңның түсіндіру мәселелері Chevron қарауына жатады. Заң күші жоқ тәсілмен орган шешкен заңның түсіндіру мәселелері Skidmore қарауына жатады. Барлық мәселелер алғаш рет қаралатын жаңа сот процесі de novo деп аталады.
Құқықтық және іс жүзіндегі аралас мәселелер
Сот пен қазылар алқасының заң және фактілердің аралас мәселелеріне қатысты шешімдері әдетте де-ново тексеруге жатады, егер фактілік мәселелер басым болмаса, онда шешім анық қателік тексеруіне жатады. Әкімшілік органдармен қабылданған жағдайда, заң мен фактілердің аралас мәселелеріне қатысты шешімдер ерікті және негіссіз тексеруге жатады. Бұған қоса, мазмұндық құқықтың кейбір салаларында, мысалы, сот Бірінші түзету мәселесін қарағанда, апелляциялық сот "тәуелсіз тексеру" деп аталатын тексеру стандартын қолданады. Бұл стандарт де-ново тексеру мен анық қателік тексеруінің арасында орналасқан. Тәуелсіз тексеруде апелляциялық сот төменгі соттың материалдарын қайта қарап, өз құқықтық шешімдерін қабылдайды.
Тақырыбының бұзылуы
Төменгі сатыдағы сот дискрециялық шешім қабылдаса (мысалы, қиын жағдайға тап болғанын мәлімдеген тарапқа мерзімінен кейін құжаттарды ұсынуға рұқсат беру туралы), ол шешім дискрециялық билікті теріс пайдалану тұрғысынан қарастырылады. Егер шешімде "ашық қателік" болмаса, ол өзгертілмейді. Бір мәселе – "сақталмаған" қателік бар ма, яғни төменгі сатыдағы сот жасаған, заң талап еткендей наразылық білдірілмеген қателіктер. Мұндай жағдайда, апелляциялық сот төменгі соттың қателігін қарастыруға құқылы, егер апелляциялық сот қателіктің айқын, нақты және түсінікті екенін, сондай-ақ маңызды құқыққа зиян келтіргенін анықтаса, яғни қателік төменгі сатыдағы істің нәтижесіне маңызды әсер еткен болуы мүмкін. Егер тарап уақтылы наразылық білдірмегендіктен қателікке жол берсе, онда апелляцияда дәлелдеу міндеті сол тарапқа жүктеледі. Егер тарап уақтылы наразылық білдіргеніне қарамастан, ол қабылданбаса, онда апелляцияда дәлелдеу міндеті екінші тарапқа қателіктің зиянсыз екенін көрсету үшін жүктеледі. Бұл тәсіл Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 52-ші ережесімен анықталады, онда "маңызды құқықтарға әсер етпейтін кез келген қателік, кемшілік, бұзушылық немесе ауытқу ескерілмейді, ал маңызды құқықтарға әсер ететін ашық қателік сотқа хабарланбаған жағдайда да қарастырылуы мүмкін" делінген. Апелляциялық сотқа ашық қателікті түзетуге немесе түзетпеуге құқық беріледі. Әдетте, сот оны түзетпейді, егер ол заңбұзушылыққа әкеп соқса ғана түзетіледі.
Конституциялық негіздегі мәселелер
Конституциялық мәселелер заң мәселелерінің бір түрі саналады, сондықтан апелляциялық соттар конституциялық мәселелерді қараған төменгі соттардың шешімдерін әрдайым қайта қарап шығады. Дегенмен, "қарау стандарты" термині заңның конституциялықтығын тексеру контекстінде қосымша мағынаға ие, ол соттың заң шығарушы органдарға (яғни, федералдық Конгресс немесе штаттық заң шығарушыларға) заңның конституциялық екенін анықтауда қаншалықты құрмет көрсету керектігін анықтайды. Конституциялық сұрақтар бойынша тексерудің үш негізгі стандарты бар: рационалды негіз, аралық тексеру және қатаң тексеру. Бұл стандарт түрі кейде тексеру деңгейі деп те аталады. Бұл тексеру деңгейлері көбінесе заңнамаға қолданылады, бірақ сот актілері мен прецеденттерге де қолданылуы мүмкін (мысалы, жазалық залапты өтеу туралы шешімдердің конституциялықтығына шағымдану жағдайында). Яғни, жалпы құқық (соның ішінде сот практикасы) федералдық Конституцияға сәйкестігі үшін кемінде біршама сот бақылауынан толығымен босатылмайды.
Рационалды негіз
Жалпы, Жоғарғы Сот заңдарды заңды мемлекеттік мүддемен ақылға қонымды байланысы бар-жоғына қарай бағалайды. Бұл рационалды негіздегі қарастыру деп аталады.
Аралық тексеру
Тең қорғаныс қағидасы бойынша, егер заң жыныс сияқты "жартылай күдікті" санатындағы топты бағыттайтын болса, соттар орташа деңгейдегі тексеруді қолданады, ол заңның маңызды мемлекеттік мүддеге маңызды қатысы болуын талап етеді. Аты айтқандай, бұл рационалды негізге сүйенген тексеруден қатаңрақ, бірақ қатаң тексеруден кем қатаң. Орташа деңгейдегі тексерудің басқа түрлері де басқа жағдайларда қолданылады. Мысалы, сөз бостандығы туралы қағидаға сәйкес, сөздің мазмұнына бейжай уақыт, орын және тәсіл бойынша шектеулер орташа деңгейдегі тексерудің бір түріне жатады.
Қатаң бақылау
Егер заң негізгі құқыққа тиісті болса, мысалы, Құқықтар туралы билльде немесе он төртінші түзетудегі тең процеске құқықтарда көрсетілгендей, сот қатаң тексеруді қолданады. Бұл заңның "нақты мақсатқа бағытталған" болуын және "маңызды мемлекеттік мүддеге" қызмет етуін білдіреді. Заң нәсіл сияқты күдікті санатты бағыттайтын болса, соттар да қатаң тексеруді қолданады.
Канада
Канадада трибуналдың, кеңестің, комиссияның немесе басқа да мемлекеттік органның шешімі жағдайларға қарай бірнеше стандарт бойынша қайта қаралуы мүмкін. Әрбір жағдайда сот қолданылатын тиісті стандартты анықтау үшін "стандартты қарау талдауын" жүргізуі тиіс.