Кіріспе

Венесуэланың әскери төтенше жағдай жоспары – Венесуэла армиясының Венесуэла астанасы Каракаста қоғамдық тәртіпті сақтау мақсатындағы әскери төтенше жағдай жоспары. Алғашқы рет бұл жоспар 1989 жылы Карлос Андрес Перес үкіметі тарапынан Караказо көтерілісіне жауап ретінде іске асырылды, нәтижесінде әскерилер мен қарулы полиция тарапынан жүздеген адам қаза тапты. Президент Уго Чавес 2002 жылғы 11 сәуірдегі оқиғаларға жауап ретінде жоспарды қайтадан іске қосуға бұйрық берді, бірақ Қарулы Күштердің жоғары лауазымды өкілдері, Караказо сияқты қырғынның алдын алуға қатысты алаңдаушылықтарынан, жоспарды орындаудан бас тартты.

Шығу тегі

"Авила" жоспары 1960 жылдары жасалды. Егер партизандық күштер полиция мен ұлттық гвардияны жеңіп алса, онда Венесуэла армиясының араласуын қажет ететін резервтік жоспар ретінде жасалды. Жоспардың құрылымы жеңілдетілген, басшылық тізбектері жойылды және әскерлерді кіші, ұйымдаспаған партизандық топтармен күресу үшін тәуелсіз топтарға біріктірді. 2002 жылдың 27 тамызында Американдық Адам құқықтары соты 1989 жылы "Авила" жоспарының іске асырылуы адам құқықтарының кең ауқымда бұзылуына әкелгенін анықтады және Венесуэла үкіметіне халықаралық адам құқықтары стандарттарына сәйкес әскери резервтік жоспарлауды қайта қарауды бұйырды. 2009 жылы Венесуэланың бас прокуроры Луиза Ортега Диас жоспарды іске асырғаны үшін Перестің экстрадициясын бұйырды.

2002 жылы Венесуэладағы төңкеріс әрекеті

2002 жылдың 11 сәуірінде түскі уақытта президент Уго Чавес Ллагуно эстакадасындағы оқиғаларға жауап ретінде «Авила» жоспарын іске қосуға бұйрық берді. Бұл әрекет 1999 жылғы Венесуэла Конституциясының заңдарын бұзды, ол Караказо сияқты қайғылы оқиғалардың қайталанбауы үшін жасалған еді. Қарулы күштердің жоғары лауазымды өкілдері жоспарды орындаудан бас тартты. Жоспарға жауапты генерал табылмай қалғанда, Каракастағы ең ірі әскери бөлімнің басшысы Хорхе Гарсия Карнейро оның орнына кіруге ұсыныс жасады. Бірақ, әскерилер тас жолды жауып, азаматтық көліктерді Фуэрте Тиунадағы әскери базаға бұрып, әскердің шығуына кедергі келтірді. Базамен байланыс жасағанда, генералға бір топ генералдың президентті тұтқындауды жоспарлап отырғаны хабарланды. Ал төңкеріс әрекетіне қатысты фактілерді зерттеу жөніндегі аралас комиссияның орынбасары Калисто Ортега бұл жоспардың Рим папасы Иоанн Павел II Венесуэлаға келген кезде де қауіпсіз түрде қолданылғанын айтты. Соңында, 18 сәуірде президент Мадуро «Замора» жоспарына «жасыл жарық» берді. Бұл жоспар, көп сынға ұшыраған «Авила» жоспарымен салыстырылды және шенеуніктер оны «елдің қауіпсіздігіне қауіп төндіретін жағымсыз оқиғаларға немесе шетелдік араласуға жауап беру үшін жасалған бірлескен стратегиялық жоспар» деп сипаттады. Боливариан ұлттық гвардиясының командирі Антонио Бенавидес жоспардың «халықты қалыпты әлеуметтік қызметтен ішкі немесе сыртқы алапатқа өтуге қатыстыруды» қамтитынын, Боливариандық азаматтарға соққы жасаушы күштер ретінде әрекет етуге мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Әскери билікке шабуыл жасады деп айыпталған азаматтар «қозғалыс жасады» деп айыпталып, әскери сотта тез арада қаралуы мүмкін еді.