Сидни Костантино, барон Соннино: Италия саяхатшысы және мемлекет қайраткері

Кіріспе

Сидни Константино, Барон Соннино (11 наурыз 1847 – 24 қараша 1922) – итальян саяхатшысы, Италияның 19-шы премьер-министрі және 1906 жылы және 1909 жылдан 1910 жылға дейін екі рет осы қызметті қысқа мерзімге атқарған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италияның Сыртқы істер министрі болды және 1919 жылғы Париж бейбіт келісімдер конференциясында Италияны өкілдік етті.

Ерте өмір

Соннино Пизада итальяндық еврей, ағылшын дініне өткен Исакко Саул Соннино мен Уэльстің Георгина София Арно Дудли Менхеннет анасының отбасында дүниеге келді. Ол ағылшын дінінде тәрбиеленді. Оның әдесі Ливорнодан Мысырға көшіп, банкир болып үлкен байлық жинаған. Жастығында Соннино өте ауыр, жауапсыз махаббатқа тап болды, бұл оның өзіне деген сенімін күрт төмендетті. Күнделігіне жазған бір жазбасында Соннино: "Денесі де, рухани жаратылысы да тартымсыз осы ешнәрсеге кім ғашық бола алады және кімді сүю керек?" - деп сұрақ қойған. Сүйген адамы басқа біреуге үйленгенде, Соннино қайғысын жеңу үшін ұзақ серуендеп, жұмысына ден қойып, бұзылған жүрегіне жұбаныш іздеді. 1865 жылы Пизада құқық факультетін бітіргеннен кейін, 1866 жылдан 1873 жылға дейін Мадрид, Вена, Берлин, Париж және Санкт-Петербургтағы итальяндық елшіліктерде дипломат және лауазымды қызметкер болып жұмыс істеді. 1878 жылы Соннино мен Франчетти «La Rassegna Settimanale» газетін шығарды, ол апталық экономикалық шолулардан күнделікті саяси мәселелерге ауысты. Соннино тез арада Либералды солшылдардың басты қарсыласы болды. Қатаң конституционалист ретінде ол ерекше мүдделердің қысымына қарсы тұру үшін күшті үкіметті жақтады, бұл оны консервативті либералға айналдырды. 1893 жылдың желтоқсанында ол Франческо Криспи үкіметінде Қаржы министрі (1893 жылдың желтоқсаны – 1894 жылдың маусымы) және Қазына министрі (1893 жылдың желтоқсаны – 1896 жылдың наурызы) болып тағайындалды және «Banca Romana» жанжалын шешуге тырысты. Соннино бірыңғай эмиссиялық банк құруды жоспарлады, бірақ оның банк реформасының басты мақсаты жаңа ұлттық банк жүйесін құру емес, «Banca Romana» банкінің қаржылық проблемаларын жедел шешу және саяси элитаға қатысты жанжалды жабу болды. Жаңадан құрылған «Banca d'Italia» үш банк эмиссиясының бірігуінен туды (Ұлттық банк және Тосканадан екі банк). Өңірлік мүдделер күшті болды, бұл «Banco di Napoli» және «Banco di Sicilia» банктерімен банкноттар шығарудың көптүрлілігіне және мемлекеттік бақылаудың күшейтілуіне келісімге келді. Қазына министрі ретінде Соннино мемлекеттік қаржыны қайта құрылымдап, жаңа салықтар енгізіп, мемлекеттік шығындарды қысқартты. Бюджет тапшылығы 1893-94 жылдары 174 миллион лирадан 1896-97 жылдары 36 миллион лираға дейін төмендеді. 1896 жылдың наурызында Адва шайқасында жеңілген Криспи үкіметі құлағаннан кейін, ол либерал Джованни Джолиттің қарсыласы консерваторлардың жетекшісі болды. 1897 жылдың қаңтарында Соннино «Торниамо алло Статуто» («Статутқа қайта оралайық») атты мақала жариялады, онда дін қызметкерлері, республикашылар мен социалистердің либерализмге төндіретін қауіптері туралы дабыл қақты. Ол парламенттік үкіметті жоюды және премьер-министрді парламентпен кеңеспей тағайындау және отставкаға жіберу құқығын патшалыққа қайтаруды талап етті, бұл қауіптің алдын алудың жалғыз жолы деп есептеді. 1901 жылы ол «Il Giornale d'Italia» атты жаңа ірі газетті құрды. Соннино Оңтүстік Италиядағы кедейлікті жеңілдету үшін реформа жобасын ұсынды, ол Сицилия, Калабрия және Сардиниядағы жер салығын төмендетуді, ауыл шаруашылығына несие беруді жеңілдетуді, шағын шаруашылықтар үшін мәңгілік жалға беру жүйесін (emphyteusis) қайта орнатуды және фермерлердің мүдделерін жер иелерінің мүдделерімен үйлестіру үшін аграрлық келісімшарттарды таратуды және жақсартуды көздеді. Соннино дағдарысты қоғамдық жұмыстар арқылы шешудің әдеттегі тәсілін сынады: «саудасы жоқ жерде теміржол салу – тамағы жоқ адамға қасық берумен тең». Сонниноның өзгелерге деген кешірімсіздігі өзінің үкіметін құруға ұзақ уақыт бойы кедергі келтірді, ол үш ай ғана сақталды. 1906 жылдың 18 мамырында, небәрі 100 күннен кейін ол отставкаға кетуге мәжбүр болды. Оның реформалары биліктегі топтардың қарсылығын тудырды, ал оның орнын Джованни Джолитті басты. 1909 жылдың 11 желтоқсанында Соннино оңшыл орталыққа бағытталған екінші үкіметін құрды, бірақ ол ұзаққа созылмады және 1910 жылдың 21 наурызында құлады. Алайда, 1914 жылдың қарашасында Антонио Саландраның консервативті үкіметінде Сыртқы істер министрі болғаннан кейін және Аустрия-Мажарстанның Италияға аумақтарды беруге келісуінің екіталай екенін түсінгеннен кейін, ол Ұлыбритания, Франция және Ресейдің Үштік Антантасына қосылды және 1915 жылдың сәуір айында Италияның ирредентистік талаптарын қанағаттандыру үшін құпия Лондон шартын бекітті. Италия 1915 жылдың 23 мамырында Аустрия-Мажарстанға соғыс жариялады. Келіссөздер кезінде Соннино Италияға қосылуы тиіс жерлердің қатарына көбінесе итальян тілінде сөйлейтін австриялық Фиуме қаласын (қазіргі Хорватияның Риекасы) қоспады, бұл қателігін 1919 жылы өкінді. Соннино «Бисмарк саясатынан» үлгі алып, сыртқы саясатта тек «сакро эгоизм» («қасиетті эгоизм») ғана маңызды болды. «Сакра эгоизм» термині Сонниноның сыртқы саясатының басшылық қағидасы ретінде Италия мемлекетінің мүдделерін шұқалаған, нақты саясат арқылы қорғау керектігін білдірді. Соннино Австрия империясына ешқандай жаугершілік сезімді көрсете қоймады және одақтастарға ешқандай ықылас білдірмеді, француз, британ және ресейлік дипломаттар Италияға австриялық және неміс дипломаттары ұсынғаннан гөрі көп уәде бергендіктен ғана одақтастар тарапына қосылуға жақындық танытты. Соннино жеке сөзінде Италияның Орталық державалар тарапынан соғысқа қатысуын қалағанын, егер олардың дипломаттары одақтастардың дипломаттарынан гөрі көп уәде берген болса, мойындады.

Sonnino was born in Pisa to an Italian Jewish father, Isacco Saul Sonnino, who converted to Anglicanism, and a Welsh mother, Georgina Sophia Arnaud Dudley Menhennet. He was raised as an Anglican by his family. His grandfather had emigrated from Livorno to Egypt, where he had built up an enormous fortune as a banker. As a young man, Sonnino suffered from a severe case of unrequited love, which badly damaged his self esteem. In a typical entry in his diary, Sonnino wrote: "Who can and should love this nonentity lacking all physical and moral attraction?" To make up for his distress when the object of his affection married someone else, Sonnino took to long solitary walks and threw himself obsessively into work as he sought career success as a sort of consolation prize for his broken heart. After graduating in law in Pisa in 1865, Sonnino became a diplomat and an official at the Italian embassies in Madrid, Vienna, Berlin, Paris and Saint Petersburg from 1866 to 1873. In 1878, Sonnino and Franchetti started a newspaper, La Rassegna Settimanale, which changed from weekly economic reviews to daily political issues. Sonnino soon became one of the leading opponents of the Liberal Left. As a strict constitutionalist, he favoured strong government to resist pressure of special interests, which made him a conservative liberal. In December 1893, he became Minister of Finance (December 1893 – June 1894) and Minister of the Treasury (December 1893 – March 1896) in the government of Francesco Crispi and tried to solve the Banca Romana scandal. Sonnino envisaged establishing a single bank of issue, but the main priority of his bank reform was to rapidly solve the financial problems of the Banca Romana and to cover up the scandal that involved the political class, rather than to design a new national banking system. The newly established Banca d'Italia was the result of a merger of three existing banks of issue (the Banca Nazionale and two banks from Tuscany). Regional interests were still strong, which caused the compromise of plurality of note issuance with the Banco di Napoli and the Banco di Sicilia and the provision for tighter state control. As Minister of the Treasury, Sonnino restructured public finances, imposed new taxes and cut public spending. The budget deficit was sharply reduced from 174 million lire in 1893–94 to 36 million in 1896–97. After the fall of the Crispi government as a result of the lost Battle of Adwa in March 1896, he served as the leader of the opposition conservatives against the liberal Giovanni Giolitti. In January 1897, Sonnino published an article, Torniamo allo Statuto (Let's go back to the Statute), in which he sounded the alarm about the threats that the clergy, the republicans and the socialists posed to liberalism. He called for the abolition of the parliamentary government and the return of the royal prerogative to appoint and to dismiss the prime minister without consulting parliament, which he considered to be the only possible way to avert the danger. In 1901, he founded a new major newspaper, Il Giornale d'Italia. Sonnino introduced a reform bill to alleviate poverty in southern Italy that provided for a reduction of the land tax in Sicily, Calabria and Sardinia; the facilitation of agricultural credit; the re establishment of the system of perpetual lease for smallholdings (emphyteusis) and the dissemination and the enhancement of agrarian contracts to combine the interests of farmers with those of the landowners. Sonnino criticised the usual approach to solve the crisis through public works: "to construct railways where there is no trade is like giving a spoon to a man who has nothing to eat." Sonnino's uncompromising severity towards others long proved to be an obstacle to forming his own government. which lasted only three months. On 18 May 1906, after a mere 100 days, he was forced to resign. His reforms provoked opposition from the ruling groups, and he was succeeded by Giovanni Giolitti. On 11 December 1909, Sonnino formed his second government with a strong connotation to the centre right, but it did not last much longer and fell on 21 March 1910. However, after becoming Foreign Minister in November 1914 in the conservative government of Antonio Salandra and realising that it was unlikely to secure Austro Hungarian agreement to concede territories to Italy, he sided with the Triple Entente of United Kingdom, France and Russia, and he sanctioned the secret Treaty of London in April 1915 to fulfill Italian irredentist claims. Italy declared war on Austria Hungary on 23 May 1915. During the talks, Sonnino omitted to include the largely Italian speaking Austrian city of Fiume (modern Rijeka, Croatia) into the lands that were to go to Italy, an omission that he later would regret in 1919. Sonnino followed what he called a "Bismarckian" foreign policy under which all that mattered was sacro egoismo ("sacred egoism"). The term sacro egoismo as the guiding principle of his foreign policy was Sonnino's way of saying that the interests of the Italian state were to be pursued via a ruthless policy of realpolitik. Sonnino felt no great animosity towards the Austrian empire and no great love for the Allies, and only favored intervening on the Allied side because the French, British and Russian diplomats he was talking with were willing to promise Italy more than the Austrian and German diplomats. Sonnino admitted in private that he would have favored having Italy enter the war on the side of the Central Powers if only their diplomats had promised more than the Allied diplomats.

Париж бейбітшілік конференциясы, 1919 жыл

Ол үш рет қатарынан Сыртқы істер министрі болды және Италияның атынан 1919 жылғы Париж бейбітшілік конференциясында премьер-министр Витторио Эмануэле Орландомен бірге қатысты. 1919 жылдың қаңтар айында, конференция басталмас бұрын, АҚШ президенті Вудро Вильсон Италияға АҚШ президентінің алғашқы сапарын жасады, оны Римде батыр ретінде құрметпен қарсы алды. Соннино бұл жағдайға аса қуанбады, өйткені Вильсон ұлттық өзін-өзі анықтауды бейбітшілік негізі ретінде қабылдауға шын ниеттен келгенін айтқанда "көңілі қалды" деп жазды. Италиялықтар американдық дипломатиялық кодтарды бұзған еді, ал Соннино Римге келген сапары кезінде Вильсонның Италия үкіметінен Сонниноны шеттету туралы Мемлекеттік департамент талқылағанын білгенде қатты ренжіді. Орландо Италияның Далмация мен Додеканез архипелагына қойған талаптарынан бас тартуға және Лондон шартында уәде етілген қалған жерлерді Италияның аннексиялауына АҚШ қолдау көрсетуіне мүдделі болды, бірақ Соннино Лондон шартында уәде етілген барлық жерлерді талап етудің максималдық позициясын ұстанды. Соннино Лондон шартының сөзбе-сөз орындалуын қорғады және бұрынғы Австро-Венгрия аумақтарындағы халықтардың өзін-өзі анықтау саясатына қарсы болды. Король Виктор Эммануэль III итальяндық делегацияға нақты нұсқаулар бермеуді жөн көрді, өйткені Орландо немесе Соннино наразылық білдіріп отставкаға кетеді деп қорқып, бұл корольге жаңа үкімет құруды қадағалау жауапкершілігін жүктейді, ал король мұндай жағдайдан қашынғысы келді. Виктор Эммануэль Regio Esercito генералына жақын болды, олар Италия мемлекеті үшін Далмацияны аннексиялаудың қаржылық жағынан төзбес жүк боларын айтып, қарсы кеңес берді. Алайда король Сонниноны жұмыстан босату арқылы "ұлттық емес" болып көрінбеуді қалады, керісінше Италия делегациясына Парижде Италияның "әділ мүдделерін" қамтамасыз етуді тапсырды. Корольдің "әділ мүдделерді" қамтамасыз ету туралы бұйрығының белгісіздігі Соннино мен Орландоға Париж бейбітшілік конференциясында әртүрлі саясат жүргізуге мүмкіндік берді, өйткені Орландо Сонниноға қарағанда Вильсонмен келісімге келуге көбірек дайын болды. Вильсон ұлттық өзін-өзі анықтаудың бейбітшіліктің негізі болуы керек екенін мәлімдеген еді. Алайда Вильсон Лондон шартына сәйкес Бреннер өткелін Италияның жаңа итальяндық-австриялық шекарасы ретінде және Италияның Оңтүстік Тироль провинциясын аннексиялауын қолдады, тіпті Оңтүстік Тирольде неміс тілінде сөйлейтін халық басымдығы болғанына қарамастан. Соннино Вильсонға Италия соғыста жарты миллиондай адамды жоғалтқанын, сондықтан одақтастар Лондон шартының барлық талаптарын орындауға міндетті екенін жиі айтты. Сонниноның салқын және жабық мінезі оған конференцияда көп дос табуға көмектеспеді, ал басқа делегаттарды ықпал етуге тырыспауы, өзін олардан жоғары санағаны үшін оған одақтас табуға мүмкіндік бермеді. Орландоның ағылшын тілінде еркін сөйлей алмауы және оның ел ішіндегі әлсіз саяси жағдайы Сонниноға басым рөл атқаруға мүмкіндік берді. Олардың келіспеушіліктері келіссөздер барысында апатқа ұшырады. Орландо Далмация үшін аумақтық талаптардан бас тартып, Риеканы (итальяндықтар оны Фиуме деп атады) – Адриатика теңізіндегі маңызды портын аннексиялауға дайын болды, бірақ Соннино Далмациядан бас тартуға дайын емес еді. Италия екеуін де талап етті, бірақ АҚШ президенті Вудро Вильсонның Италияның талаптарына қарсылығы салдарынан ешқайсысын алған жоқ. New York Times газетінің некрологы Сонниноны ақыл-парасат аристократы, ірі қаржыгер және танымалдыққа жарамсыз, бірақ абсолюттік монархия дәуірінде даңқы айқын болатын ғалым ретінде сипаттады. Ол сондай-ақ "ескі" дипломатияға жататын, Париж бейбітшілік конференциясында дипломатиялық ережелер өзгергеніне қарамастан, артық беделге ие болған өте қабілетті дипломат ретінде бейнеленді. Тарихшы Р. Дж. Б. Босворттың айтуынша, "1914 жылдан 1919 жылға дейін Сыртқы істер министрі болған Сидни Соннино, барлық іс-әрекеттерінде адалдығымен көзге түскенімен, Италияның ең сәтсіз сыртқы саясатын жүргізді деп айтуға болады".

He remained Foreign Minister in three consecutive governments and represented Italy at the 1919 Paris Peace Conference with Prime Minister Vittorio Emanuele Orlando. In January 1919, just before the conference started, the American president Woodrow Wilson paid the first visit by a U. S. president to Italy, where he was welcomed as a hero in Rome. Sonnino was less welcoming as he wrote that he was "disgusted" when Wilson told him that he was sincere about having national self determination to be the basis of the peace. The Italians had broken the American diplomatic codes, and Sonnino was much offended when he learned that State Department had debated the merits of having Wilson ask for Sonnino to be dropped from the Italian cabinet during his visit to Rome. Orlando had favored having Italy renounce its claims to Dalmatia and the Dodecanese archipelago in exchange for American support for Italy annexing the rest of the lands promised by the Treaty of London, but Sonnino chose to take the maximalist position of demanding all of the lands promised by the Treaty of London. However, Sonnino went to Paris, promising in public that national self determination was to be the basis of the post world order without being opposed in private, a sleight of hand argument that Wilson at first took at face value. Sonnino defended the literal application of the Treaty of London and opposed to a policy of self determination for the peoples in the former Austro Hungarian territories. King Victor Emmanuel III chose not to impose clear guidelines on the Italian delegation out of the fear that either Orlando or Sonnino might resign in protest, which would leave the king with the responsibility of overseeing the formation of a new government, a duty that king wished to avoid. Victor Emmanuel was close to the generals of the Regio Esercito, who advised against annexing Dalamatia under the grounds that garrisoning it would represent an intolerable financial burden on the Italian state. However, the king did not wish to appear "unpatriotic" by dismissing Sonnino and instead ordered the Italian delegation to secure as much of Italy's "just aspirations" as possible in Paris. The vague nature of the king's mandate with the orders to secure Italy's "just aspirations" allowed Sonnino and Orlando to pursue different policies at the Paris peace conference as Orlando was more open to compromises with Wilson than Sonnino. Wilson had stated that national self determination was to be the basis of the peace. However, Wilson supported per the Treaty of London the Italian claim to have the Brenner Pass as the new Italian Austrian frontier and for Italy to annex the Austrian province of South Tyrol despite the fact that South Tyrol had a German majority. Sonnino often argued to Wilson that because Italy lost half million killed in the war that felt the Allies had an obligation to fulfill all of the terms of the Treaty of London. Sonnino's cold and aloof personality made him few friends at the conference, and his unwillingness to lobby the other delegates, which he considered to be beneath him, won him no allies at the conference. Orlando's inability to speak English and his weak political position at home allowed Sonnino to play a dominant role. Their differences proved to be disastrous during the negotiations. Orlando was prepared to renounce territorial claims for Dalmatia to annex Rijeka (or Fiume, as the Italians called the town), a major seaport on the Adriatic Sea, but Sonnino was not prepared to give up Dalmatia. Italy ended up claiming both but got none because of strong opposition to the Italian demands by US President Woodrow Wilson, who had a policy of national self determination. A New York Times obituary described Sonnino as an intellectual aristocrat, a great financier and an accomplished scholar with little talent for popularity whose greatness would have been unmistakable in the days of absolute monarchy. He was further portrayed as a very able diplomat who belonged to the "old" diplomacy with an undeserved prominence at the Paris Peace Conference as the typical imperialistic annexationist although the diplomatic rules had changed. According to the historian R. J. B. Bosworth, "Sidney Sonnino, who was Foreign Minister from 1914 to 1919, and with a personal reputation, perhaps deserved, for honesty in all his dealings, has strong claims to have conducted Italy's least successful foreign policy."

Қызықты деректер

1909 жылғы 16 сәуірде Уилбур Райт Сонниноны Римдегі Центочелле алаңында ұшқан, осылайша Соннино ұшақта ұшқан ең алғашқы мемлекеттік қайраткерлердің бірі болды.

1-ші кабинет (8 ақпан - 29 мамыр 1906)

Портфель иесі, Министрлер Кеңесінің президенті Сидней Соннино Консервативтік министрлер Ішкі істер министрі Сидней Соннино Консервативтік Сыртқы істер министрі Франческо Гуиччардини Демократ Қаржы министрі Антонио Саландра Консервативтік Ұлттық қазына министрі Луиджи Луццатти Консервативтік Әділет және дін министрі Этторе Сакки Радикал Соғыс министрі, генерал-лейтенант Луиджи Майнони д'Интиньяно Әскери Теңіз күштері министрі, адмирал Карло Мирабелло Әскери Халыққа білім беру министрі Паоло Боселли Консервативтік Ғаламдық жұмыстар министрі Пьетро Кармине Консервативтік Пошта және телеграф министрі Альфредо Баккелли Демократ Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және сауда министрі Эдоардо Пантано Демократ

2-ші кабинет (11-желтоқсан 1909 жыл - 31-наурыз 1910 жыл)

Портфель иесі, Министрлер кеңесінің президенті Сидни Соннино Консервативті министрлер Ішкі істер министрі Сидни Соннино Консервативті Сыртқы істер министрі Франческо Гиччардини Демократ Қаржы министрі Энрико Арлотта Консервативті Қазынашылық министрі Антонио Саландра Консервативті Әділет және дін істері министрі Витторио Сциаложа Еш партиялық Соғыс министрі генерал-лейтенант Паоло Спингарди Демократ Әскери-теңіз күштері министрі адмирал Джованни Беттоло Консервативті Халықтық білім министрі Эдоардо Данео Консервативті Қоғамдық жұмыстар министрі Джулио Рубини Демократ Пошта және телеграф министрі Уго ди Сантофрио дель Кастильо Консервативті Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және сауда министрі Луиджи Луццолтти Консервативті