Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық философ (1942 жылы туған)
British philosopher (born 1942)
Маргарет Гилберт (1942 жылы туған) – әлеуметтік құбылыстардың аналитикалық философиясы негіздеріне үлес қосқан британдық философ. Ол сонымен қатар саяси философия, құқық философиясы және этика салаларына да маңызды үлес қосты. Қазіргі кезде ол Калифорния университетінің (Ирвин) моральдық философия кафедрасының еңбегі сіңген профессоры және Абрахам И. Мелден атындағы кафедра меңгерушісі.
Margaret Gilbert (born 1942) is a British philosopher who contributed to the foundations of the analytic philosophy of social phenomena. She also made substantial contributions to the fields of political philosophy, the philosophy of law, and ethics. She is a Distinguished Professor and the Abraham I. Melden Chair in Moral Philosophy at the University of California, Irvine.
Өмір
Гилберт Ұлыбританияда, солтүстік Лондонның зергері Питер Гилберт пен оның әйелі Мириамның екінші және кіші баласы ретінде дүниеге келді. Алғашқы Голдберг тегі Гилбертке ағылшын тіліне бейімделді. Оның барлық төрт ата-бабасы да патшалық Ресейдің (қазіргі Польша және Литва) қоныс аудару аймағында туған. Ол Кембридж университетінде классика және философия мамандықтары бойынша "екі бірінші" дәрежелі B.A. диплом алды, содан кейін Оксфорд университетінде философия бойынша B.Phil. және D.Phil. дәрежелерін қорғады. 1983 жылдан 2006 жылға дейін ол Коннектикут университетінде (Сторрс) философия профессоры болып жұмыс істеді және профессор-эмерита атағын алды. 2006 жылдың күзінен бастап ол Калифорния университетінде (Ирвин) моральдық философия бойынша Абрахам И. Мелден атындағы кафедраны басқарады. Ол Принстон университеті, Жоғары оқу институты, Пенсильвания университеті, Индиана университеті, Оксфордтағы Вольфсон колледжі, Дрезден Техникалық университеті, Лондон Король колледжі және Әлеуметтік ғылымдардағы швед колледжі сияқты көптеген академиялық институттарда қонақ лекторы және зерттеуші болды. Сонымен қатар, ол АҚШ, Еуропа және басқа да елдерде жиі шақырылған лекциялар оқиды. Гилберт философ Саул Крипкеге үйленген және британдық тарихшы сэр Мартин Гилберттің қарындасы. 2016 жылы Маргарет Гилберт Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 2019 жылы ол Фи Бета Каппа және Америка философиялық қауымдастығымен бірлесіп, философиялық жетістіктері мен үлесі үшін Лебовиц сыйлығымен марапатталды.
Gilbert was born in the United Kingdom, the second and youngest child of Peter Gilbert, a north London jeweler, and his wife Miriam. The original family name Goldberg was Anglicised to Gilbert. All four of her grandparents had been born in the Pale of Settlement in Tsarist Russia (modern Poland and Lithuania). She obtained a "double first" B. A. degree in Classics and Philosophy from Cambridge University and a B. Phil. and D. Phil. degree in Philosophy from Oxford University. From 1983 until 2006, she taught at the University of Connecticut, Storrs, where she was Professor of Philosophy, and became Professor Emerita. As of Fall 2006, she holds the Abraham I. Melden Chair in Moral Philosophy at the University of California, Irvine. She has been a visiting teacher and researcher at many academic institutions including Princeton University, the Institute for Advanced Study, the University of Pennsylvania, Indiana University, Wolfson College, Oxford, Technische Universität Dresden, King's College London, and the Swedish Collegium for Advanced Study in the Social Sciences, and regularly gives invited lectures in the United States, Europe, and elsewhere. Gilbert was married to philosopher Saul Kripke and is the sister of British historian Sir Martin Gilbert. In 2016, Margaret Gilbert was elected to the American Academy of Arts and Sciences. In 2019 she was awarded the Lebowitz Prize for Philosophical Achievement and Contribution by Phi Beta Kappa in conjunction with the American Philosophical Association.
Шығармалары
Гилберт өзінің "Әлеуметтік фактілер туралы" (1989) кітабында социологияның негізін қалаушылар Эмиль Дюркгейм, Георг Симмель, Макс Вебер және басқалар, соның ішінде философ Дэвид Льюис ұсынған ұсыныстарға қатысты сынды пікірлер аясында бірқатар маңызды әлеуметтік құбылыстарды жаңаша қарастырды. Талқыланған құбылыстарға әлеуметтік конвенциялар, әлеуметтік топтар, топтық тілдер, ұжымдық сенімдер және бірлесіп әрекет ету жатады. Гилберт бұл құбылыстардың барлығын "көптеген субъектінің құбылыстары" деп атады. Ол Руссоға сілтеме жасай отырып, былай деп жазды: "Адам, кем дегенде белгілі бір жағдайларда, өзінің еркінен бір мақсатқа жұмсалатын "еріктер жиынтығына" қосылуға дайын болса, онда ол көптеген субъектінің мүшесі болуға дайын" (18-бет). Егер екі немесе одан көп адам белгілі бір мақсатқа қатысты мұндай дайындықтарын ашық білдірсе және ортақ білім жағдайында болса, тиісті еріктер жиынтығы құрылады. Басқаша айтқанда, бұл адамдар мақсаттың көптеген субъектісін құрайды. Гилберт еріктер жиынтығы туралы сөйлеудің орнына бірлескен міндеттеме туралы да айтады, мысалы: "тараптардың еріктері бірлесіп міндеттендірілген" (198-бет). Кейінгі жұмыстарында ол бірлескен міндеттеме терминологиясын қалай берді. Гилберт көптеген субъектіні жеке субъектімен салыстырады және Дюркгеймге сілтеме жасай отырып, "Жеке адамдардың ұжымдық құрылымдар құруы үшін олар ерекше сипатқа, "жаңа" сипатқа ие болуы керек, себебі олар адам ретінде осы сипатқа ие болуы міндетті емес. Сонымен қатар, адамдар ерекше бірлік немесе бірлік құруы керек – көптеген субъекті" (431-бет) дейді. Гилберт кейінгі жазбаларында көптеген субъектілер теориясын дамытуды және қолдануды жалғастырды. "Бірге өмір сүру" (1996), "Әлеуметтік және жауапкершілік" (2000) және "Марше ансамбль" (француз тілінде) (2003) жинақтары Гилберттің авторлық мақалаларынан тұрады. "Саяси міндеттемелер теориясы" (2006; 2008) кітабында Гилберт саяси философиядағы классикалық мәселеге – "саяси міндеттемелер мәселесіне" жаңа көзқарас ұсынды. Гилберт кітабында бұл мәселенің көптеген нұсқалары бар екенін нақты айтады. Ол белгілі бір қоғамның мүшесі болудың өзі сол қоғамның саяси институттарын сақтауға міндеттілік тудыра ма деген сұраққа жауап береді. Осы мәселе бойынша жазған замандастарының көпшілігінен айырмашылығы, ол бұл міндеттілік моральдық талап емес деп санайды. Гилберт басқа да міндеттемелер бар екенін және олар саяси қоғамға мүшеліктің функциясы болып табылатынын, барлық көптеген субъектілер сияқты, бірлескен міндеттемемен құрылатынын айтады. Гилберт өзінің басылымдарында келісімдер мен уәделер, билік, ұжымдық эмоциялар, ұжымдық жауапкершілік, жеке шешімдер мен ниеттер, некелік махаббат, өзара тану, патриотизм, құқықтар (әсіресе талап ету құқықтары), ортақ назар, ортақ құндылықтар, әлеуметтік ережелер және әлеуметтік бірлік сияқты тақырыптарды қарастырды. Гилберттің "Бірлескен міндеттеме" (2014) мақалалар жинағында жоғарыда аталған тақырыптардың көпшілігін қамтитын он сегіз соңғы мақаласы және Гилберттің пікірінше, бірлескен міндеттемеге шақыру арқылы түсіндірілуі мүмкін бірнеше басқа тақырыптар бар. Гилберттің "Құқықтар мен талаптар" (2018) кітабы – талап ету құқықтарының ең толық қарастырылуы, ол құқықтардың ең маңыздысы деп саналатын класы. Талап ету құқығына ие болу – біреуден іс-әрекет талап етуге құқылы болу. Сәйкесінше, бұл адам құқық иесіне қатысты аталған әрекетті орындауға міндетті. "Талап ету құқықтары қалай мүмкін?" деген сұраққа жауап іздеуде Гилберт екі негізгі тезисті келтіреді. Біріншіден, бірлескен міндеттеме талап ету құқықтарының негізі болып табылады. Екіншіден, бірлескен міндеттеме олардың жалғыз негізі болуы мүмкін. Осыған байланысты Гилберт бірлескен міндеттемелерді қолданбай, моральдық аргументтермен дәлелденетін талап ету құқықтары бар ма деп сұрайды және олар бар деген пікірдегі қазіргі аргументтердің жеткіліксіз екенін анықтайды. Ол сондай-ақ белгілі бір құқықтық жүйе немесе басқа институттың болуы арқылы бірлескен міндеттемелерді қажет етпей, талап ету құқықтарын жинақтау мүмкіндігіне де қарсы тұрады. Кітаптың соңғы тарауы адам құқықтары тақырыбына қатысты. "Құқықтар мен талаптар" кітабында Гилберт қазіргі құқық теориясының орталық тұлғалары Х. Л. А. Харт, Джозеф Раз және Джудит Томсон, сондай-ақ Чарльз Бейтц және Алан Бьюкенен сияқты көрнекті адам құқықтары теориялықтарының еңбектерімен танысады. Ол уәделер мен келісімдердің – талап ету құқықтарын негіздейтін екі кең таралған түсінік – бірлескен міндеттемелермен құрылатынын айтады, уәделер теориясының стандартты қағидасын, уәделермен байланысты міндеттемелер моральдық талап мәселесі екенін жоққа шығарады. Гилберттің еңбектері философиядан тыс теориялықтарға, соның ішінде даму психологы Майкл Томаселлоға әсер етті.
In her book On Social Facts (1989) Gilbert presented novel accounts of a number of central social phenomena in the context of critical reflections on proposals by the founders of sociology Émile Durkheim, Georg Simmel, and Max Weber and others, including the philosopher David Lewis. The phenomena discussed include social conventions, social groups in a central sense of the term, group languages, collective belief, and acting together. Gilbert argued that these were all 'plural subject phenomena'. In a summary passage she wrote, with allusion to Rousseau, that "One is willing to be the member of a plural subject if one is willing, at least in relation to certain conditions, to put one's own will into a 'pool of wills' dedicated, as one, to a single goal (or whatever it is that the pool is dedicated to)" (p.18). If two or more people have openly expressed such willingness in relation to a particular goal, in conditions of common knowledge, then the pertinent pool of wills is set up. In other words, the people concerned constitute the plural subject of the goal. As an alternative to talking of a pool of wills Gilbert refers also to joint commitment as when she writes: "the wills of the parties are jointly committed" (p.198). In later work she has preferred the language of joint commitment. Gilbert compares the plural subject to the singular subject and argues, with allusion to Durkheim, that "In order for individual human beings to form collectivities, they must take on a special character, a 'new' character, insofar as they need not, qua human beings, have that character. Moreover, humans must form a whole or unit of a special kind a plural subject" (p.431). In subsequent writings Gilbert continued the development and application of her plural subject theory. Each of the essay collections Living Together (1996), Sociality and Responsibility (2000) and Marcher Ensemble (in French) (2003) is composed of relevant papers authored by Gilbert. In her book A Theory of Political Obligation (2006; 2008) Gilbert offered a new perspective on a classical problem in political philosophy, generally known as 'the' problem of political obligation. As Gilbert makes clear in her book, there are many versions of this problem. She addresses the question whether there is something about one's being the member of a particular society that means one is obligated to uphold the political institutions of that society. Unlike most contemporary writers on the subject, she does not insist that the obligation in question is a matter of moral requirement. Gilbert argues that there are obligations of a different sort, and that these that are a function of membership in a political society construed as membership in a particular kind of plural subject constituted, as are all plural subjects, by a joint commitment. Other topics Gilbert has addressed in one or more of her publications include agreements and promises, authority, collective emotions, collective responsibility, personal decisions and intentions, marital love, mutual recognition, patriotism, rights (in particular claim rights), shared attention, shared values, social rules, and social unity. Gilbert's essay collection Joint Commitment (2014) contains eighteen recent papers that together address most of the topics in the above list along with several others that Gilbert argues can be illuminated by an appeal to joint commitment. Gilbert's book Rights and Demands (2018) is the first extended treatment of demand rights, a class of rights that, she argues, are apt to be considered rights par excellence. To have a demand right is to have the standing to demand an action of someone. That person is, correspondingly, obligated to the right holder to perform the act in question. Seeking to answer the question "How are demand rights possible?" Gilbert argues for two main theses. First, joint commitment is a ground of demand rights. Second, joint commitment may well be their only ground. In this connection Gilbert asks whether there are demand rights whose existence can be demonstrated by moral argument without invoking a joint commitment, and finds wanting existing arguments to the effect that there are. She also argues against the possibility of accruing demand rights through the existence of a given legal system or other institution without the involvement of a joint commitment. The final chapter of the book applies its findings to the topic of human rights. In the course of Rights and Demands Gilbert engages with the work of central figures in contemporary rights theory such as H. L. A. Hart, Joseph Raz and Judith Thomson, and with prominent human rights theorists such as Charles Beitz and Alan Buchanan. She argues that promises and agreements both commonly understood to ground demand rights are constituted by joint commitments, rejecting promise theorists' standard assumption that the obligations most closely associated with promises are a matter of moral requirement. Gilbert's work has influenced a number of theorists outside philosophy including that of developmental psychologist Michael Tomasello.