Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұрынғы мемлекет
Former country
Тарих
Диан – қазіргі Юньнань, Қытайдың оңтүстік-батысында, Диан көлі маңындағы аймақта орналасқан ежелгі мемлекет. Хан тарихшысы Сыма Цянның мәлімдемесіне сәйкес, ол б.з.д. 279 жылы Чу патшасы Цинсянның оңтүстік-батысқа әскер жіберуімен құрылды. Чу генералы Чжуан Цзяо Чу әскери жорығының бөлігі ретінде Диан көліне жетті. Чу жері Цинь мемлекеті тарапынан басып алынған кезде Чжуан Цзяо Юньнаньда қалып, жергілікті салты-дәстүрлерді қабылдап, Диан мемлекетін құрды. Кейін Цинь әулеті Хан әулетімен жоқ етілді, ал жаңа әулеттің Ба және Шу округтары Дианмен шектес болды. Шицзиде айтылғандай, оңтүстік-батыс аймағында көшпенділер басымдық құрды, олардың ішінде Йеланг билеушісі ең күштісі болды. Йелангтың батысында Мимо тайпасы орналасқан, ал олардың арасындағы ең беделдісі Диан билеушісі еді. Дианның солтүстігінде Цюонгду жатқан. Бұл тайпалардың барлығы шаштарын балта пішінде қырқып алып, егіс шаруашылығымен айналысып, қоныстарда тұрған. Тонгшиден шығысқа қарай Йеюға дейінгі аймақта Суй және Куньмин тайпалары мекен еткен, олар шаштарын өріп, малдарымен бірге көшіп-қонып жүрген. Олардың тұрақты мекендері мен билеушілері болған жоқ. Суй тайпасының солтүстік-шығысында Ши және Зуоду тайпалары болды. Зуоду тайпасының ең күштілері Шудың батысында тұратын Ран және Манг тайпалары еді. Олардың кейбіреулері көшіп-қонып, ал кейбіреулері тұрақты жерлерде қоныстанған. Ран және Манг тайпасының солтүстік-шығысында Ди тайпасына жататын Байма тайпасы болды. Б.з.д. 135 жылы Хан елшісі Тан Мэнь Йеланг патшасы Дютонға, Дианмен шектес аймақта сыйлықтар жеткізіп, оны Хан әулетіне бағынуға көндірді. Осылайша, аймақта Цзянвэй округі құрылды. Б.з.д. 122 жылы император У Орталық Азиядағы Даксияға жол табу мақсатымен Оңтүстік-Батысқа төрт топ елші жіберді. Бір топ Диан патшасымен құрметпен қарсы алынды, бірақ Эрхай аймағының Суй және Куньмин тайпаларының, оңтүстіктегі Ди және Зуо тайпаларының кедергісінен одан әрі жол таба алмады. Алайда, олар батыста Дианьюе деген мемлекет бар екенін білді, ондағы адамдар пілдерге мініп, Шудан келген саудагерлермен жасырын сауда жасаған. Б.з.д. 111 жылы Хан императоры У Цзянвэй округінің көшпенді тайпаларына Наньюеге қарсы жорыққа әскер жинауды бұйырды. Көрші тайпалар өздерінің адамдары жоқ кезде шабуылға ұшырар деп қорқып, Джулан тайпасы Хан әулетіне қарсы көтеріліс ұйымдастырып, Цзянвэй округінің әкімшісін өлтірді. Наньюе жеңілгеннен кейін Хан әскерлері солтүстікке бет бұрып, Йеланг, Джулан, Тулан, Ционг, Зуо, Ран және Манг тайпаларын бағындырды. Диан мемлекеті Хан императоры Удың билігі кезінде, б.з.д. 109 жылы Хан әулетіне қосылды. Диан патшасы қарсыластардан көмек күтіп, қытайлықтардың басып кіруіне келісім берді. Осы кезде ол қытайлардан мөр алып, оның құрамына кірді. Император У Диан патшасын бағынуға көндіру үшін Ван Раньюді жіберді, оның айтуынша, көрші тайпалардың көпшілігі бұдан бұрын жеңіліске ұшыраған. Диан патшасы бастапқыда ұсынысты қабылдауға асықпады, өйткені оның әлі де 30 000-ға жуық әскері және жақын маңдағы Лаожин және Мимо тайпаларының адалдығы болды. Алайда, б.з.д. 109 жылы Ба және Шудан келген Хан әскерлері Лаожин және Мимо тайпаларын талқандап, Диан патшасын бағынуға мәжбүр етті. Диан Ичжоу округіне айналғанмен, патша хан императоры Чжао билігі кезінде болған көтеріліске дейін билігін сақтап қалды. Хан әулеті отарлау саясатын жалғастырып, 86 және 82 жылдары Куньмин халқын жаулап алды, соның нәтижесінде қазіргі Мьянма аумағына жетті.
Dian was an ancient kingdom situated in modern Yunnan, southwestern China, in the region around the Dian Lake. According to Han historian, Sima Qian, it was established in 279 BCE when King Qingxiang of Chu sent a military force to the southwest. Zhuang Qiao, a general of Chu, reached the Dian Lake as part of the Chu military campaign. When the Chu homeland was invaded by the Qin, Zhuang Qiao decided to stay in Yunnan and adopt the native ways, establishing the Dian kingdom. The Qin dynasty was subsequently overthrown by the Han, and the commanderies of the new dynasty, Ba and Shu, bordered Dian. According to the Shiji, the southwest was dominated by barbarians, among whom the ruler of Yelang was the most powerful. To the west of Yelang were the Mimo and the most powerful among them was the ruler of Dian. North of Dian was Qiongdu. All these people styled their hair in a mallet shaped fashion. These were settled peoples who worked the fields and lived in settlements. In the area from Tongshi east to Yeyu were the Sui and Kunming tribes who braided their hair and moved from place to place with their herds. They had no fixed abodes or rulers. Northeast of the Sui were the Xi and Zuodu. The most powerful of the Zuodu were the Ran and Mang, who lived west of Shu. Some of them moved from place and place but others lived in fixed abodes. Northeast of the Ran and Mang were the Baima, who belonged to the Di tribe. In 135 BCE, the Han envoy Tang Meng brought gifts to Duotong, the king of Yelang, which bordered Dian, and convinced him to submit to the Han. The Jianwei Commandery was established in the region. In 122 BCE, Emperor Wu dispatched four groups of envoys to the southwest in search of a route to Daxia in Central Asia. One group was welcomed by the king of Dian but none of them were able to make it any further as they were blocked in the north by the Sui and Kunming tribes of the Erhai region and in the south by the Di and Zuo tribes. However they learned that further west there was a kingdom called Dianyue where the people rode elephants and traded with the merchants from Shu in secret. In 111 BCE, Emperor Wu of Han ordered the barbarian tribes of Jianwei Commandery to raise troops for the campaign against Nanyue. Fearing that neighboring tribes would attack them in the absence of their men, the tribe of Julan rebelled against the Han and killed the governor of Jianwei Commandery. After Nanyue was defeated, Han forces turned north and subjugated the various tribes of Yelang, Julan, Toulan, Qiong, Zuo, Ran, and Mang. The Dian Kingdom was annexed by the Han under the reign of Emperor Wu of Han in 109 BCE and the Yizhou commandery established. The Dian King willingly received the Chinese invasion in the hopes of assistance against rival tribes. It was at this time he received his seal from the Chinese, and became a tributary. Emperor Wu sent Wang Ranyu to persuade the king of Dian to submit, pointing out that many of the neighboring tribes had already been defeated. The king of Dian was initially reluctant to accept the offer for he still possessed some 30,000 troops as well as the allegiance of the nearby Laojin and Mimo tribes. However, in 109 BCE, Han troops from Ba and Shu wiped out the Laojin and Mimo, leading the king of Dian to surrender. While Dian became Yizhou Commandery , the king was allowed to continue his rule until a rebellion during the reign of Emperor Zhao of Han. The Han proceeded with colonization and conquered the people of Kunming in 86 and 82 BCE, reaching all the way to what is now modern day Myanmar.
Патшалық жерлеулер
Диан тайпасы өз патшаларын 1954 жылы Юньнань провинциясының Цзинин ауданындағы Шижай ауылының жанында табылған Шижайшанда жерледі. Қорғандар «Диан патшасының мөрі» деген жазу арқылы анықталды. Бұл жазу Хан императорының алтыннан жасалған императорлық мөрдегі таңба болды. Сима Цян Дианның императорлық мөр алған жалғыз екі тайпаның бірі екенін, ал екіншісі – Йелэнг екенін айтқан. Екеуі де сақталған: Йелэнг мөрі 2007 жылы Гуйчжоудағы Хмонг адамынан табылды, ол Йелэнг патшасының 75-ші ұрпағы екенін мәлімдеді.
The Dian buried their kings at Shizhaishan, which was uncovered in 1954 near Shizhai Village in Jinning County, Yunnan. The burials were identified by the inscription King Dian's Seal. The inscription was written in seal script on a gold imperial seal of investiture given by the Han Emperor. Sima Qian noted that the Dian were one of only two local groups to have received an imperial seal, the other being Yelang. Both have survived: the Yelang Seal emerged in 2007 from a Hmong man in Guizhou, claiming to be the Yelang King's 75th generation descendant.
Бронзадан жасалған бұйымдар
Еуразия құрлығындағы ең ірі қалайы кен орындары Малай түбегінде орналасқан, сондықтан Диан халқы дамыған металл өңдеушілер болған, олар қола мен темірді құюмен айналысқан. Диандықтар қоладан жасалған заттарды кесек қалыптау және балауызды жоғалту әдістерін қолданып құйған. Диан элитасының жерлеу орындарында қоладан жасалған әсерлі заттар жиынтығы табылды, бірақ Дианның кейінгі жерлеу орындарында жергілікті құйылған темір заттар да кездеседі. Диандықтар шайқаста хабарласу үшін үлкен қола барабандарды пайдаланған; Диан элитасының салттық жерлеу рәсімдері сиыр қабықтарымен толтырылған үлкен қола барабандармен бірге өткізілген. Барабандардың жоғарғы бөлігі алынып, орнына қола қақпақ қойылған.
The largest tin deposits on the Eurasian continent are located on the Malay peninsula, and as such, the Dian people were sophisticated metal workers, casting both bronze and iron. The Dian cast bronze objects using both the piece mould method and the lost wax method. Dian elite burials contained an impressive array of bronze objects, although late Dian burials also contained locally cast iron objects. Large bronze drums were employed by the Dian to communicate in battle; ritual burials of Dian elites were accompanied by large bronze drums filled with cowrie shells. The tops of the drums were removed and replaced by a bronze lid.
Сака әсері
Ярослав Лебединский мен Виктор Х. Мейр кейбір сақтардың біздің заманымыздан бұрынғы 2-ғасырда юэчжилер тарапынан қуылғаннан кейін Оңтүстік Қытайдағы Юньнань аймағына көшіп келген болуы мүмкін деп болжайды. Юньнань Диан мәдениетінің тарихқа дейінгі өнерінің қазбалары Орталық Азия киіміндегі аттыларды бейнелейтін, Индоевропа өнеріне ұқсас аң аулау көріністерін ашты. Аң аулаумен айналысатын аттылар барабандардың бетіне дөңгелек құралымда салынған, бұл скиф өнерінде жиі кездесетін мотив. Сонымен қатар, мысықтардың өгіздерге шабуылдауы бейнеленген көріністері де тақырыбы мен композициясы жағынан скиф өнерін еске түсіреді. Бұл заттар дала өнерінің ықпалын көрсетеді.
Iaroslav Lebedynsky and Victor H. Mair speculate that some Sakas may also have migrated to the area of Yunnan in southern China following their expulsion by the Yuezhi in the 2nd century BCE. Excavations of the prehistoric art of the Dian civilization of Yunnan have revealed hunting scenes similar to that of Indo European artwork depicting horsemen in Central Asian clothing. Horsemen practicing hunting are depicted in circular arrangement on top of drums, a design often encountered in Scythian art. Animal scenes of felines attacking oxen are also at times reminiscent of Scythian art both in theme and in composition. These objects reflect the influence of steppe art.
Диан қоғамының суреті
Қола қақпақтар Диан халқының өмірінен түрлі сахналарды бейнелейтін кішкентай мүсіндермен және құрылымдармен жабылған. Қола қақпақтарда Диан халқының аң аулау, егін шаруашылығы және тоқу сияқты күнделікті шаруалары көрсетілген. Басқа сахналарда Диан халқының бұқа күресі, билеу және музыка ойнау сияқты демалыс уақыттары бейнеленген. Диан халқы жеңіл көйлектермен және қысқа шалбармен киініп, шаштарын түйінмен жинаған. Қола қақпақтар Сима Цянның Диан халқының шаш үлгісі туралы сипаттамасын растады. Көптеген сахналарда Диан халқы соғыста, көбінесе жылқыға мініп бейнеленген. Археологиялық дәлелдер Диан халқының б.з.б. VI ғасырда жылқыны қолға үйреткенін көрсетеді. Қола қақпақтарда Диан халқының жауларының басын кесіп тастағаны да бейнеленген (жаулары ұзын өрімдермен шаштарын таққан). Мемлекет ауыл шаруашылығына негізделген, ал қоладан жасалған бұйымдар Диан қоғамының бір бөлігі ретінде бас аулау, адамдық құрбандықтар мен құлдарды көрсеткен.
The bronze lids were covered with miniature figurines and structures, depicting various scenes from the life of the Dian people. The bronze lids depicted the Dian people engaged in everyday activities such as hunting, farming and weaving. Other scenes depicted the leisurely pursuits of the Dian people, such as bullfighting, dancing and music making. The Dian people dressed in tunics over short pants and wore their hair in topknots. The bronze lids corroborated Sima Qian's description of the Dian hairstyle. Many scenes depicted the Dian at war, often riding horses. Archaeological evidence shows that horses had been domesticated by the Dian people as early as the sixth century BCE. The bronze lids also depicted the Dian decapitating their enemies (who wore their hair in long plaits). The Kingdom was based on agriculture, the bronzes also showed head hunting, human sacrifice, and slaves as part of Dian society.
Су асты қираған жерлер
Археологтар жақында Фуксиан көлінің түбінде Диан дәуіріне жататын суға батқан ғимараттардың қалдықтары мен керамика сынықтарын тапты және радиокөміртек әдісімен олардың жасын анықтады.
Archaeologists recently discovered the inundated remains of Dian period buildings and pottery fragments under Fuxian Lake and were able to verify their age with carbon dating.
Басқа артефактілер
Диан мәдениетімен байланысты Дабона жерінде археологтар үлкен, екі қабатты табыт жерлеу орынын тапты. Сыртқы табыт ағаштан, ал ішкі табыт қоладан жасалған. Ішкі табыт үй пішіндес келіп, салмағы 157 кг-нан астам. Юньнань провинциялық мұражайы Диан мәдениетінің көптеген археологиялық жәдігерлерін сақтайды.
At Dabona, a site connected with the Dian culture, archaeologists discovered a large double coffin burial; The outer coffin was made of wood and the inner coffin was made of bronze. The inner coffin was shaped like a house and weighs over 157 kg. The Yunnan Provincial Museum holds many archaeological relics of the Dian culture.