Кіріспе

Далри (//d//æ//l/'/r//aɪ/) – Шотландияның Эдинбург қаласындағы аудан. Ол қала орталығына жақын, Хеймаркет пен Горжи арасында орналасқан. Қазіргі уақытта бұл аймақ негізінен тұрғын үйлерден тұрады. Оның орталығы – көптеген дүкендер, мейрамханалар мен шағын кәсіпорындар орналасқан Далри жолы. Ескі қала қабырғасының сыртында және қамалдың батысында жатқан бұл аймақ 1661 жылы салынған Далри үйінің шаруашылық жерінің бір бөлігі ретінде пайда болған. Бірақ, Далри диірмені – Шотландиядағы ең көне қағаз фабрикасы ретінде тарихқа енген, қазір бұзылған. Виктория дәуірінде өнеркәсіптік даму қарқын алып, ірі көлемде тұрғын үйлер салынды, жаңа жолдар тартылып, теміржол инфрақұрылымы құрылды. Бұлардың бәрі бұрынғы егістік жерлерді жабады. XXI ғасырдың басына қарай Далридегі көптеген өнеркәсіптік кәсіпорындар жойылып, олардың орнына жеке тұрғын үйлер салынды.

Этимология

Далри атауы шотланд гаэлінде "Егістіктер жері" немесе "Патшаның егістігі" дегенді білдіретін Dail Ruigh немесе Dail Rìgh сөздерінен туындаған болуы мүмкін. Сондай-ақ, "Dail Fhraoich" ("Фх" әрпі оқылмайды) "Бөгеннің даласы" деген мағынада да қарастырылған.

Орналасқан жері

Далри Далри жолының төңірегінде орналасқан, ол Хеймаркетте A70 тас жолының басталуы болып табылады. Бұл аймақ көбінесе оңтүстік-батыстағы көршілес Горжи аймағымен бірге айтылады, ал Эдинбург қалалық кеңесі жиі Горжи-Далри деген ортақ атауды қолданады. Батыс жақындау жолы және одан әрі орналасқан Фонтенбридж аймағы Далридің оңтүстік-шығыс шекарасын белгілейді. Фонтенбриджге батыс жақындау жолының астынан өтетін Телфер жер асты жолы арқылы қол жеткізуге болады. Бұл жер асты жолы 19-ғасырдың ортасында Каледония темір жолының басты желісі арқылы Далри мен Фонтенбридж арасындағы байланысты қамтамасыз ету үшін салынған, бірақ 1970 жылдары темір жол Батыс жақындау жолымен ауыстырылғаннан кейін де маңызды жаяу жол ретінде сақталды. Далри оңтүстікте Ардмиллан, солтүстік-батыста Роузберн және солтүстікте Хеймаркет аймақтарымен шектеседі. Далриде түрлі дүкендер, мейрамханалар мен ойын-сауық орындары бар. Эдинбургтің орталық бөлігіндегі Принс-стрит аймақтан 10-15 минуттық жерде орналасқан. Эдинбургтің көптеген ірі компаниялары да жаяу арақашықтықта. Ең жақын теміржол станциясы – Хеймаркет теміржол станциясы, ол Далридің солтүстік шекарасына тікелей іргелес орналасқан.

Ерте тарих

Далри алғаш рет 1328 жылы тіркелген, сол кезде ол Мерчистонмен бірге Уильям Бисетке тиесілі болған. Далри диірмені осы жерлерде орналасқан және кем дегенде 1478 жылдан бастап 18 ғасырдың ортасына дейін түрлі нысандарда болғандығы айтылады. 1590 жылы диірмен Шотландиядағы алғашқы қағаз өндіретін мекеме ретінде жұмыс істеді. Қағаз фабрикасы жақын жердегі қала орталығындағы баспа және шығару орталықтары үшін «ақ жазу және баспа қағаздарын» өндірді. Бүгінде бұл аймақ Далри емес, Розберн аймағында деп есептеледі. 1661 жылы салынған бұрынғы сарай, Далри үйі, әлі де сақталған. Бұл үй бір кезде кең аумақта орналасқан, қазір пәтерлермен қоршалған және Оруэлл-плейсте орналасқан. Ол, мүмкін, Чизли отбасы үшін салынған және кейіннен оларға тиесілі болған және олар тұрған. Үйге Чизли отбасының мүшесі Джон Чизлинің әруағы кірген деген әңгіме бар. Жергілікті жер иесі Джон Чизли Маргарет Николсонға үйленген. Олардың некесі бақытсыз болды (бірақ олардан Рейчел Чизли, Леди Грандж сияқты балалар дүниеге келді) және Маргарет күйеуін сотқа шақырды. Оған Карнуаттың сэр Джордж Локхарт, Сессия сотының Лорд-президенті 1700 мерк сыйлады. Нәтижеге ашуланған Джон Чизли судья Локхартты өлтірді. Ол 1689 жылғы 31 наурызда, шіркеуден үйіне қайтып бара жатқанда, Лаунмаркетке жақын Олд Банктегі үйінің жанында, Пасха күні өлтірді. Чизли қашуға тырыспады және келесі күні Лорд-провост алдында өткен сотта кінәсін мойындады. Екі күннен кейін ол Толбуттан Хай-стриттегі Меркат-кросқа әкелінді. Оның оң қолы асылмас бұрын кесіліп, кісі өлтіруге қолданған тапаншасы мойнына байланды. Роберт Чемберстің 1824 жылы жазғанынша, «Денесі, болжам бойынша, достарымен бірге асылмадан ұрланған, және бір ғасырдан астам уақыт өткен соң ғана оның қайда кеткені белгілі болды. Эдинбургке жақын маңдағы Dairy Park-тағы коттедждің отын ошағын алып тастағанда, мойнының орнында пистолет қалдықтары бар адам қаңқасы табылды. Бұл Кислидің сүйектері екеніне күмән болмады». Кейінгі тергеулер бұл Джон Чизлидің (жергілікті жерде «Джонни Бірқолды» деп танылатын) денесі екенін көрсетті. Бес жыл өткен соң, 1694 жылы Джонның ағасы Роберт Чизли Эдинбургтің лорд-провосты болып тағайындалды. Далри үйі мен оны қоршаған жерлер 1790 және 1812 жылдар аралығында Уокер отбасына өтті.

19 ғасырдан бүгінгі күнге дейін

19 ғасырда Далри қарқынды дамыды және онда дәстүрлі пәтерлер, "колониялар" (бір қабаттың бір жағында кіреберісі бар, ал екінші қабаттың екінші жағында кіреберісі бар; көше атаулары олардың арасындағы жолдарға қарағанда ғимараттарға сәйкес келеді) бар. Далри колонияларына Далри жолының шығыс шетіндегі Далри Плейс-тен кіруге болады және сегіз көшеден тұрады: Льюис Террасасы, Уокер Террасасы, Дуглас Террасасы, Кобден Террасасы, Аргилл Террасасы, Брайт Террасасы, Атолл Террасасы және Макларен Террасасы, сондай-ақ Бредалбейн Террасасы. Көшелердің төртеуі Анти-Корн-Лой лигасының көрнекті саясаткерлерінің есімдерімен аталады: Ричард Кобден, Дункан Макларен, Джон Брайт және Сэмюэл Уокер. Тағы біреуі – Эдинбургте шығатын апталық «Reformer» басылымының редакторы болған Бейли Дэвид Льюис есімімен аталған. Далридегі колониялар 1868 және 1870 жылдар аралығында Эдинбург кооперативтік құрылыс компаниясы Limited-тің күшімен, негізінен Каледония темір жолының жұмысшыларын орналастыру мақсатында салынды. Стил үш негізгі жер учаскесін сатып алып, дамытты: Каледония, Даунфилд және Мюристон дамуы, барлығы 1887 жылы аяқталды. Бассейн 1897 жылы ашылды. Бұл аймақта сонымен қатар Эдинбургтің ең көне және Шотландияның екінші ең көне арнайы салынған кинотеатры орналасқан, ол 1912 жылдың желтоқсанында 90 Далри Роудта «Хеймаркет кинотеатры» деп ашылды және 1949 жылы «Скотия» деп өзгертілді. Қазірде тек вестибюлі тату-салон ретінде сақталған (өзі 2016 жылдан бері жабық), ал негізгі зал 2013 жылы бұзылды. Далридің солтүстік-шығысында үлкен дамулар болды, соның ішінде 1960 жылдары жабылғаннан бері көбінесе бос тұрған Хеймаркеттегі бұрынғы темір жол депосы бар. Бұл жер Шотландия парламенті ғимаратының орналасуы мүмкін болатын жерлердің тізіміне енді. 2013 жылы 200 миллион фунт стерлингтік жаңа сауда, қонақ үй және кеңсе кешенін салу басталды, бұл жұмыс жер астындағы теміржол туннельдерін нығайтуды қамтыды, олар Хеймаркет станциясынан шығысқа қарай Эдинбург Уэверлиге дейін созылады. Жер деңгейіндегі құрылыс 2016 жылдың мамыр айында басталды және жобаны 2018 жылға дейін аяқтау жоспарланған. ХХІ ғасырдың басында Далридің солтүстік-батысында Далри және Хеймаркет аумақтарында орналасқан бұрынғы дистилляция зауытының өнеркәсіптік алаңында айтарлықтай даму болды. Бұл Каледония дистилляция зауыты, 1885 жылдан 1988 жылға дейін жұмыс істеген астық виски зауыты. Қазіргі уақытта бұл жерде 20 акрлық жеке тұрғын үйлерден тұратын Dalry Gait атты элиттік аудан орналасқан. Дистилляция зауытының 300 фут биіктігіндегі түтін шығаратын мұржасы сақталған және Принс-стриттен тіпті алыстан да көрінеді. Далридің шығысында "Далри жол депосы" деп аталатын бірнеше теміржол құрылыстары болды, оның ішінде жүк сарайы және бірнеше локомотивтер депосы бар. Бұл ғимараттар 1960 жылдары (негізгі локомотивтер депосы 1965 жылдың қазан айында) бұзылды және ХХ ғасырдың соңында пәтерлерге, саябақтарға және супермаркетке айналдырылды. Бұл жер Батыс жолының бөлігі және саябақтың құрамына кіреді. Теміржол құрылыстары бұрынғы Вестер Далри тармағын қамтамасыз етті, ол қазір жойылған Эдинбург Принс-стрит теміржол станциясынан Лейтке дейінгі Каледония теміржолының бөлігі болды. Теміржолда Далриде екі аялдама болды: "Далри жолы" және "Далри бұрылысы". "Далри жолы" аялдамасы – Далридегі пәтерлердің қарқынды салынуына байланысты туындаған сұранысты қанағаттандыру үшін салынған жолаушылар станциясы, ол 1894 жылы ашылды. Қазіргі уақытта желі жабылып, алынып тасталды; платформаның шағын бөлігі Оруэлл террасасының жанындағы саябақ жолында көрінеді. Хеймаркет Вест-Кереберіс және Далри Кереберіс станциялары арасындағы желінің бөлігі қазірде қала орталығына тікелей бағыт беретін Батыс жолы болып табылады. 2009 жылы Downfield Place бұрышындағы бардың ішкі бөлігі өрттен қирады. Өрт кезінде еденнің құлауы өрт сөндірушілердің бірінің қаза болуына әкелді. Далридегі өртке қатысты тергеу Шотландия өрт сөндіру және құтқару қызметіне денсаулық пен қауіпсіздік ережелерін бұзғаны үшін айыппұл салуға әкелді.

Діни ғимараттар

Далриде үш шіркеу ғимараты бар. 1883 жылы салынған Турс епископының шіркеуі Далри жолында орналасқан және әлі күнге дейін қызметтер өткізу үшін қолданылады. Сент-Мартин – Шотландия епископтық шіркеуі және Эдинбург епархиясының құрамында. Қалған екеуі бұрынғы шіркеулер, қазір діни ғимараттар ретінде жұмыс істемейді. St Bride's Community Centre – бұл жергілікті білім беру орталығы, ол ересектер мен балаларға арналған сабақтар мен шараларды ұсынады. Оны жергілікті қайырымдылық қоры, St Bride қауымдастығы және Эдинбург қалалық кеңесі бірлесіп басқарады. Орталық 1908 жылы салынған бұрынғы Киелі Келін шіркеуінің ғимаратында орналасқан. Сонымен қатар, қайырымдылық қоры Далли үйіне жақын, Орвелл алаңында Гарвальд орталығы деп аталатын өнер және білім беру орталығын да басқарады. Каледониялық жолда орналасқан Далри қауымдық шіркеуі 1872 жылы Александр Херон салған, қазір пәтерлерге айналдырылған.

Мектептер мен саябақтар

Далриде 1876 жылы салынған бір мектеп бар; Шотландия білім беру жүйесіндегі 1-ден 7-ге дейінгі сынып оқушыларына арналған Далри бастауыш мектебі. Мектеп 2015 жылы «Шығармашылық оқу» сыйлығын жеңіп алды. Далри аумағында екі саябақ орналасқан. Біріншісі – Мюристон паркі, ол Мюристон жарты айлығында орналасқан, кішкентай балалар ойын алаңы бар қоғамдық саябақ. Екінші саябақ бұрынғы теміржол тауарлық алаңының бір бөлігін алып, Батыс кіреберіс жолымен шектеседі. Онда кішкентай спорт алаңы мен балалар ойын алаңы бар.

Далри қорымы

Далри зираты 1846 жылы Дэвид Кузин батыстағы Дин зираты мен солтүстіктегі Уорристон зиратының сәттілігінен кейін жобаланды. Зират Метрополитен зираттар қауымдастығымен дамытылып, оларға тиесілі болды. Ол Далри иелігінің бір бөлігі болған жерге салынған, ол әртүрлі уақытта Числилерге қарасты болған. Дегенмен, бұл 20 ғасырдағы бірнеше Ұлт Достастығының соғыс қабірлерінің орны, оның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болған 24 және Екінші дүниежүзілік соғыста қаза болған 2 адамның мәйіті жерленген. Жолдың екі жағы да биік қабырғалармен қоршалған және бірнеше көркем әдебиеттерде, соның ішінде Иан Ранкиннің "Let It Bleed" романындағы кісі өлтіру орны ретінде суреттелген. Ирвин Уэлстің "Қылмыс" романында да Далриге сілтеме жасалған.

Ерекше жерлеулер

Джордж Кэпплз (1822–1891) – автор және филолог, оның әйелі Энн Джейн Кэпплз (1839–1896) – автор. Питер Девин (фотограф) (1820–1875) – фотограф және миниатюра суретшісі. Дэвид Керр (мүсінші) (1814–1858) және оның мүсінші немересі Дэвид С. Керр (1873–1955). Джордж Маккалум (1840–1868) – мүсінші. Джон Стивенсон Ринд (1859–1937) – мүсінші. Ол әйелімен бірге жерленген. Қабір солтүстік қабырғаға тірелген, Далри жолының батыс жағында орналасқан. Өте құрметті Александр Локхарт Симпсон ДД (1785–1861) – 1849 жылы Шотландия шіркеуінің Бас Ассамблеясының модераторы.

Үкімет және саясат

Далри Эдинбургтің оңтүстік-батыс парламенттік сайлау округімен ұсытылады. Қазіргі Парламент депутаты (MP) – Шотландия Ұлттық партиясының (SNP) мүшесі Джоанна Черри. Далри Шотландия Парламентінде Эдинбург орталық сайлау округінің құрамында өкілдік етіледі, оны қазіргі уақытта SNP-нің Ангус Робертсон өкілдік етеді. Эдинбург орталығы Лотиан сайлау аймағының ішінде орналасқан. Жергілікті тұрғындарға Эдинбург қалалық кеңесінің құрамына кіретін Горги-Далри қоғамдық кеңесі қызмет көрсетеді. Кеңес әдетте Далри көшесіндегі Сент-Мартин шіркеуінің залында жиналады.