Кіріспе

"Hinterlands" – Уильям Гибсонның ғылыми фантастикалық әңгімесі. Ол алғаш рет 1981 жылғы қазанда Omni журналында жарияланып, кейін 1986 жылы шыққан "Burning Chrome" әңгімелер жинағына енді. Бұл әңгіме "жүк культі" көзқарасы туралы ой-толғам және белгісіз, бірақ күштірек болуы мүмкін көзден келген, қауіпті, бірақ құнды заттармен бетпе-бет келгенде мәдениеттер мен өркениеттерге қандай салдар тиетінін зерттейді. "Hinterlands" – неміс тілінде "жердің артында" деп аударылатын сөз. Алғашқы мағынасында, бұл орталық немесе дамыған жерден шалқап жатқан, қашық немесе кем дамыған аймақты білдіреді, мысалы, жағалау, порто немесе қаланың ішкі жағы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиғаны баяндаушы Тоби Халперт өзі тұратын, Аспан деп аталатын ғарыш станциясының тарихын егжей-тегжейлі баяндаған бірқатар әңгімелер арқылы айтып береді. Тарих совет космонавты Ольга Товьевскаядан басталады, ол әдеттегі ғылыми эксперименттен кейін Марсқа бет алғанда радардан жоғалады. Ол екі жылдан соң ғарыш-уақытқа оралады, ал оның ғарыш кемесі табылғаннан кейін зерттеу үшін Жер орбитасына сүйреліп әкелінеді. Товьевская комада жатыр, ал ғарыш кемесі табылмай қалу үшін және жоғалған екі жыл туралы мәліметтерді жасыру үшін саботажға ұшыраған. Оның қолында Товьевскаяның Жер биосферасында бұрын-соңды кездеспеген қабықша бар. Товьевская есін жинамайды. Орыстар Товьевскаяның барган координаталарына тағы бір зонд жібереді. Жалғыз ғарышкер де дәл сол жерде жоғалып кетеді, сол экспериментті орындағаннан кейін, және 234 күннен соң қайтып оралады. Ол ешкім жеткенге дейін өз-өзіне қол жұмсаған. Келесі әрекеттердің бәрі бірдей аяқталады: ғарышкерлердің көпшілігі табылғанға дейін өз-өзіне қол жұмсайды, ал аздағандары тырысып, сәтсіз аяқтап, қазір ақылдан адасқан. Адамсыз ғарыш кемелерін жіберудің барлық әрекеттері де сәтсіз аяқталады, ал кейбір адамдармен жабдықталған ғарыш кемелері белгісіз себептермен ешқашан қабылдаылмайды. Қазіргі уақытта орыстар жауап іздеу үшін басқа елдердің де көмегіне жүгінеді. Бұл процесс жалғасып, қызығушылық азаяды, өйткені адамзаттың ең данышманды ақылы жойылады. Бірақ бәрі француздың қайтып келуімен өзгереді, ол өлі болса да, "қатерлі ісікке қатысты Розетта тасы" атанған ақпараттармен жазылған темір жүзік алып келді. Осыдан бастап оқиғалардың таңғажайып жиілігі культтық сана тудырады, болашақ астронавттардың кезегі қазалы аяқталғанына қарамастан саяхатқа шығуға дайын. Координаттар әрқашан бірдей болады және әртүрлі мәдениеттерде оны Автожол, Метро немесе Өзен деп атайды. Көбірек білу үшін Автожолға жақын ғарыш станциясы салынады, ол жұмаққа ұқсас болу үшін жоспарланған. Тірі астронавттармен келген капсулалар Аспанға жіберіледі, астронавттарды мүмкіндігінше ұзақ уақыт сақтап, олар өз-өзіне қол жұмсағанша қосымша ақпарат алуға тырысады. Халперт – Автожолға баруға ерікті білдірген астронавттардың бірі, бірақ ол сол жердегі күштің қалауынша іріктелмеді. Оның сүйіктісі Шармиан да осындай тағдырға ұшырады, ол бір тірі қалғанды екі апта бойы тірі ұстап тұру рекордын сақтап тұр. Халперт пен Шармианның міндеті – оралған астронавттарды қарсы алу, станцияға бейімделуіне көмектесу және ғалымдарға олардың табандарынан талдау жасауға мүмкіндік беру. Астронавттардан алынған ақпарат Автожолдың ар жағындағы технологиялар басқаша екенін, бірақ міндетті түрде озық емес екенін көрсетеді. Автожолдың қалай жұмыс істейтінін түсіндіру мүмкін емес, және астронавттардың "ар жақта" кездесетін басқа да жарыстардың да солай екені болжанады. Халперт оны халықаралық әуежайда кездесетін үй шыбындарына теңейді, олар әңгімелесуге қуанышты, бірақ қайда және қалай келгендерін білмейді. Оқиға Халперт әлі тірі әйел астронавтты қарсы алуға дайындалып жатқанда айтылады – "еттік оқ". Ғарыш кемесін қарсы алуға асығып бара жатқанда, Халперт "Қорқыныш" деп аталатын агорафобияның күшті ұстамасына тап болады, бұл Автожолдың маңыздылығына шалдыққан Лавкрафт сезімі. Электр тогының соққысымен капсулаға кіруге мәжбүр болған ол астронавттың жақында қайтыс болғанын және оның өз-өзіне қол жұмсауына көмектесу үшін робот хирургтар жинағын қайта бағдарламалағанын біледі. Қабырғаларда өте қуатты молекулалық қосқыштардың схемалары сызылған.

Тіл

"Hinterlands" метафораларды кеңінен қолданады. Мысалы, әңгіменің құрт-шаңырағы "Автожол" деп аталады. Осы метафорадан Гибсон басқа да бірнеше метафораларды жасайды. Жолдағы жолаушылар "лифтші", "ұш" және "хик" деп аталады. Бұл сөздердің тура мағынасы емес, бейнелі мағынасы бар. Әңгіменің атауы да метафоралық, белгілі кеңістікті өркениеттен алыс, орманды аймақпен салыстырады. Құрт ойығының соңындағы мақсат - бейнелі түрде "үлкен қала".

Кино және теледидар бейімделуі

2016 жылы Ванкувер, Канада қаласында орналасқан Last Studio Standing Inc. анимациялық студиясы "Hinterlands" құқығын сатып алды және 2018 жылы шығатын театрлық қысқаметражды фильм мен телесериал жасауды жоспарлап отырғанын хабарлады.

Комикстердің адаптациясы

Ванкуверлік суретші Гавин Лонерган "Hinterlands" әңгімесін 1995 жылы комикс түрінде бейімдеп, суреттеді. 20 беттік комикс кітабы екі бөлімге бөлініп, Freeflight #5 және #6 журналдарында, 1995 жылғы желтоқсан/қаңтар және 1995 жылғы сәуір/май айларында жарияланды. Комикстің стилі Мобиусқа ұқсас, ал Гибсон бейімдеу процесіне тікелей қатысты. Уильям Гибсон комикс туралы: «әңгімедегі жалған жұмақтың қызықты бейнелеуі» деген пікір білдірді.