Кіріспе
Қытайдың әуедегі басымдылық жойғышы Shenyang J 11 (қытайша: 歼 11) – Қытай Халық Республикасының екі қозғалтқышты реактивтік ұшағы, оның конструкциясы советтік Сухой Су-27 ұшағының негізінде жасалған. Оны Шэньян ұшақ корпорациясы (SAC) өндіреді. Бұл ұшақты Халықтық Азаттық Армиясының Әуе күштері (PLAAF) және Халықтық Азаттық Армиясының Әскери-теңіз күштері (PLANAF) қолданады.
The Shenyang J 11 (Chinese: 歼 11) is a twin engine jet fighter of the People's Republic of China whose airframe is derived from the Soviet designed Sukhoi Su 27. It is manufactured by the Shenyang Aircraft Corporation (SAC). The aircraft is operated by the People's Liberation Army Air Force (PLAAF) and the People's Liberation Army Naval Air Force (PLANAF).
Ұсынылған J-11
Вьетнам соғысының тәжірибесіне сүйене отырып, PLAAF 1969 жылы Шэньян J-6 және Нанчан Q-5 ұшақтарын алмастыру үшін STOL жеңіл истребителіне қатысты талап қойды. Шэньян ұшақ құрылысы институты мен Шэньян ұшақ зауыты ұсынған жоба "J-11" деп аталды; ол француздық Dassault Mirage F1 ұшағына ұқсас және британдық Rolls Royce Spey 512 қозғалтқышымен жабдықталуы тиіс болды. Қозғалтқыш табу мүмкін болмағандықтан жоба тоқтатылды, ал бәсекелес Нанчан J-12 жобасы одан әлдеқайда жетілдірілген болатын.
Су-27 сатып алу
Қытай Су-27 ұшағының алғашқы экспорттық клиенті болды. 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтардан және одан кейін Батыс елдерінің қару-жараққа салған тыйымынан соң Қытай қару-жарақ алу үшін Кеңес Одағына жүгінді. Қытай Микоян МиГ-29 ұшағының орнына Су-27 ұшағын таңдады. 1990 жылдары үш тапсырыс жасалды, ал 36 Су-27СК және 42 Су-27УБК ұшақтарының жеткізілімі 1992 жылы басталды және 2000 жылдарға дейін жалғасты.
J-11
1996 жылы Қытай мен "Рособоронэкспорт" арасында 1,2 миллиард долларлық келісім жасалды, бұл келісімге сәйкес SAC компаниясы 200 Су-27УБК ұшағын өндіруге құқық алды. Ресей Қытайдың жаңартылған авионика талаптарына қарсылық көрсетті, бірақ соңында ескірген N001 импульстік Доплер радарының орнын жақсартылған N001V радарымен ауыстырды. "Өндірілген" J 11A нұсқасының өндірісі 2000 жылы басталды. 2006 жылға қарай кемінде 105 J 11 және J 11A ұшағы жақсартылған отандық авионикамен шығарылды, бұл бірлескен өндіріс келісімін бұза отырып, отандық жүйелерді қамтитын нұсқа болды. Дегенмен, 2009 жылға дейін Қытайда ресейлік ұшақтар мен олардың құрамдас бөліктерін өндіруге лицензиялар сақталды, соның ішінде бұрын құпия сақталған интеллектуалдық меншік (IP) ережелері де болды. Бастапқы лицензияға әуе кемелеріне арналған (мысалы, Sukhoi Su-33) немесе олардың нұсқалары (мысалы, Shenyang J-15) ресми түрде кірмеді. 2015 жылға қарай J 11 ұшақтары қытайлық өндіріспен жасалған зымыранға қарсы ескерту жүйелерімен (MAWS) жаңартылды. Расталмаған жаңартуларға жақсартылған кабина дисплейлері және R-77 немесе PL-10 зымырандарына арналған атыс басқару жүйелері кірді.
Қозғалтқышты ауыстыру
2004 жылға қарай J 11 ұшағы Шэньян WS 10 қозғалтқышымен сынақтан өткізіліп жатты. Сынақтар 2002 жылдың өзінде басталуы мүмкін; 2002 жылғы Қытайдың халықаралық авиация және ғарыш көрмесінен алынған суретте бір қозғалтқышы WS 10-ға ауыстырылған J 11 ұшағы көрсетілген. WS 10 әзірлеуі қиындықтарға толы болды. Бір полк 2007 жылы WS 10 қозғалтқышымен жабдықталған J 11B ұшақтарына көшті, бірақ нашар жұмысқа жарамдылығынан ұзақ уақытқа дейін пайдаланудан тоқтатылды. WS 10A 2009 жылдан кейін J 11B Block 02 ұшағын қуаттандыруға жеткілікті деңгейде жетілді, ал Jane's 2014 жылы J 11B ұшағының WS 10 қозғалтқышымен жабдықталғанын хабарлады.
Пайдалану тарихы
ҚХАЖ Ж-11B ұшақтары 2011 жылдың наурыз айында Қытай мен Пәкістанның бірлескен "Шахин-1" жаттығуына қатысты. Бұл ҚХАЖ-ның Пәкістан аумағында ПАҚ-пен бірге алғаш рет "жедел" әуе маневрлерін өткізгені болды.
P-8 тұтқындау
2014 жылдың 19 тамызында J 11B ұшағы Оңтүстік Қытай теңізі үстінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің P-8 Poseidon теңіздік қаруларға қарсы күрес ұшағын тоқтатты. АҚШ Қорғаныс министрлігі 2014 жылдың 22 тамызында адмирал Джон Кирбинің баспасөз хатшысы ретінде баспасөз мәслихатында бұл оқиға туралы толық мәлімет берді. Кирбидің сөзіне сәйкес, оқиға Хайнань аралынан шығысқа қарай 217 шақырымда, халықаралық әуе кеңістігінде болған. Қытай ұшағы "бір рет ұшақтың астынан өткенде 50-100 фут (15-30 метр) қашықтықта болды. Сондай-ақ, қытай ұшағы P-8 Poseidon ұшағының мұрнына 90 градус бұрышпен жақындап, қару-жарағын көрсеткен болуы мүмкін. Содан кейін J-11 P-8 ұшағының астынан және қасынан ұшты, қанаттарының ұштары, мен айтқандай, 6,10 метрге дейін жақындады. Одан кейін ол P-8 ұшағының үстінен айналып өтіп, 13,72 метр қашықтықта ұшты". Ол қытай ұшқышының "кәсіби емес" және "қауіпсіз емес" әрекеттері АҚШ-тың Қытаймен орнатуға тырысқан "әскери-әскери қарым-қатынастар" сипатына сай емес екенін айтты. Қытайға ресми шағым дипломатиялық арналар арқылы жіберілді. Пентагон бұдан былай: "Кеме қатынасы және ұшу еркіндігін жүзеге асыру мақсатында әскери іс-қимылдар басқа елдің Ерекше экономикалық аймағында жүргізілуі мүмкін" деп түсіндірді.
Нұсқалар
J 11: Ресейден жеткізілген жиынтықтар бойынша лицензиямен Су-27УБК ұшақтары жасалды. ): Қытайда әзірленген, ішкі жүйелерімен жабдықталған J 11BH нұсқасы. J 11B: J 11B-нің теңіздік нұсқасы. Алғаш рет 2010 жылдың мамыр айында көрінді. J 11BSH: J 11BS-тің теңіздік нұсқасы. Қосымша ақпарат J 11BG жаңартуының бар екенін растады, оның ішінде AESA радары, авионика жаңартуы, каскаға орнатылған көру құрылғысы және PL 10 және PL 15 зымырандарын іске қосу қабілеті. J 11BGH: J 11BH-ның жаңартылған нұсқасы, J 11BG-нің теңіздік нұсқасы. J 11D: Тұрақты электронды сканерленген антенналық радар, IRST және ауыр бейнелеу/инфрақызыл (IIR) әуеден-әуеге зымырандарын қолдану қабілетімен жабдықталған нұсқа. Ұшақ корпусы композиттік материалдарды кеңінен пайдаланады, әсіресе қозғалтқыш кіреберісінде радиолокациялық көрінуді азайту үшін. Қанаттардың әрқайсысында үш бекіткіш орналасқан. Расталмаған мәліметтерге сәйкес, оның жаңа сымды басқару жүйесі, шыны пилот кабинасы, жақсартылған электрондық қарсы шаралар жүйесі және WS 10A қозғалтқышының жақсартылған нұсқасы бар.
J 11BH: Naval version of the J 11B. It was first sighted in May 2010. J 11BSH: Naval version of the J 11BS. Further information confirmed the existence of the J 11BG upgrade including AESA radar, avonics upgrade, helmet mounted sight, and the capability to launch PL 10 and PL 15 missiles. J 11BGH: Upgrade of J 11BH, the naval version of the J 11BG. J 11D: Variant possibly equipped with fixed electronically scanned array radar, IRST, and capability to fire heavier imaging/infrared (IIR) air to air missiles. The airframe makes greater use of composite materials, especially in the engine intakes for lower radar observability. The wings have three hardpoints each. Unconfirmed reports claim it has a new fly by wire control system, glass cockpit, improved EW systems, and an improved version of the WS 10A engine.