Кіріспе

Джентилони пакты – 1913 жылы Италия премьер-министрі Джованни Джиолитти мен 1909-1916 жылдар аралығында Католиктік сайлау одағының президенті болған граф Отторино Джентилони арасындағы келісімшарт. Бұл келісімнің мақсаты 1913 жылғы жалпы сайлауда Джиолиттидің коалициясын қолдау үшін католик сайлаушыларды бағытту болды.

Өмірбаян

Католиктер мен итальяндық либералдық мемлекет арасындағы қарым-қатынастың өркендеуіне байланысты, 1910 жылдары Гиолитти барлық ересек еркектерге сайлау құқығы берілгеннен кейін, халыққа деген ықпалын одан әрі күшейтуге мүмкіндік алды. 1904 жылы Папа Пий X католиктерге Итальяндық социалистік партия жеңіске жеткені мүмкін аймақтарда үкіметтік кандидаттарға дауыс беруге жасырын рұқсат берді. Социалистер шіркеудің басты жауы болғандықтан, шіркеудің редукционистік логикасы оны социализмге қарсы кез келген шараны қолдауға итерді. Социалистерге дауыс беру шіркеуден айырылуға себеп болатын. Ватиканның осы кездегі екі маңызды мақсаты болды: социализмнің күшеюін тоқтату және католиктердің халық арасындағы ұйымдарын (кооперативтер, шаруалар лигалары, несие одақтары және т.б.) бақылауда ұстау. Халықтың көп бөлігі терең діншіл болғанымен, білімі жеткіліксіз болғандықтан, шіркеу олардың социализм немесе анархизм сияқты бұрыс идеяларды қолдауына жол бермеу үшін оларды бағыттап, түсіндіру қажет деп ойлады. Ал Италияның премьер-министрі Гиолитти католиктер мен либералдық үкімет жүйесі арасындағы ынтымақтастыққа қажетті уақыт келді деп түсінді.

Келісім

Джентилони пакты 1913 жылғы жалпы сайлауға дейін католик сайлаушылар мен Гьолиттидің либералды кандидаттары арасындағы құпия келісім нәтижесінде туды. Кандидаттар католик саясатын, әсіресе католик жеке мектептерін қаржыландыруды және ажырасуға рұқсат беретін заңға қарсы шығуды қолдауға уәде берді. Пакт арқылы 200-ден астам депутат сайланды деп есептелді, бұл Гьолиттиге көпшілікті қамтамасыз етуге жеткілікті болды. Италия Социалистік партиясы дауыс жинады (сайлаушылардың 19%-дан 23%-ға дейін), ал либералдар қысқа мерзімде нығайды. Бұрын Гьолитти көптеген орташа социалистерді (сондай-ақ өзге маргиналды партиялардың мүшелерін) өзіне тартқан. Гьолиттидің өзі саяси партияларға қарсы болды, оларды бөлініс тудыратын және саясаттың "адалдыққа негізделген ойынына" зиян келтіретін деп санады. Джентилони пакты социалистер мен Гьолиттидің дінге қарсы жақтастары айыптады. Олар шіркеуді прогреске қарсы тұрушы күш ретінде қарастырып, Гьолиттимен бұрынғы одақтастықтарында адалсыздыққа ұшыраған сезімде болды. Социалистер енді Гьолиттиге немесе либералдық жүйеге сенім артпады. Бұл Италия Социалистік партиясының революциялық фракциясының Италияда күш алуына әкелді, бірақ Ватикан да итальян саясатына күшті ықпал етуді бастады. Ақырында, 1914 жылдың наурызында Гьолитти өзінің дінге қарсы жақтастарының қысымымен отставкаға кетті, ал король Виктор Эммануэль III тағайындаған Антонио Саландра премьер-министр болып тағайындалды.