Кіріспе

Любек заңы (Lübisches (Stadt)Recht) – 1226 жылы еркін императорлық қалаға айналған және қазіргі Шлезвиг-Гольштейнде орналасқан Любек қаласында жасалған, кодификацияланған қалалық құқықтар жиынтығы. Орта ғасырлық және жаңа заман Германиясында Магдебург заңынан кейін екінші ең көп таралған қалалық құқық түрі болды. Любек заңы қаланың өздігінен басқаруын және әкімшілік етуін қамтамасыз етті, бірақ епископ, герцог, король немесе Любек жағдайында император сияқты феодалға тәуелділікті жоймады. Керісінше, ол қалаларға заң шығару, сот және атқару мәселелерінде белгілі бір дәрежеде автономия мен тәуелсіздік берді. Бұл билік қалалық кеңес (Rat) қолында болды, оның мүшелері коопция арқылы сайланатын болса да, Любек заңы басқарудың маңызды модернизациясын білдірді, себебі күнделікті басқару істеріне ақсүйектер емес, қала тұрғындары (буржуазия) жауапты болды. Любек заңы Ханза заңымен салыстыруға келмейді. Ханза қалалары Любек немесе Магдебург заңдарын қабылдады.

Тарих

Любек өзінің басқару жүйесін Балтық теңізінің айналасындағы басқа қалаларға таратуға кірісті. Көп ұзамай, шамамен 100 қала заңға негізделген басқаруды қабылдады. Ол әлі де көптеген қалаларда неміс қалалық заңдарының негізі болып табылады. Кейін, 13 ғасырда, Любек заңымен басқарылатын қалалар күшті сауда одағы – Ханза Лигасын құрды, ол штаб-пәтері Любекте орналасқан, дербес конфедерация сияқты болды. Алайда, 15 ғасырға қарай, сол кезде өзінің ықпалының шарына жеткен Ханзаның ірі кеңселері мен кіші сауда бекеттері Солтүстік Орталық Еуропа мен Британ аралдарында, Лондоннан Великий Новгородқа және Тронхеймнен Франкфуртқа дейін таралып, неміс тілді аймақтардан және Любек заңының қолданылған қалаларынан әлдеқайда асып, сауданы бақылады. Любек заңын жеткізген ең көне латын қолжазбасы 1226 жылға, ал ең көне Төменгі неміс тіліндегі қолжазбасы 1270 жылға жатады. Любек заңына жасалған ең алғашқы сілтеме 1188 жылға қатысты. Любек заңына Любекке қоныстанған Вестфалия саудагерлері, сондай-ақ Холштейн жер заңдары мен Шлезвиг заңдары әсер еткен. Любек заңы 1900 жылға дейін Солтүстік және Солтүстік-Шығыс Германияның (Нидердеушланд) қалаларында кеңінен қолданылды, ол кезде қазіргі неміс азаматтық кодексі (Bürgerliches Gesetzbuch) енгізілді.

Негізгі принцип

Любек заңына сәйкес, қалада 20 Ratsherrn (кеңес мүшесі) бар Rat (кеңес) болуы тиіс болған. Олар азаматтар тарапынан сайланбаған, бірақ қаланың саудагерлер гильдияларынан жаңа мүшелерді өздері тағайындаған. Бұл қаланың Rat-ында гильдиялардың өкілдігін қамтамасыз етудің маңызды құралы саналды. Қызмет мерзімі негізінен 2 жылды құрады, бірақ Rat бір Ratsherr-ден қызметін ұзартуын сұрай алатын, және мұндай жағдай көбінесе орын алатын, сондықтан сайлау іс жүзінде өмір бойына жүзеге асырылатын. Rat өзінің қатарынан төрт Bürgermeister (бургомистр, қала әкімі) сайлап, үкімет билігін бөлісіп биледі. Әдетте, ең үлкені болған "бірінші бургомистр" primus inter pares рөлінде әрекет етті. Бұл ережелер 19 ғасырдың ортасына дейін күшінде болды. Бургомистрлер мүмкіндігінше ұзақ қызмет етіп тұрды. Орта ғасырлардағы Ханза одағы қалаларының бургомистрлерінің сәтсіз саясаты үшін өлім жазасына кесілген жағдайлардың көптеген мысалдары бар. Бұл қалалық басқару моделінде тек ең тәжірибелі, ықпалды және жеке өмірінде ең табысқа жеткен саудагерлер мен бірнеше заңгерлер, Синдиктер деп аталатындар ғана Rat мүшесі болатын. Сондай-ақ, әке мен ұлы немесе бауырлар бір уақытта Rat мүшесі бола алмайтын, осылайша ықпалды отбасылардың қала саясатына тым көп әсер етуіне жол берілмейтін.