Мария Чурай: Аңыз, өлеңдер және халық әндерінің тарихы
Marusia Churai
Мария Чурай (1625-1653): украинская певица, поэт и композитор. Легенда о ней и песня "Ой не ходи, Грицю" – важная часть украинской культуры и литературы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мария немесе Маруся Чурай (1625–1653) – украин барокко дәуірінің мифтік композиторы, ақын және әнші. Ол украин әдебиетінде жиі кездесетін тақырыпқа айналды, ал оған жатқызылатын әндер Украинада кеңінен орындалады. Аңыз бойынша, ол Полтава қаласында туған (сол кезде Польша Корольдігінің құрамында болған), және ол Украина халық әні "Ой, не ходи, Грицю, та на вечорниці" ("Ой, Григорий, кешкі тойларға барма") авторы және оның тақырыбы ретінде қарастырылады, бұл ән Батыста "Иә, сүйікті қызым" деп белгілі.
Maria or Marusia Churai (1625–1653) was a mythical Ukrainian Baroque composer, poet, and singer. She became a recurrent motif in Ukrainian literature and the songs ascribed to her are widely performed in Ukraine. According to the legend she was a native of Poltava (then in Crown of the Kingdom of Poland), and is regarded as the purported author as well as the subject of the well known Ukrainian folk song "Oi Ne Khody Hrytsiu Tai na Vechornytsi" (Oh Gregory, Don't Go to the Evening Dances) known in the West as "Yes, My Darling Daughter".
Әдебиетте
Марусия Чурай туралы аңыз 19 ғасырдағы әдеби шығармалардың, мысалы, К. Шахновскийдің "Марусия, Малороссиялық Сапфо" (1839) романының ықпалымен қалыптасты. Көптеген жазушылар өз шығармаларында "Гриць" тақырыбын пайдаланды: М. Старицкийдің "Ой, келме, Грицю" (1892) пьесасы, В. Самиленконың "Чураевна" (1894) драмасы, Ольга Кобылянскаяның "Жексенбі күні ерте шөп қазды" (1909) романы, И. Мыкытенконың "Марусия Чурай" (1935) драмасы, Л. Костенконың "Марусия Чурай" (1979) поэмасы және тағы да басқалары.
The legend of Marusia Churai was formed under the influence of 19th century literary works such as the novel "Marusia, Malorosiiskaia Sapfo" (Marusia, the Littlerussian Sappho) by C. Shakhnovsky (1839). Many writers used the theme of "Hryts" in their works: M. Starytsky's play "Oi Ne Khody, Hrytsiu" (1892), V. Samiylenko's drama "Churaivna" (1894), Olha Kobylianska's novel "V Nediliu Rano Zillia Kopala" (She Gathered Herbs on Sunday Morning 1909), I. Mykytenko's drama "Marusia Churai" (1935), L. Kostenko's novel in verse "Marusia Churai" (1979), and others.
Музыкадағы әсері
"Oi Ne Khody Hrytsiu" әні поляк тіліне (1820), чех тіліне (1822), неміс тіліне (1827), француз тіліне (1830), ағылшын тіліне (1848) және басқа да тілдерге аударылды. Дегенмен, оның мелодиясы халықтық емес. Ол алғаш рет Венециялық композитор Катерино Кавос жазған водевильдегі ариетта ретінде қолданылған. "Oi Ne Khody Hrytsiu" әнінің түпнұсқа ағылшын тіліне аудармасын 2023 жылы Vol Deineko "Don't Go to Party" деген атпен саусақпен ойналатын гитарада орындады. Бұл мелодия 1941 жылы Джек Лоуренстің "Yes, My Darling Daughter" әнінде де қолданылған. Маруся Чурайға жатқызылатын үш өзге ән мәтіні: "Kotylysia Vozy z Hory" (Көліктер төбеден құлауда), "Viyut' Vitry" (Желдер соғып тұр) және "Za Svit Staly Kozachenky" (Козактар таңда таяққа тұрды). Бұл әндердің мәтіндері әдеби туынды болса, музыкасы белгісіз, ауызша дәстүрден келген. Бұл мәтіндерге қосылған барлық мелодиялар 19 ғасырдың соңында жазылған. "Ой не ходи Хрицю" украин халық әнінің мәтіні алғаш рет 1816 жылы Лондонда ағылшын тілінде жарияланды. Поляк тіліне аударма алғаш рет 1822 жылы Львовта, ал неміс тіліне аударма 1848 жылы жарық көрді. Әннің Францияда (1830-жылдар), Чехияда, Словакияда, Бельгияда және АҚШ-та танымал болғанына куәлік бар, онда "Ikhav kozak za Dunai" ("Козак Дунайдан өтті"; музыкасы мен сөзі Семен Клымовскийге тиесілі) әні де кең таралған. Маруся Чурайдың есімі 2000 жылдың ақпан айында украиналық пошта маркасында бейнеленді. {cn}
The song "Oi Ne Khody Hrytsiu" was translated into Polish (1820), Czech (1822), German (1827), French (1830), English (1848) and other languages. However its melody is not of folk origin. It was first documented use was as an arietta from a vaudeville by a Venetian composer Catterino Cavos. The original English translation of the song "Oi Ne Khody Hrytsiu" was also made and performed in 2023 by Vol Deineko on finger style guitar under the name "Don't Go to Party." The melody was used in Yes, My Darling Daughter, a 1941 song by Jack Lawrence. Three other song texts that are ascribed to Marusia Churai: "Kotylysia Vozy z Hory" (The Wagons Were Rolling Downhill), "Viyut' Vitry" (Winds Are Blowing) and "Za Svit Staly Kozachenky" (The Kozaks Were Ready to March at Dawn). While the texts of these songs are of literary origin, their music is anonymous, from oral tradition. All the melodies that are attached to these texts date from the late 19th century. The text of the Ukrainian folk song "Oi ne khody Hrytsiu" was first published in English translation in London in 1816. A Polish translation first appeared in 1822 in Lviv and a German translation appeared in 1848. Evidence exists to the songs popularity in France (1830s), Czech, Slovak lands, Belgium and the United States where it equally well known was the song "Ikhav kozak za Dunai" (the Cossack rode beyond the Danube; music and words by Semen Klymovsky). {cn}
Marusia Churai was commemorated on a Ukrainian postage stamp in February 2000. {cn}