Кіріспе

Еревандағы футбол стадионы, Армения

Храздан стадионы – 1970 жылы ашылған, көп мақсаттағы, толық отыратын стадион. Армениядағы ең ірі спорттық нысан болғандықтан, Храздан негізінен футбол матчтары үшін пайдаланылды. 1999 жылға дейін Армения ұлттық футбол құрамасының үй стадионы болды және содан бері кейбір халықаралық ойындарды қабылдады. 2008 жылы жасалған соңғы реконструкциядан кейін стадионның сыйымдылығы 54 208 көрерменге дейін жетті, нәтижесінде стадион толық отыратын стадионға айналды. Жаңартудан бұрын Храздан 70 000 көрерменді қабылдай алды. Сыйымдылығы бойынша ол КСРО-ның ең үлкен төрт стадионының біріне кірді. Стадион көптеген рет Армения кубогының финалын және 2003 жылы Бүкіл Армения ойындарының ашылу салтанатын қабылдады. 1978 жылы КСРО ұлттық құрамасы Хразданда Финляндия және Грекияға қарсы екі ойын өткізді.

Шығуы мен құрылысы

Храздан өзенінің аңғарында футбол стадионы салу туралы алғашқы идеяны Кеңес Одағы Министрлер Кеңесінің бірінші орынбасары Анастас Микоян 1950 жылдары Ереванға сапары кезінде ұсынған. Храздан өзеніне қарап тұрған төбедегі президенттік резиденцияда болғанда, ол Храздан шатқалында "табиғи амфитеатр" бар екенін байқады және 30 000 орындық футбол аренасын салуды ұсынды. Бірақ, бұл идея сол кезде іске аспады. 1967 жылы Совет Армениясының билігі 1970 жылы Арменияның советтенуінің 50 жылдығын тойлауға бағытталған ірі бағдарламаны бастады. Бұрынғы ауыр атлет Кորюн Акопян және бұрынғы фехтовальщик Гурген Мушегян басқарыған архитекторлар тобы Храздан шатқалында 75 000 көрерменге арналған футбол стадионының жобасын ұсынды. Жобаға 5 миллион рубль қаражат бөлінді. Құрылыс жұмыстары 1969 жылдың екінші жартысында Калуст Гүлбенкян қорының қаржылық қолдауымен басталды және рекордты 18 айдың ішінде аяқталды. Құрылыс процесін коммунистік лидер Карен Демирчян тығыз бақылады. Нәтижесінде, арена 1970 жылдың қараша айында қолданысқа берілді. Стадионның ресми ашылуы 1970 жылдың 29 қарашасында Леонид Брежневтің қатысуымен Армян КСР-інің 50 жылдығын мерекелеу аясында өтті. Алайда, қатты қар жауғанына байланысты ашылу рәсімі кейінге шегерілді.

Архитектуралық топ

Стадионның тарихы армян футболының тарихымен тығыз байланысты. Рекордтық 18 айдың ішінде салынған бұл стадион – таулы жер бедерінде салынған әлемдегі алғашқы стадион. Стадионның архитекторы – армян Корюн Акобян және Гурген Мушегян. Құрылыс процесін инженер Эдвард Тоссуниан қадағалады. Стадионның архитектуралық тобы 1971 жылы «Жылдың үздік құрылысы» сыйлығымен марапатталды және Кеңес үкіметі тарапынан құрметпен ескерілді.

Елеулі ойын-сауық өткізу орындары

Храздан стадионында алғашқы ресми футбол матчы 1971 жылғы 19 мамырда өтті. «Арарат» Ереван клубы 78 000 көрерменнің алдында «Қайрат» Алматыны 3:0 есебімен жеңді. Голдарды Александър Коваленко (58-ші минут), Оганес Заназанян (74-ші минут, пенальти) және Николай Казарян (77-ші минут) соқты. Стадион Кеңес Одағы кезеңінде армян футболының тамаша сәттеріне куә болды. Армениялықтар 1973 жылы «Арарат» Ереванның совет футболындағы қос жеңісін тойлады, бұл оларға Еуропа кубогында ойнауға мүмкіндік берді. Жартылай финалға дейін жеткен команда бірінші ойында қорғаушы және болашақ чемпион «Бавария» Мюнхенге 2:0 есебімен есе жіберді, ал екінші ойында 70 000-нан астам көрерменнің алдында Храздан стадионында 1:0 есебімен жеңіске жетті. 1985 жылы Храздан ФИФА жастар арасындағы әлем чемпионатының өткізілген жерлерінің бірі болды. Стадионда 1-ші топтың матчтары және ширек финалдың бір ойыны өтті. Армения тәуелсіздік алғаннан кейін, 1999 жылға дейін ұлттық құрама командасы осы аренада матчтар өткізді, содан кейін Ереван қаласының орталығындағы кішкентай Республикалық стадион ұлттық құраманың үй стадионы болды. Ұлттық құраманың алдындағы ең көп көрермен саны 1996 жылғы 9 қазанда 1998 жылғы әлем чемпионатының іріктеу турнирінде Германияға қарсы өткен матчта тіркелді. 42 000 жанкүйер қатысқан матч Германияның 5:1 есебімен аяқталды.

Жаңарту

2003 жылы стадион жекешелендіріліп, 2005 жылы жаңарту жұмыстарын бастаған "Hrazdan Holding" АҚ-на сатылды. 2008 жылдың соңына қарай стадиондағы барлық орын отыруға арналды болды. Жаңартылғаннан кейін көп ұзамай 2008 жылдың 6 қыркүйегінде стадион Армения мен Түркия арасындағы матчты қабылдады. Бұл матч 1999 жылдың 8 қыркүйегінде Францияға қарсы өткен Еуро-2000 іріктеу ойынынан бері Арменияның өз алаңындағы алғашқы матчы болды. Маңызды матчқа президенттер Серж Саргсян мен Абдулла Гүл қатысты, оны 30 000-нан астам көрермен тамашалады. 2008 жылы жаңартылғаннан кейін "Храздан" стадионы УЕФА-ның үш жұлдызды статусын сақтап тұрды, бірақ ол жаңа классификация жүйесімен алмастырылды. Армения футбол федерациясының президенті Рубен Хайрапетянның сөзіне сәйкес, инфрақұрылымды, алаңды, жүгіру жолын жаңғыртуға және стадионның трибунасын толық жабуға барлығы 6 миллион еуро жұмсалады. Кезекті жаңартудан кейін стадион УЕФА клубтық турнирлерінің финалдық матчтарын қабылдауға мүмкіндік алады. Жөндеу жұмыстары 2012 жылдың наурыз айында басталды. Шамамен 10 миллион АҚШ доллары инвестицияланды.

Танымал концерттер

1989 жылы, 1988 жылғы Армения жер сілкінісінен кейін, ол жер сілкінісі 25 мың адамның өмірін алып, 500 мыңнан астам адамды баспанасыз қалдырған еді. Сонымен қатар, Бірінші Таулы Қарабақ соғысының басталуы және Қарабақ қозғалысы мен ұлтшылдықтың күшеюімен бірге, жүздеген мың армяндар апаттың ауыртпалығынан уақытша көңіл көтеруге тырысып, ұлттық шаралардың маңыздылығын сезінді. Арменияның танымал әншісі Харут Памбукджиан орындаған революциялық және патриоттық әндерді тыңдау үшін 110 мыңнан астам жанкүйер Граздан стадионына жиналды. Сол кездегі Мәдениет министрі Юрий Мелик Оханджанян бұл Армения тарихындағы ең көп көрермен жиналған шара екенін атап өтті.

Ұлттық құрамалар

9 қазан 1996, 1998 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңі, 9-топ: Армения 1–5 Германия, көрермендер саны 42 000. 20 қыркүйек 1978, Еуро-1980 іріктеу кезеңі, 6-топ: КСРО 2–0 Грекия, көрермендер саны 40 000. 26 сәуір 1995, Еуро-1996 іріктеу кезеңі, 2-топ: Армения 0–2 Испания, көрермендер саны 35 000. 12 қазан 2012, 2014 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңі, B тобы: Армения 1–3 Италия, көрермендер саны 32 000. 6 қыркүйек 2008, 2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңі, 5-топ: Армения 0–2 Түркия, көрермендер саны 30 000.