Кіріспе

Вивиан Гуссин Пэлей (25 қаңтар 1929 - 26 шілде 2019) – американдық мұғалім және зерттеуші, мектепке дейінгі және балабақшадағы білім беру саласындағы маман. Ол Чикаго университетінің зертханалық мектептерінде сабақ беріп, көптеген зерттеулер жүргізді, сонымен қатар «Макартур» стипендиясын алды және көптеген кітаптардың авторы атанды.

Ерте мансап

Виван Пейли Чикаго, Иллинойс штатында дүниеге келген. 1947 жылы Чикаго университетінен философия бакалавры (Ph. B.), ал 1950 жылы Ньюкомб колледжінде психология мамандығы бойынша бакалавр (B. A.) алған. 1950-жылдары Нью-Орлеанда, кейін Нью-Йорктегі Грейт-Нек қаласында оқытушылық қызметін бастаған. Нью-Орлеанда сабақ берген кезінде, ол балалық шақтағы білім берудің кейбір әдістеріне қанағаттанбады, олардың қатаң шектеулерге (мысалы, балалар тек үлкен әріптермен ғана жазуына рұқсат етілуі, кішкентай әріптермен емес) және мәнсіз жаттауға тым көп мән беруі оқуды қиындатып, дамытуға кедерілгісін тигізіп жатқанын байқады. Грейт-Некте сабақ бергенде, ол ойынның кіндікбақшадағы балалардың өзара әрекеттесуі мен интеллектуалды өсуі үшін "ең пайдалы жағдай" бола алатыны туралы ойға келді. Алайда, бұл көзқарас сол кездегі көптеген балаларға тәрбие берушілердің пікіріне қайшы келді. Олар теледидардағы зорлық-зомбылық көріністерінің артуымен балалардың тым жабырқап, шаршағыш болып бара жатқанын және оларға керісінше, ойын уақытын қатаң бақылау қажет деп есептеді. Осы кезеңде ол алған көптеген түсініктері кейінірек жазған еңбектерінің негізі болды. 1962 жылы Хофстра университетінен магистр дәрежесін алғаннан кейін ол Чикагоға оралды және қалған өмірін оқытумен өткізді. 1970-жылдары ол ерте балалық шақтағы білім беру туралы кітаптар жаза бастады (төменде қараңыз), олар оны балаларға тәрбие беру саласында кеңінен танымал етті. Дегенмен, қазіргі мәртебесіне қарамастан, ол өзінің алғашқы 13 жылдық оқыту тәжірибесін "шабыттандырмаған және әсер етпеген ұстаз" деп сипаттады.

Зерттеу

Өзінің мансабында Пэйли сыныптағы және студенттердегі байқаулары мен ойларын қамтитын көптеген кітаптар жазды, әсіресе ол Чикаго университетінің зертханалық мектептерінде көп жылдар бойы мектепке дейінгі және балабақшада сабақ берді. Деректерді жинау үшін Пэйли сыныптардың аудиожазбаларын жасады, осылайша өзара әрекеттесуді тыңдап, талдады. Осы арқылы ол балалардың жеке сөздерін еститін, бұл оған кішкентай балалардың бір-бірімен қарым-қатынас жасауының ерекшелігі туралы ойлануға көмектесетін. Әдетте, оның әр кітабында бір жетекші тақырып болады. Мысалы, «Сіз ойнай алмаймын демейсіз» кітабы кейбір оқушылардың сыныптағы ойын кезінде басқаларын шеттетуге тырысуына назар аударады. Пэйли балалардың бір-бірін ойыннан шеттетуіне тыйым салды және сыныпта әділеттіліктің маңыздылығын талқылады. «Ақ мұғалім» және «Кванза мен мен» кітаптарында Пэйли сыныптағы көпмәдениеттілік мәселелерін зерттейді. Ол әсіресе, ақ нәсілді мұғалім ретінде түрлі-түсті балаларды оқытудағы өзінің тәжірибесі туралы ой жүгіртеді және нәсілдік алуандықты қолдау және дамытудың жолдарын талдайды. Көптеген педагогтар Пэйлидің ең маңызды мұрасы – әңгіме айту және қиял-ойын саласында екенін айтады, ол туралы кітаптарында тікелей сөз етеді: «Баланың жұмысы: қиял-ойынның маңызы», «Вертолет болғысы келген бала», «Жаман жігіттердің туған күні болмайды: Төрт жастағы қиял-ойын». Пэйли осы және басқа да еңбектерінде әңгіме айту мен қиял-ойын баланың академиялық және әлеуметтік дамуына елеулі әсер ете алатынын дәлелдейді. Олар кішкентай балаларға айналасындағы әлемді түсінуге, сыныпқа бейімделуге, тілді дамытуға және әріптестерімен ынтымақтасуға көмектеседі. Федералды «Ешбір бала қалмасын» заңының кейбір сыншылары Пэйлидің зерттеулеріне сілтеме жасайды, олар әңгіме айту және басқа да тәсілдерді пайдалану арқылы оқу мен даму мүмкін екенін көрсетеді, оларды NCLB талаптарына сәйкес тікелей оқыту мен мұғалімдер басқаратын іс-шаралардың орнына немесе олармен бірге қолдану керек. Вивиан Гассин Пэйли MakeBelieve Arts меценаты болды. MakeBelieve Arts ұйымының Early Years бөлімі Пэйлидің еңбектеріне арналған, оның ішінде «Геликоптерлік оқиғалар: қиялды ұшыруға мүмкіндік беру» атты жобасы бар. Бұл Вивиан Гассин Пэйлидің «Вертолет болғысы келген бала» кітабынан өркендеді (1990 жылы Гарвард университетінің баспасында жарық көрген). Вивианның еңбектерін зерттегеннен кейін және Америкада онымен кездескеннен кейін, көркемдік директор Триша Ли Ұлыбританияда осы тәсілді енгізуді бастады.

Марапаттар

Вивиан Пэйли 1989 жылы жас балалар туралы кітаптары үшін «МакАртур стипендиясын» (Genius Grant) алды, 1987 жылы балаларға көрсеткен қызметі үшін Эриксон институтының сыйлығын, 1998 жылы Колумбтан бұрынғы қорынан өмірлік жетістіктері үшін Американдық кітап сыйлығын және 2000 жылы Джон Дьюи қоғамының ең үлкен жетістік сыйлығын иеленді. 1997 жылы Пэйлидің «Қоңыр қарындашпен қыз» кітабы білім беру және қоғам туралы ең үздік кітап үшін Гарвард университеті баспасының Вирджиния және Уоррен Стоун сыйлығымен марапатталды. 1999 жылы Ұлттық ағылшын тілі мұғалімдері кеңесі оған «Қоңыр қарындашпен қыз» кітабы үшін ағылшын тіліндегі ең үздік оқытушысы үшін Дэвид Х. Расселл сыйлығын табыс етті. 2004 жылы Пэйли Ұлттық ағылшын тілі мұғалімдері кеңесі тарапынан үздік педагог деп танылды.