Ирак парламент сайлауы 2005: Конституция бекітілгеннен кейін өткен сайлау, тізім бойынша дауыс беру, пропорционалды өкілдік, 275 орын, мандаттар таралуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2005 жылдың 15 желтоқсанында Иракта парламент сайлауы өтті, бұл 15 қазанда өткен референдумда жаңа конституцияның мақұлдануынан кейін болды.
Parliamentary elections were held in Iraq on 15 December 2005, following the approval of a new constitution in a referendum of 15 October.
Сайлау жүйесі
Сайлау тізімдік жүйе бойынша өтті, онда сайлаушылар партиялар мен коалициялардың тізімінен таңдау жасады. 230 орын 2005 жылғы қаңтарда өткен сайлаудағы тіркелген сайлаушылардың санына пропорционалды түрде Ирактың 18 әкімшілік аймағына (губернаторлығына) бөлінді, оның ішінде Бағдад әкімшілік аймағына 59 орын бөлді. Әрбір әкімшілік аймақтағы орындар пропорционалды өкілдік жүйесі арқылы тізімдерге таратылды. Сонымен қатар, 45 "төлемақылық" орын ұлттық дауыс қорытындысының (оның ішінде елден тыс дауыстардың) үлесі, оларға бөлген 275 орынның үлесінен асып түскен партияларға берілді. Әйелдердің 275 орынның 25%-ын құрауы талап етілді. Дауыс беру жүйесіндегі өзгеріс араб сунниттеріне үлкен мән берді, олар бірнеше провинцияларда сайлаушылардың көп бөлігін құрады. Осы провинциялардың бұрынғы сайлауды сунниттер бойкоттағаннан кейін, басым көпшілігі сунниттік араб өкілдерін сайлап береді деп күтілді.
The elections took place under a list system, whereby voters chose from a list of parties and coalitions. 230 seats were apportioned among Iraq's 18 governorates based on the number of registered voters in each as of the January 2005 elections, including 59 seats for Baghdad Governorate. The seats within each governorate were allocated to lists through a system of Proportional Representation. An additional 45 "compensatory" seats were allocated to those parties whose percentage of the national vote total (including out of country votes) exceeds the percentage of the 275 total seats that they have been allocated. Women were required to occupy 25% of the 275 seats. The change in the voting system gave more weight to Arab Sunni voters, who made up most of the voters in several provinces. It was expected that these provinces would thus return mostly Sunni Arab representatives, after most Sunnis boycotted the previous election.
Партиялар мен коалициялар
Партиялар мен коалицияларды тіркеу мерзімі 28 қазанда аяқталды. Сайлау комиссиясы 228 тізімнің, оның ішінде 21 коалицияның тіркелгенін хабарлады. Ирак саяси аренасының қалыптасуында белгілі партиялардың бірлескен тізімдермен, көбінесе діни немесе этникалық негізде топтасқан күйінде сайлауға түсуі байқалды. Мұндай тізімдер міндетті түрде тұрақты болмайды, себебі бір тізімді бөлісетін партиялар бұрынғы немесе қазіргі қарсыластар болуы мүмкін. 2005 жылғы желтоқсан сайлауында жағдай одан да күрделене түседі, өйткені партиялар әртүрлі облыстарда әртүрлі одақтар құра алады. Қазіргі жағдай тұрақсыз, ал төменде 2005 жылғы қаңтар сайлауынан бері өзгерген одақтарға ерекше назар аудара отырып, маңызды партиялар мен коалициялардың тізімі келтірілген.
The deadline for registering parties and coalitions closed on 28 October. The Electoral Commission announced that 228 lists had been registered, including 21 coalitions. The emerging Iraqi political scene has been marked by groups of established parties running on joint lists, often grouped on sectarian or ethnic grounds. These lists are not necessarily stable, as the parties sharing a list may be past or present rivals; the situation will be even more complicated for the December 2005 election because parties can form different alliances in different governorates. The landscape is currently fluid; what follows is a list of some of the more important parties and coalitions, with a focus on alliances that have shifted since the January 2005 election.
Курдстандық одақ (#730)
Бұл күрдтер басымдық ететін коалиция 2005 жылғы қаңтардағы сайлау үшін екі негізгі күрд партиясы – Күрдстан аймағының президенті Мәсуд Барзанидің Күрдстан демократиялық партиясы және Ирактың өтпелі президенті Жалал Талабанидің Күрдстан патриоттық одағы, сондай-ақ бірнеше кіші партиялар бірігіп құрылған. 2005 жылғы қаңтардағы сайлаудан кейін ДПАК УИА-мен коалициялық үкімет құрды. Бұл коалиция желтоқсан айындағы сайлауда да бақ сынамақ, бірақ қаңтардағы Дахук және Сулеймания облыстық сайлауда орындардың 10 пайызын жеңіп алған Кіші Курдистан Ислам одағы өз үкіметтік тізімін құратынын хабарлады.
This Kurdish dominated coalition was formed for the January 2005 election by the two main Kurdish parties—the Kurdistan Democratic Party of Kurdistan Region President Masoud Barzani and the Patriotic Union of Kurdistan of the transitional Iraqi President Jalal Talabani—plus some other smaller parties. The DPAK formed a coalition government with the UIA in the wake of the January 2005 elections. This coalition will also contest the December elections, but the smaller Kurdistan Islamic Union, who won 10 percent of the seats in the Dahuk and Sulaymaniyah governorate elections in January, has announced that it will form its own governmental lists.
Ирактың ұлттық тізімі (#731)
Ирақ тізімін 2005 жылғы қаңтарда өткен сайлауға дейін уақытша премьер-министр болған Ияд Аллави құрды. Оған оның "Ирақ ұлттық келісім" партиясы басымдық етеді. 2005 жылғы желтоқсан айындағы сайлауда ол бұрынғы уақытша президент Гази әл-Явардың "Ирақшылар тізімімен", "Халық одағы" тізімімен (Ирак коммунистік партиясының ықпалы зор), сондай-ақ суннит араб саясаткері Аднан Пачачи мен оның Тәуелсіз демократтар ассамблеясымен бірігіп, "Ирақ ұлттық тізімі" деп аталатын бірыңғай тізім құрды. Бұл тізім, бір этностық немесе діни топтың қолдауына негізделген басқа ірі тізімдерге қарағанда, зайырлы және барлық қауымдық топтарды қамтитын балама ұсынуға тырысады.
The Iraqi List was established by Iyad Allawi, who served as interim Prime Minister before the January 2005 election. It is dominated by his Iraqi National Accord party. For the December 2005 election, it has joined forces with former interim President Ghazi al Yawar's The Iraqis list, the People's Union list (which is dominated by the Iraqi Communist Party), and the Sunni Arab politician Adnan Pachachi and his Assembly of Independent Democrats to form a single list called the Iraqi National List. This list will attempt to present a secular and trans community alternative to the other major lists, which are more based on the support of a single ethnic or religious groups.
Ирак келісім фронты (#618)
Бастапқыда Ирак Ислам партиясы қаңтар сайлауына тіркелді, бірақ кейін сайлауды бойкоттауға шешім қабылдады, нәтижесінде ешқандай орын жеңіп алмады. Олар желтоқсан сайлауына қатысуға бекінді, Ирак келісім фронты деп аталатын тізім құрып, оған екі кіші партия – Ирак халықтарының жиналысы мен Ирак ұлттық диалогы қосылды. Бұл партиялар суннит арабтарының дауысын жинауды мақсат етеді. Суннит арабтары қаңтар сайлауын көбінесе бойкоттады, бірақ конституциялық референдумға сунниттердің белсенді қатысуы желтоқсан сайлауында да сунниттердің қатысуын арттыруы мүмкін. The New York Times басылымының хабарлауынша, 1000-нан астам суннит дін қызметкерлері өз жамағаттарын дауыс беруге шақырды. Алайда, суннит қауымында ықпалды Association of Muslim Scholars (Мұсылман ғалымдарының қауымдастығы) желтоқсан сайлауын бойкоттауға шақырды, бұл Ирак келісім фронтының сәттілігіне кері әсер етеді.
The Iraqi Islamic Party originally registered for the January elections but then decided to boycott the polls, which meant that it did not gain any seats. It has decided to participate in the December elections, forming a list called the Iraqi Accord Front with two other smaller parties, the Iraqi Peoples' Gathering and the Iraqi National Dialogue. These parties aim to tap the Sunni Arab vote; Sunni Arabs overwhelmingly boycotted the January election, but increased Sunni participation in the constitutional referendum may indicate an increased Sunni turnout for the December elections, especially because more than 1,000 Sunni clerics called on their followers to vote, according to The New York Times However, the Association of Muslim Scholars, which is influential in the Sunni community, has called for a boycott of the December elections, which could have an adverse impact on the Iraqi Accord Front's success.
Қалпына келтірілген айыппұлдар
2005 жылдың 22 желтоқсанында сунниттік арабтар мен зайырлы шииттік фракциялар сайлаудағы алаяқтық туралы шағымдарды халықаралық ұйым қарауы тиіс екенін талап етті және жаңа заң шығарушы органға бойкот жасаймыз деп үміттендірді. Біріккен Ұлттар Ұйымы бұл ұсынысты қабылдамады. 23 желтоқсанда Ирак бойынша сайлауды айыптау мақсатында ірі демонстрациялар өтті. Демонстранттар сайлаудың негізгі шииттік коалицияның пайдасына бұрмаланғанын мәлімдеді. Көптеген ирактықтар діни шииттік коалициядан тыс, сайлаудың кіші сунниттік араб және зайырлы шииттік топтарға әділетсіз болғанын айтады. Бағдадтың оңтүстігінде түскі намаз оқылып болған соң 20 мыңға дейін адам демонстрацияға қатысты. Мосулда 2 мыңнан астам адам Иранды сайлауға араласуда айыптады. Бағдадтағы Умм әл-Қура мешітінде намаз оқыған кезде, ірі сунниттік діни ұйым – Мұсылман ғалымдары қауымдастығының шейхы Махмуд әл-Сумайдайи, жамағатқа «біз жалған мен өтірікке негізделген қастандық ішінде өмір сүріп жатырмыз» деді. Даулы сайлау нәтижелерінен зорлық-зомбылық күшейді. АҚШ және Ирак шенеуніктеріне қарсы автокөлік бомбалары мен шабуылдар сайлаудан кейін де жалғасты. Мосулда сунниттік араб студенттік көшбасшысы Құсай Салахаддин сайлау нәтижелеріне қарсы демонстрация өткізгеннен кейін ұрланып, өлтірілді. Салахаддиннің денесі қойылған мешітке 2000-ға жуық студент жиналды. Сунниттер Салахаддиннің өліміне шииттік альянстың негізгі партияларының біріне адал жасақтарды кінәлады. Қазірге дейін ешбір ұйым бұл кісі өлтіруге жауапкершілікті мойындаған жоқ.
On 22 December 2005 Sunni Arab and secular Shiite factions demanded that an international body review election fraud complaints, and threatened to boycott the new legislature. The United Nations rejected the idea. Large demonstrations broke out across Iraq on 23 December to denounce the elections. Protesters said that the elections were rigged in favor of the main religious Shiite coalition. Many Iraqis outside the religious Shiite coalition allege that the elections were unfair to smaller Sunni Arab and secular Shiite groups. As many as 20,000 people demonstrated after noon prayers in southern Baghdad. Over 2,000 people demonstrated in Mosul, accusing Iran of involvement in the election. Sheik Mahmoud al Sumaidaei of the Association of Muslim Scholars, a major Sunni clerical group, told followers during prayers at Baghdad's Umm al Qura mosque that they were "living a conspiracy built on lies and forgery." Violence grew over the controversial election results. Car bombings and attacks on US and Iraqi officials continued after the elections. In Mosul Qusay Salahaddin, a Sunni Arab student leader was abducted and killed after leading a demonstration against the election results. Some 2,000 fellow students gathered at the mosque where Salahaddin's body was taken. Sunni's quickly accused militia forces loyal to one of the main parties in the Shiite Alliance bloc for Salahaddin's death. No group has yet claimed responsibility for the murder.
Үкімет құруы
Алты айлық келіссөздерден кейін премьер-министр Нури әл-Малики басшылығымен Біріккен Ирак альянсы, Ирак келісім фронты, Күрдістан альянсы және Ирак ұлттық тізімі арасында "ұлттық бірлік үкіметі" құрылды.
After six months of negotiations a "government of national unity" was agreed between the United Iraqi Alliance, Iraqi Accord Front, Kurdistani Alliance and Iraqi National List, under the leadership of Prime Minister Nouri al Maliki.