Кіріспе

Италиялық саясаткер Луиджи Луцзатти (11 наурыз 1841 – 29 наурыз 1927) – итальяндық қаржыгер, саяси экономист, әлеуметтанушы, философ және құқықтанушы. Ол 1910-1911 жылдар аралығында Италияның 20-шы премьер-министрі қызметін атқарды. Луцзатти бай және мәдениетті еврей отбасынан шыққан және жұмысшы табын білімсіздік пен кедейліктен құтқаруға арналған әлеуметтік реформатор ретінде танылды. Ол Италиядағы несиелік кооперативтер қозғалысын құрғандығымен және діни төзімділікті қолдаған «Құдай еркіндікте» (Dio nella libertà) кітабымен есте қалады. Бұл оның Бенедетто Крочемен хат алмасуына себеп болды.

Ерте өмір

Лузатти 1841 жылдың 11 наурызында Венецияда еврей ата-аналарының отбасында дүниеге келді. Падуа университетінде заң білімін аяқтағаннан кейін, ол саяси экономика бойынша оқығандарымен Австрия полициясының назарын өзіне аударды және гондолашылар арасында өзара көмек қоғамын құрғаннан кейін елден кетуге мәжбүр болды. 1850 жылдары Шульце-Делицш ұсынған несиелік кооперативтер үлгісінде құрылған халық банктерінің мақсаты шаруаларға, кішкентай дүкен иелеріне және қолөнершілерге несие беру болды, олардың капиталға қол жеткізудің жалғыз мүмкіндігі ломбардтар немесе қарызға ақша беріп пайда көретін адамдар болатын. 1869 жылы Мингетти оны Ауыл шаруашылығы және сауда министрлігінің мемлекеттік хатшысы етіп тағайындады, осы қызметте ол коммерциялық компанияларға мемлекеттік бақылауды жойды және өнеркәсіптің жағдайын зерттеу үшін мемлекеттік сауалдама ұйымдастырды. Теориялық тұрғыдан еркін сауданы жақтағанымен, ол Италияның қорғау жүйесін құруға зор үлес қосты. 1877 жылы ол Франциямен сауда келіссөздеріне қатысты, 1878 жылы итальяндық кедендік тарифін жасады, содан кейін Италия мен басқа елдер арасындағы барлық сауда шарты бойынша келіссөздерге белсенді қатысты.

Banca Romana туралы аңыз

1891 жылы бірінші Ди Рудини кабинетінде қазына министрі болып тағайындалған ол мемлекеттік банктер арасындағы банкноттарды жиі тазарту жүйесін ойсырата жойды, бұл қағаз валютаның бір бөлігін еселеуге мүмкіндік берді және 1893 жылғы банк дағдарысын, сондай-ақ одан туындаған Banca Romana скандалын жеделдетті. Банктік скандалды тергеген Парламенттік комиссия бұрынғы премьер-министр Франческо Криспи, премьер-министр Джованни Джолитти және Луццатти Banca Romana жағдайынан хабардар болған, бірақ ақпаратты жасырған деген қорытындыға келді. 1896 жылы ол екінші Ди Рудини кабинетіне қазына министрі болып кірді және уақтылы заңнама арқылы Неаполь банкін банкроттықтан сақтап қалды. Сицилиялық фашистердің көтерілісі мен жаншудан кейін (1891–1894), Луццатти 1898 жылы әлеуметтік заңнаманың екі шарасын енгізді. 1883 жылдан бері қолданылып келген өнеркәсіп жұмыскерлеріне өтемақы төлеу жүйесі міндетті етілді, барлық шығындарды жұмыс беруші көтерді; сондай-ақ мүшелік үлесімен еңбекке жарамсыздық пен қарттық зейнетақы төлеуге арналған ерікті қор құрылды. 1898 жылдың маусымында қызметтен шеттегеннен кейін оның ең маңызды жетістігі – Франко-итальян сауда шарты бойынша келісімге қол жеткізу болды, алайда ол депутат, журналист және профессор ретінде барлық саяси және экономикалық оқиғаларға белсенді қатысуын жалғастырды. Ол 1903 жылдың қарашасынан 1905 жылдың наурызына дейін Джолиттидің екінші үкіметінде және үшінші рет 1906 жылдың ақпанынан мамыр айына дейін Соннино басқаруында қазына министрі болды. Соңғы мерзімінде Италияның 5% қарызын (салық арқылы 4% дейін төмендетілген) 3¾% дейін төмендетуге қол жеткізді, оны кейін 3½% дейін төмендету жоспарланды; бұл операцияны басқа министрлер нәтижесіз тырысты, бірақ нақты конверсия ол қатысқан кабинет құлағаннан кейін ғана аяқталды, алайда бұл толығымен оның еңбегі еді. 1907 жылы Кремонадағы кооперативтер конгресінің төрағасы болды.

Премьер-министр

Ол екінші Соннино кабинетінде (2 желтоқсан 1909 – 21 наурыз 1910) ауыл шаруашылығы министрі болды, ал осы кабинет отставкаға кеткен соң, өзі үкімет құруға шақырылды. Оның 1911 жылдың 18 наурызына дейін жалғанған басқаруы аса сәтті болмады және ұсынылған сайлау реформасынан құлдырады. Ол бірінші сыныпты қаржылық қабілетке, ұлы адалдыққа және кең білімге ие болғанымен, үкіметке жетекшілік етуге қажетті мінездік қасиеттері жетіспеді: ол оппозициямен күресуде белсенділік танытпады және өзін жақтырмауға әкелетін барлық шаралардан қашуға тырысты. Сонымен қатар, ол парламенттің сол кездегі құрамымен, оның лауазымы тек Гиолиттидің ықыласымен сақталатынын ешқашан түсінбеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол одақтастарды тұрақты түрде қолдады және Италияның араласуын қатты жақтады, бірақ оның көзқарасы көбінесе пессимистік болды. Соғыс кезінде ол билікке келмегенімен, барлық қаржылық мәселелер бойынша оған кеңес сұралып, оның салмақты кеңестеріне көбінесе құлақ естілді. Ол Нитти кабинетінің екінші құрамында (12 наурыз – 10 мамыр 1920) қазына министрі болды, бірақ үшіншісінде лауазымына оралмады. 1921 жылдың мамырындағы жалпы сайлауда ол енді парламентке сайланудан бас тартты және сенатор атанды. Оның шамасы келгеніне қарамастан, ол экономикалық және қаржылық мәселелер туралы бұрынғыдай айқын оймен және салмақты шешімдермен жаза берді, Италияның еркін саудаға қайта оралуы және бизнес мәселелеріне үкіметтің араласуын ең төмен деңгейге түсіру қажеттігін қаперіне салған.

Өлім және мұра

1927 жылы 29 наурызда Римде 86 жасында дүниеден өтті. 1896 жылы Қаржы министрі болғаннан кейін Италияны банкроттықтан сақтап қалғаны үшін оған үлкен еңбек сіңірген деп есептейді. Ол сионистік қозғалысты, әсіресе Палестинадағы шаруашылық қоныстарын қолдады.