Кіріспе

Француз инженері және физигі

Барон Шарль Каньяр де ла Тур (31 наурыз 1777 – 5 шілде 1859) – француз инженері және физигі. Шарль Каньяр Парижде дүниеге келді, ал École Polytechnique-де оқығаннан кейін географиялық инженерлердің бірі болды. Ол дауыс шығару механизмін зерттеді, үрлеу машинасы ойлап тапты және жақсартылған сиренаны ойлап тауып, акустика ғылымына үлес қосты. Ол ашытқыны да зерттеген. 1822 жылы қарудың түтігімен жасаған тәжірибелерінде заттың сындық нүктесін ашты. Ол түрлі температурадағы сұйықтықтарға толы қарудың түтігіне шақпа тасын салып, оны айналдырып, сұйықтық бетіне тиген кездегі шашырау дыбысын тыңдады. Ол белгілі бір температурадан жоғары шашырау дыбысы естілмейтінін байқады. Осы температурадан жоғары сұйық және газ фазаларының тығыздықтары теңеседі және олардың арасындағы айырмашылық жоғалып, бір ғана суперкритикалық сұйық фаза пайда болады. Осы ашылудан кейін ол су, спирт, эфир және көміртек дисульфиді сияқты бірнеше заттың сындық нүктесін сандық өлшеулер жүргізді. 1818 жылы барондық атаққа ие болды, Париж қаласында қайтыс болды. Керісінше айтылғанмен, Барон Каньяр де ла Турдың портреті сақталмаған.

Зерттеу

Ол көптеген өнертабыстардың авторы болды, соның ішінде кагниарделл – үрлеу машинасы, ол негізінен су резервуарына көлбеу орналастырылған Архимед бұрандасынан тұрады, оның төменгі ұшы толығымен, ал жоғарғы ұшы ішінара суға батырылған және су көтеруге қажетті бағытқа қарама-қарсы бағытта айналдырылатын құрылғы. Ол 1819 жыл шамасында өзінің атымен аталатын жақсартылған сиренаны ойлап тапты және оны кез келген дыбыс биіктігіне сәйкес келетін тербелістер санын анықтау үшін пайдаланды. Ол сондай-ақ дауыс пайда болу механизмі бойынша тәжірибелер жүргізді. 1822–1823 жылдар аралығындағы жылу мен қысымның белгілі бір сұйықтықтарға тигізетін әсерін зерттеу барысында ол әрқайсысы үшін белгілі бір температура бар екенін анықтады, одан асып кеткенде сұйықтық күйінде қалудан бас тартып, қандай қысым болса да газ күйіне өтеді. Су үшін ол осы шекті температураны 362 °C деп анықтады (қазіргі көрсеткіш – 373,946 °C). Ол сонымен қатар ашытқының табиғатын және оның өміріне ең қатал суықтың тигізетін әсерін зерттеді.