Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1914-1918 жылдар аралығындағы Жапония тарихының кезеңі
Period of Japanese history from 1914 to 1918
1914-1918 жылдар аралығында Жапония Бірінші дүниежүзілік соғысқа одақтастардың мүшесі ретінде қатысып, Императорлық неміс теңіз күштеріне қарсы маңызды рөл атқарды. Саяси тұрғыдан алғанда, Жапон империясы Қытайдағы ықпалын кеңейту және соғыстан кейінгі геосаяси жағдайда үлкен держава ретінде мойынтандырылу мүмкіндігін пайдаланды. Жапонияның әскері, үлкен қашықтықтарды және Германияның Еуропадағы соғысқа ден қоюын пайдаланып, Тынық мұхиты мен Шығыс Азиядағы неміс иеліктерін басып алды, бірақ экономиканың кең ауқымды жұмылдырылуы болмады. Сыртқы істер министрі Като Такааки және премьер-министр Окума Шигенобу бұл мүмкіндікті Қытайдағы жапондық ықпалды кеңейту үшін пайдалануды көздеді. Олар сол кезде Жапонияда эмиграцияда болған Сунь Ятсенді (1866–1925) қолдауға тырысты, бірақ көп табысқа жете алмады. Жапон императорлық теңіз күштері, дербес бюрократиялық институт ретінде, Тынық мұхиты аймағында кеңеюді жүзеге асыру туралы өздік шешім қабылдады. Олар экватордың солтүстігінде орналасқан Германияның Микронезия аймақтарын басып алып, 1921 жылға дейін аралдарды басқарды, содан кейін олар азаматтық басқаруға берілді. Бұл операция теңіз күштеріне әскери бюджеттің екі еселенуіне және флотты кеңейтуге негізделген бюджетін ұлғайтуға мүмкіндік берді. Содан кейін теңіз күштері ұлттық және халықаралық істерде маңызды саяси ықпалға ие болды.
Japan participated in World War I from 1914 to 1918 as a member of the Allies and played an important role against the Imperial German Navy. Politically, the Japanese Empire seized the opportunity to expand its sphere of influence in China, and to gain recognition as a great power in postwar geopolitics. Japan's military, taking advantage of the great distances and Imperial Germany's preoccupation with the war in Europe, seized German possessions in the Pacific and East Asia, but there was no large scale mobilization of the economy. Foreign Minister Katō Takaaki and Prime Minister Ōkuma Shigenobu wanted to use the opportunity to expand Japanese influence in China. They enlisted Sun Yat sen (1866–1925), then in exile in Japan, but they had little success. The Imperial Japanese Navy, a nearly autonomous bureaucratic institution, made its own decision to undertake expansion in the Pacific area. It captured Germany's Micronesian territories north of the equator, and ruled the islands until they were transitioned to civilian control in 1921. The operation gave the Navy a rationale for enlarging its budget to double the Army budget and expanding the fleet. The Navy then gained significant political influence over national and international affairs.
1914 жылғы оқиғалар
Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы аптасында Жапония Ұлыбританияға Германияның Тынық мұхитындағы аумақтарын басып алса, соғысқа қатысатынын ұсынды. 1914 жылдың 7 тамызында Ұлыбритания үкіметі Жапониядан Қытай суларындағы және оның маңындағы Императорлық неміс теңіз күштерін жоюға көмектесуді сұрады. 1914 жылдың 15 тамызында Жапония Германияға ультиматум жіберді, бірақ ол жауапсыз қалды; содан кейін Жапония 1914 жылдың 23 тамызында император Тайшо атынан Германияға соғыс жариялады. Вена Киньдаодан австро-венгр крейсерін қайтарудан бас тартқандықтан, Жапония 1914 жылдың 25 тамызында Австрия-Венгрияға да соғыс жариялады. Жапон әскерлері Германияның Алыс Шығыстағы жалға алынған аумақтарын жылдам басып алды. 1914 жылдың 2 қыркүйегінде жапон әскерлері Қытайдың Шандун провинциясына қонды және Цинтаодағы неміс поселенісін қоршап алды. Қазан айында азаматтық үкіметтен тәуелсіз әрекет ете отырып, Жапон императорлық теңіз күштері Тынық мұхитындағы Германияның бірнеше аралдық колонияларын – Мариан, Каролина және Маршалл аралдарын – дерлік қарсылықсыз басып алды, себебі бұл аралдар Германияның Жаңа Гвинеясының бір бөлігі болғандықтан, жергілікті Тынық мұхиты аралдарының шағын полиция күштерімен қорғалған неміс отаршыл шенеуніктері басқарған. Қорғаушылар мен жапон әскерлері арасында ұсақ қақтығыстар болды, бірақ бұл жапондықтардың басып алуын тоқтатуға көмектеспеді. Жапон теңіз күштері Шаньдун провинциясындағы неміс нысандарына және Киаочжоу шығанағындағы кемелерге қарсы әлемдегі алғашқы теңізден ұшқан әуе шабуылын жүргізді, осы шабуылдарды су ұшақтарын тасымалдаушы «Вакамия» кемесінен жасады. 1914 жылдың 6 қыркүйегінде «Вакамиядан» ұшқан гидроұшақ «Кайзерин Элизабет» және «Ягуар» неміс канонерлік қайықтарына бомбамен шабуыл жасады, бірақ шабуыл сәтті болмады. Цинтао (Киньдао) қоршауы 1914 жылдың 7 қарашасында неміс отаршыл күштерінің капитуляциясымен аяқталды. 1914 жылдың қыркүйегінде Жапон императорлық армиясының өтініші бойынша Жапон Қызыл Крест қоғамы үш отряд құрды, әрқайсысы бір хирург пен жиырма медбикеден тұрды, олар бес айлық міндеттерді орындау үшін Еуропаға жіберілді. Бұл отрядтар 1914 жылдың қазан және желтоқсан айлары аралығында Жапониядан шығып, Петроград, Париж және Саутгемптон қалаларына тағайындалды. Медбикелердің келгені туралы жаңалықтар кеңінен таралды, ал олардың қабылдаған елдері осы топтардың міндеттеме мерзімін он бес айға ұзартуды сұрады. Жапония сонымен қатар 1914 жылдың 1 қарашасында Батыс Австралиядан Египетке бет алған Австралия императорлық күштерінің (АИФ) әскер конвойын күзетуге көмектесу үшін «Ибуки» бронекрейсерін жіберді.
In the first week of World War I Japan proposed to the United Kingdom, that Japan would enter the war if it could take Germany's Pacific territories. On 7 August 1914, the British government officially asked Japan for assistance in destroying the Imperial German Navy in and around Chinese waters. Japan sent Germany an ultimatum on 15 August 1914, which went unanswered; Japan then formally declared war on Germany on 23 August 1914 in the name of the Emperor Taishō. As Vienna refused to withdraw the Austro Hungarian cruiser from Qingdao, Japan declared war on Austria Hungary, too, on 25 August 1914. Japanese forces quickly occupied German leased territories in the Far East. On 2 September 1914, Japanese forces landed on China's Shandong province and surrounded the German settlement at Tsingtao. During October, acting virtually independently of the civil government, the Imperial Japanese Navy seized several of Germany's island colonies in the Pacific the Mariana, Caroline, and Marshall Islands with virtually no resistance as while they were part of German New Guinea the islands were administered by German colonial officers with only small police forces of local Pacific islanders to defend them. There were small clashes between the defenders and the landing Japanese troops, but this did little to stop the Japanese takeover. The Japanese Navy conducted the world's first naval launched air raids against German held land targets in Shandong province and ships in Qiaozhou Bay from the seaplane carrier Wakamiya. On 6 September 1914 a seaplane launched by Wakamiya unsuccessfully attacked the Kaiserin Elisabeth and the German gunboat Jaguar with bombs. The Siege of Tsingtao (Qingdao) concluded with the surrender of German colonial forces on 7 November 1914. In September 1914, by request of the Imperial Japanese Army, the Japanese Red Cross Society put together three squads, each composed of one surgeon and twenty nurses, which were dispatched to Europe on a five month assignment. The teams left Japan between October and December 1914 and were assigned to Petrograd, Paris, and Southampton. The arrival of these nurses received wide press coverage, and their host countries subsequently asked for these teams to extend their assignment to fifteen months. Japan also sent its armored cruiser Ibuki to assist with the protection of the Australian Imperial Force (AIF) troop convoy (which included contingents from New Zealand) as it sailed from Western Australia to Egypt on 1 November 1914.
1915-1916 жылдардағы оқиғалар
Жапонияның еуропалық одақтастары Еуропадағы соғысқа белсенді түрде қатысқандықтан, Жапония 1915 жылғы қаңтарда Қытай президенті Юань Шикайға «Жиырма бір талапты» ұсыну арқылы Қытайдағы өзінің беделін одан әрі нығайтуға тырысты. Егер «Жиырма бір талап» қабылданған болса, Қытай негізінен жапон протекторатына айналған болар еді, бұл Қытайдағы өз ықпал аймақтарында еуропалық державалардың бұрыннан бар жеңілдіктеріне нұқсан келтірген болар еді. Қытай үкіметімен келіссөздердің баяу жүргізілуі, жапонға қарсы сезімдердің кеңінен таралуы және халықаралық айыптаулар (әсіресе АҚШ-тан) нәтижесінде Жапония талаптардың соңғы тобын қайтарып алды және 1915 жылғы 25 мамырда Қытаймен келісімге қол қойылды. 1915–1916 жылдары Германияның Жапониямен жеке бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізу әрекеттері сәтсіз аяқталды. 1916 жылғы 3 шілдеде Жапония мен Ресей келісімге қол қойды, онда олар Германиямен жеке бейбітшілік жасаспауға және Қытайдағы аумақтары мен мүдделеріне сыртқы үшінші тараптан қауіп туған жағдайда кеңесіп, бірлескен шаралар қолдануға міндеттелді. Ресейдің Қытай аумағына құқығы болғанымен, Жапония Ресейді Хэйлунцзяңды аннексиялаудан тыйып, «Жиырма бір талап» (1915) арқылы немістер сияқты басқа державаларды да бірте-бірте ығыстыра бастады. Қытайдағы орыс (солтүстік) және жапон (оңтүстік) ықпал аймақтары арасындағы шекаралық сызық – Қытай Шығыс Темір Жолы болды. 1915 жылғы ақпан айында Сингапурда орналасқан Жапон императорлық теңіз күштерінің кемелері британ үкіметіне қарсы Үндістан әскерлерінің бүліктерін басуға көмектесті.
With Japan's European allies heavily involved in the war in Europe, Japan sought to further consolidate its position in China by presenting the Twenty One Demands to Chinese President Yuan Shikai in January 1915. If achieved, the Twenty One Demands would have essentially reduced China to a Japanese protectorate, and at the expense of numerous privileges already enjoyed by the European powers in their respective spheres of influence within China. In the face of slow negotiations with the Chinese government, widespread and increasing anti Japanese sentiments, and international condemnation (particularly from the United States), Japan withdrew the final group of demands, and a treaty was signed by China on 25 May 1915. Throughout 1915–1916, German efforts to negotiate a separate peace with Japan failed. On 3 July 1916, Japan and Russia signed a treaty whereby each pledged not to make a separate peace with Germany, and agreed to consultation and common action should the territory or interests of each in China be threatened by an outside third party. Although Russia had a claim to Chinese territory by the Kyakhta and other treaties, Japan discouraged Russia from annexing Heilongjiang and began to slowly push the other powers out, such as the Germans in the Twenty One Demands (1915). The delineating line between Russian (north) and Japanese (south) spheres of influences in China was the Chinese Eastern Railway. In February 1915, marines from the Imperial Japanese Navy ships based in Singapore helped suppress a mutiny by Indian troops against the British government.
1917 жылғы оқиғалар
1916 жылдың 18 желтоқсанында британдық Әскери-теңіз министрлігі Жапониядан қайтадан әскери-теңіз көмегін сұрады. Премьер-министр Тэраути Масатакэ басқаратын жаңа жапондық үкімет, британдық үкімет Жапонияның Оңтүстік Тынық мұхиты мен Шандондағы жаңадан иеленген неміс иеліктеріне қатысты аумақтық талаптарын қолдаса, әскери көмек көрсетуге көбірек дайын болды. Германия 1917 жылдың 1 ақпанында шексіз суасты кемелері соғысын қайта бастағанын жариялағанда, британдық үкімет келісім берді. Сингапурдағы Бірінші арнайы эскадрильяның төрт крейсерінің екеуі Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласына, ал төрт эсминец Жерорта теңізіне, Корольдік теңіз күштерінің Жерорта теңізіндегі штабы орналасқан Мальтаға жіберілді. Контр-адмирал Козо Сато басқаратын жапон крейсері "Акаши", 10-шы және 11-ші эсминецтер бөлімшелері (сегіз эсминец) 1917 жылдың 13 сәуірінде Коломбо және Порт-Саид арқылы Мальтаға келді. Ақырында, бұл Екінші арнайы эскадрильяның құрамына үш крейсер ("Акаши", жапон крейсері "Идзумо", жапон крейсері "Ниссин"), 14 эсминец (8, 4, 2 бұрынғы британдық "Acorn" класы), 2 шлюп және 1 тендер ("Канто") кірді. Екінші арнайы эскадрильяның 17 кемесі Германия мен Австро-Мажарстанның Адриатика теңізінің шығысында, Эгей теңізінде және Константинопольден жұмыс істейтін суасты кемелерінен жасалған шабуылдарға қарсы әскер тасымалдарын сүйемелдеу және суасты кемелеріне қарсы операциялар жүргізді, осылайша Суэц каналы мен Францияның Марсель қаласы арасындағы маңызды шығыс Жерорта теңізі жолын қамтамасыз етті. Жапон эскадрильясы Мальтадан барлығы 348 эскорттық миссия орындады, шамамен 700 000 сарбазды тасымалдаған 789 кемені сүйемелдеді, соғысқа үлкен үлес қосты және 72 жапон теңізшісі қаза тапты. Жапондықтар зақымдалған және батып бара жатқан кемелерден барлығы 7075 адамды құтқарып алды. Оның ішінде, 4 мамырда неміс торпедасынан зардап шеккен әскери кемеден "Мацу" және "Сакаки" эсминецтері 3000-ға жуық адамды құтқарып алды. Жапон кемелерінің ешқайсысы жоғалған жоқ, бірақ 1917 жылдың 11 маусымында "Сакаки" Крит аралының жанындағы U 27 австро-венгерлік суасты кемесінен атылған торпедадан зардап шекті, 59 жапон теңізшісі қаза тапты. 1917 жылдың 6 сәуірінде Америка Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, АҚШ және Жапония Қытай және Тынық мұхитындағы ықпал үшін бәсекелестікке қарамастан, бір жақта болды. Бұл 1917 жылдың 2 қарашасындағы Лансинг-Иши келісіміне әкелді, ол жағдайды жеңілдетуге көмектесті. 9 шілдеде Корольдік теңіз күштерінің әскери атташесі, командир Кёсуке Это апат кезінде қаза тапты. 1917 жылдың соңында Жапония Францияға "Каба" класының дизайнына негізделген 12 "Арабе" класы эсминецтерін экспорттады. Британдық адмирал Джордж Александр Баллард жапон эскадрильясының жоғары операциялық тиімділігіне және британдықтардың барлық сұраныстарына жылдам жауап беруіне жоғары баға берді. Қарсылықта, жапондықтар британдық суасты кемелеріне қарсы соғыс тактикасы мен технологияларын меңгеріп, құнды тәжірибе алды. Соғыс аяқталғаннан кейін Жапон теңіз күштері жеңіс сыйлығы ретінде жеті неміс суасты кемесін алып келді, бұл болашақ жапон суасты кемелерін жобалау және дамытуға үлкен үлес қосты.
On 18 December 1916 the British Admiralty again requested naval assistance from Japan. The new Japanese cabinet under Prime Minister Terauchi Masatake was more favorably inclined to provide military assistance, provided that the British government back Japan's territorial claims to the newly acquired German possessions in the South Pacific and Shandong. When Germany announced the resumption of unrestricted submarine warfare on 1 February 1917, the British government agreed. Two of the four cruisers of the First Special Squadron at Singapore were sent to Cape Town, South Africa, and four destroyers were sent to the Mediterranean for basing out of Malta, headquarters of the Royal Navy's Mediterranean Fleet. Rear Admiral Kōzō Satō on the cruiser Japanese cruiser Akashi and 10th and 11th destroyer units (eight destroyers) arrived in Malta on 13 April 1917 via Colombo and Port Said. Eventually this Second Special Squadron totaled three cruisers (Akashi, Japanese cruiser Izumo, Japanese cruiser Nisshin, 14 destroyers (8 , 4 , 2 ex British Acorn class), 2 sloops, 1 tender (Kanto). The 17 ships of Second Special Squadron carried out escort duties for troop transports and anti submarine operations against attacks from German and Austro Hungarian submarines operating from bases along the eastern Adriatic, the Aegean Sea, from Constantinople, thus securing the vital eastern Mediterranean sea route between the Suez Canal and Marseilles, France. The Japanese squadron made a total of 348 escort sorties from Malta, escorting 789 ships containing around 700,000 soldiers, thus contributing greatly to the war effort, for a total loss of 72 Japanese sailors killed in action. A total of 7,075 people were rescued by the Japanese from damaged and sinking ships. This included the rescue by the destroyers Matsu and Sakaki of nearly 3000 persons from the troopship which was hit by a German torpedo on 4 May 1917. No Japanese ships were lost during the deployment but on 11 June 1917 Sakaki was hit by a torpedo from Austro Hungarian submarine U 27 off Crete; 59 Japanese sailors died. With the American entry into World War I on 6 April 1917, the United States and Japan found themselves on the same side, despite their increasingly acrimonious relations over China and competition for influence in the Pacific. This led to the Lansing–Ishii Agreement of 2 November 1917 to help reduce tensions. On July 9, Commander Kyōsuke Eto, military attaché with the Royal Navy, was killed in the disaster. In late 1917, Japan exported 12 Arabe class destroyers, based on Kaba class design, to France. The British under Admiral George Alexander Ballard gave strong praise to the high operational rate of the Japanese squadron, and its quick response to all British requests. In return, the Japanese absorbed British anti submarine warfare techniques and technologies and gained invaluable operational experience. After the end of the war, the Japanese Navy brought back seven German submarines as prizes of war, which greatly contributed to future Japanese submarine design and development.
1918 жылғы оқиғалар
1918 жылы Жапония Нишихара несиелері арқылы Қытайдағы ықпалын және жеңілдіктерін одан әрі кеңейтуді жалғастырды. Ресейде большевистік революция болғаннан кейін, Жапония мен АҚШ 1918 жылы Сибирге әскер жіберіп, Ақ қозғалыстың басшысы адмирал Александр Колчак әскерлерін большевиктік Қызыл Армияға қарсы күшейтті. Осы Сибирлік интервенцияда Жапон императорлық армиясы бастапқыда 70 000-нан астам әскерді Байкал көліне дейін, батысқа қарай Сибирді оккупациялауға жоспарлаған. Бірақ АҚШ-тың қарсылығына байланысты жоспар едәуір қысқартылды. Соғыстың аясында Жапония еуропалық одақтастарына қажетті соғыс материалдарын жеткізуге көбірек күш салды. Соғыс кезеңіндегі даму елдің өнеркәсібін әртараптандырып, экспортты арттырды және Жапонияны алғаш рет борышкер елден несие беруші елге айналдырды. 1913 жылдан 1918 жылға дейін экспорт төрт есеге өсті. Жапонияға үлкен капитал ағыны және одан кейінгі өнеркәсіптік өркендеу тез инфляцияға алып келді. 1918 жылдың тамызында осы инфляцияның салдарынан бүкіл Жапония қалаларында күріш көтерілісі болды.
In 1918, Japan continued to extend its influence and privileges in China via the Nishihara Loans. Following the Bolshevik Revolution in Russia, Japan and the United States sent forces to Siberia in 1918 to bolster the armies of the White movement leader Admiral Alexander Kolchak against the Bolshevik Red Army. In this Siberian Intervention, the Imperial Japanese Army initially planned to send more than 70,000 troops to occupy Siberia as far west as Lake Baikal. The plan was scaled back considerably due to opposition from the United States. Toward the end of the war, Japan increasingly filled orders for needed war material for its European allies. The wartime boom helped to diversify the country's industry, increase its exports, and transform Japan from a debtor to a creditor nation for the first time. Exports quadrupled from 1913 to 1918. The massive capital influx into Japan and the subsequent industrial boom led to rapid inflation. In August 1918, rice riots caused by this inflation erupted in towns and cities throughout Japan.
1919 жылғы оқиғалар
1919 жылы Жапония өкілі Сайонжи Кинмочи Париж бейбітшілік конференциясында "Үлкен Төртеу" (Ллойд Джордж, Уилсон, Клемансо, Орландо) басшыларымен бірге отырды. Токио Ұлттар Лигасы Кеңесінің тұрақты мүшесі болды, ал Париж бейбітшілік конференциясы Германияның Шандондағы құқықтарын Жапонияға беруді бекітті. Сондай-ақ, Германияның Тынық мұхитының солтүстігіндегі аралдар Жапонияның Оңтүстік теңіздер мандаты деп аталған мандатына қарасты. Конференция кезінде жапондық делегация Ұлттар Лигасының хартасына діни теңдік туралы ережеге ұқсас "жаратыстық теңдік туралы қағиданы" қосуды ұсынды; алайда, көптеген делегациялар қолдағанмен, бұл ұсыныс қабылданбады. Кейбір тарихшылар бұл ұсынысты қабылдамауды Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Жапонияның Батыс әлемінен алшақтауына себеп болған оқиға деп санайды. Жапония, енді ірі державаға айналған, соғыстан кейін де өзінің ықпалын кеңейтуді жалғастырды.
The year 1919 saw Japan's representative Saionji Kinmochi sitting alongside the "Big Four" (Lloyd George, Wilson, Clemenceau, Orlando) leaders at the Paris Peace Conference. Tokyo gained a permanent seat on the Council of the League of Nations, and the Paris Peace Conference confirmed the transfer to Japan of Germany's rights in Shandong. Similarly, Germany's more northerly Pacific islands came under a Japanese mandate, called the South Seas Mandate. During the conference, the Japanese delegation proposed that a "racial equality clause" be attached to the Covenant of the League of Nations, similar to the covenant's religious equality clause; however, this proposal was ultimately unsuccessful despite a majority of delegations voting for it. This rejection of the proposal has been seen by some historians as an event which contributed to Japan turning away from the Western world in the years after World War I. Japan, by now a great power, continued to expand its influence after the war.
Салдары
Бірінші дүниежүзілік соғыстың нәтижесінде келген гүлдену ұзаққа созылмады. Жапонияның жеңіл өнеркәсібі әлемдік нарықта өз орнын қалыптастырғанмен, соғыс аяқталғаннан кейін Жапония көп ұзамай қайтадан қарызкор ел статусына көшті. Жапонияның жеңіске оңай жеткені, 1926 жылғы Шова рецессиясының кері әсері және ішкі саяси тұрақсыздықтар 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардағы жапон милитаризмінің күшеюіне себеп болды.
The prosperity brought on by World War I did not last. Although Japan's light industry had secured a share of the world market, Japan returned to debtor nation status soon after the end of the war. The ease of Japan's victory, the negative impact of the Shōwa recession in 1926, and internal political instabilities helped contribute to the rise of Japanese militarism in the late 1920s to 1930s.