Кіріспе

Америка жылқысы (American horse breed) – Колорадоның биік жазықтарында шыққан жылқы тұқымы. Бұл тұқым 1800 жылдардың соңында Түркиядан АҚШ-тың Вирджиния штатына әкелінген екі айғырдан тараған. Осы айғырлар Небраска және Колорадодағы шаруалардың жылқыларымен шағылыстырылды, ал 1900 жылдардың басында барлық тіркелген Колорадо рейнджерлерінің тегі 1-ші нөмірлі Патчес және 2-ші нөмірлі Макс есімді екі айғырға жетеді. Бұл тұқымды 1935 жылы Колорадо рейнджерлері аттар қауымдастығын құрған шаруа Майк Руби дамытты. Бастапқы тіркеу шарттарының шектеулілігіне байланысты көптеген Колорадо рейнджерлері апалуоса тұқымы ретінде тіркелді, бірақ олардың тегін түпкілікті айғырларға дейін анықтау үшін тұқымдық зерттеулер жалғасуда. 2005 жылға қарай 6000-нан астам Колорадо рейнджерлері тіркелді. Колорадо рейнджерлері кез келген біртүсті немесе дақты түсте болуы мүмкін. Пинто түсі және американдық бояу жылқыларының шағылыстырылуына, сондай-ақ жорға және понилердің өсірілуіне рұқсат етілмейді. Колорадо рейнджерлерін апалуоса аттар клубында екі рет тіркеуге болады, және олардың шамамен 90 пайызы осылай тіркелген.

Өзіндіктері мен тіркеу

Колорадо Рейнджер аттары пинто болмауы мүмкін, кез келген түсті болуы мүмкін, ал пинто немесе американдық бояулы жылқыларды тіркелген жылқының тегіндегі бес буын ішінде будандастыруға рұқсат етілмейді. Олардың бойы биік болады. Бұл тұқымның беті түзу, мойны ұзын, бұлшық еттері дамыған және кеудесі терең. Иықтары мен құйрықтары көлбеу болып, қысқа арқамен байланысқан. Колорадо Рейнджер аттары әлі де бастапқы мақсаты бойынша – шаруашылық жұмысында қолданылады. Олар батыс және ағылшын стиліндегі жарыстарда көрсетіледі, бірақ көбінесе батыс стилінде, сондай-ақ жолсеру және демалысқа шығу үшін пайдаланылады. Олардың ептілігімен, жақсы мінезімен және мал өсірудегі қабілеттерімен танымал.

Тарих

Колорадо рейнджерінің түпнұсқа аталары – 1878 жылы түрік сұлтаны Абдул Хамид II АҚШ президенті Улисс С. Грантқа сыйға берген және Америка Құрама Штаттарына әкелінген екі айғыр болды. Біріншісі – 1874 жылы туған сұр түсті Барб тұқымды Линден Три есімді жылқы. Екіншісі – 1873 жылы туған, шөлде өсірілген, сондай-ақ сұр түсті Араб айғыры Леопард. Екі айғыр 1879 жылы Түркиядан келгеннен кейін Вирджинияға жетті. Вирджинияға жеткен соң, олар 14 жыл бойы аттар мен жол жүргізуге арналған жылқы өсіруші, белгілі Рэндольф Хантингтонның шаруашылығында болды. 1896 жылы Рэндольф Леопард пен Линденді Гранттың досы, генерал Колбиге жалға берді, ол бұл айғырларды Небраскадағы ранчосында жылқы өсіру үшін пайдаланды. Бұл шаруашылық жоғары сапалы ранчо жылқысын өсіруде сәтті болды. Бірнеше жылдан кейін Колорадодағы бірнеше ранчо Колби ранчосынан бір айғырды қоса алғанда, жылқы тобын сатып алу үшін бірікті. Барлық биелер екі импортталған айғырдың бірінен туған, ал айғыр – нүктелі Леопард Appaloosa, оның тегінің екі жағынан да Леопардтың немересі болды. Линден Три мен Леопардтың американдық жылқы өсіруге тигізген әсері соншалық, олар қазір Араб жылқысы қауымдастығы мен Жокей клубының (АҚШ-тағы екі ірі тұқымдық қауымдастық) тұқымдық кітаптарында тізімделген.

20 ғасыр

Колорадолық шаруалар Колбиден сатып алынған жылқыларды қолда бар мал қорын жақсарту үшін пайдаланды, ал осы шағылыстырулардың ұрпақтары Колорадо Рейнджері деп аталды. Бұрышпен боялған түс селекция бағдарламасының бастапқы мақсаты болмаса да, нәтижедегі жылқылардың көптегені дақты түстерге ие болды, ал селекционерлер осы түстерді мақсаттарының бірі ретінде қарастыра бастады. Тағы екі айғыр да тұқымның негізін қалаушы ата-бабаларына айналды. Олардың бірі – 1918 жылы туған Макс есімді Колорадода туған дақты жылқы. Колорадоның жоғары жазығынан шыққан ат шаруасы Майк Руби осы тұқымға қызығушылық танытып, бастапқы Колби ранчосының айғырының ұлы Макс пен Патчесті сатып алды. Колорадо Рейнджерлерін өсірген кезінде ол өсірген әрбір жылқының толық тізімін сақтап, тұқымдық қауымдастық үшін бастапқы тектік тізім жасады. Руби 1934 жылы Денвердегі мал көрмесіне екі айғыр әкелуге шақырылды және Леопард №3 және Фокс №10-ды таңдады. «Колорадо Рейнджерлері» және «Колорадо Рейнджер тұқымдары» аттары осы көрме кезінде қазіргі Колорадо мемлекеттік университетінің оқытушыларымен ойлап табылды, бұл жылқылар Колорадоның жайылымдарында өсірілгендігіне сілтеме жасады. «Колорадо Рейнджері» тұқымның ресми аты болғанымен, «Рейнджер тұқымдары» лақап аты әлі де жиі қолданылады. 2005 жылғы мәліметтер бойынша, CRHA-да 6000-нан астам жылқы тіркелген, ал жылына 100-125 жаңа жылқы тіркеледі. Бастапқыда АҚШ-тың батысында өсірілгенімен, бүгінде көптеген Колорадо Рейнджерлерін елдің орталық және шығыс бөліктерінде, соның ішінде Мичиган, Огайо және Пенсильвания штаттарында кездестіруге болады. Олар Канадада да таралған, онда кем дегенде бір ірі шаруашылық бар.