Кіріспе

Канадалық 62-ші төбе (Құтқарылу ордасы) мемориалы - 1916 жылдың сәуір мен тамызы аралығында Ипр тұсығының оңтүстік бөлігін қорғауда Канада корпусының іс-қимылдарын еске алатын соғыс мемориалы, оның ішінде Сент-Элой кратерлеріндегі, 62-ші төбедегі, Соррел тауындағы және Құтқарылу ордасындағы шайқастар. Бұл шайқастар Канада дивизияларының Бірінші дүниежүзілік соғыста жоспарлы шабуылға қатысқан алғашқы оқиғасы болды. Осы әрекеттерде канадалықтар маңызды биік жерлерді қайтадан басып алды, бұл немістердің Ипр қаласының өзінен көзін ала алмады.

Сент-Элой кратерлерінің әрекеті

1916 жылдың 3 сәуірінде Канада корпусы, оның ішінде жаңадан құрылған және тәжірибесіз 2-ші және 3-ші Канада дивизиялары Ипрден оңтүстікке қарай Сент-Элои кратерлерінде майданның бір бөлігіне жіберілді. Олар өздерін шөл далада, белдікке дейін су мен саздың астында, алты үлкен мина кратері мен бірнеше траншеялық қорғаныс астында, жоғары жерлерде орналасқан неміс күштерінің толық назары астында тапты. Үш күннен кейін немістер он күн бойы жаңбырлы ауа райында шабуылдар жасады, олардың әлсіз қорғаныс позициялары, жағдайды дұрыс түсінбеу, нашар байланыс және нашар басшылық канаддықтарды бірнеше қарсы шабуылға қарамастан бірнеше басты позициялардан шығаруға мәжбүр етті. Сент-Элойдегі 13 күндік ұрыста 1375-ке жуық канадалық жарақат алды, соның ішінде кейбір ерлер өздерінің артиллерия оғынан ұрып-соғылып, соғыс алаңын дұрыс түсінбегендіктен қаза тапты. Бұл канадалықтардың соғыстағы жалғыз маңызды, тұрақты жеңілісі болып шықты.

Соррел тауы, 62-ші төбе және Қасиетті орман шайқастары

Сент-Элой секторынан кері қайтқаннан кейін, канадалықтар солтүстік-шығысқа қарай 4 шақырымдай қашықтықта, сол қырқаның қарама-қарсы шетінде орналасқан майдан шептеріне қайта орналастырылды. Олар көп ұзамай Соррел тауы, 62-ші төбе және Қасиетті орман шайқастарында қатысқан. Бұл жерде одақтастар әлі де Сорел тауының, 61 және 62-ші төбелердің биіктігін ұстап тұрды. Тағы да, өздерінің траншеяларын мұра еткеннен кейін көп ұзамай, 2-6 маусымда немістер 3-дивизияны биік жердегі позицияларынан шығаруға бағытталған шабуыл жасады. Соғыстың сол кезеңінде канадалық әскерлер көрген ең қатал бомбалау кезінде окоптардың барлық бөліктері жойылып, оларды қорғаған сарбаздар жойылып, көптегендері тірідей жерленді. Ерлер сөзбе-сөз өз орындарынан ұшып кеткен кезде, 3-дивизия жаудың жаяу әскерінің алға жылжуына тосқауыл болмай, құлшыныспен шайқасты. Канадалықтар қарсы шабуыл жасауға тырысты, бірақ немістер канадалық сызықтардан төмен төрт минаны жарылды және 6 маусымда шабуылдарын қайтадан жаңартты және қалған биік жерді, Санкьюар Вудтың көп бөлігін басып алды, тіпті жазыққа дейін жетті. Канада корпусының жаңадан тағайындалған қолбасшысы генерал-лейтенант сэр Джулиан Бинг Соррел тауы мен 62-ші төбедегі биік жерді қайтарып алуға бел буды және генерал-майор Артур Карридің қолбасшылығындағы 1-ші Канада дивизиясына қарсы шабуылды жоспарлап, жүзеге асыруға бұйрық берді. Үш күндік артиллериялық шабуылдан кейін, 13 маусымда таңғы сағат 1:30-да канадалық жаяу әскерлер тау беткейлеріне шабуыл жасап, 2-6 маусымда жоғалған биіктіктерді қайта алды. Британияның ресми тарихында жазылғандай, кез-келген күшпен Канаданың алғашқы атаулы жоспарланған шабуылы салмақсыз табысқа әкелді. Алайда, жеңістің құны өте жоғары болды; 1916 жылдың маусым айында канадалықтардың 8400 адамнан астам зардап шеккенін көрді. Канадалықтар өздерінің позицияларын қайта нығайтып, олар қайтадан иеленген маңызды биік жерді тамыз айында Сома шайқасына қатысу үшін сектордан шығарылғанға дейін ұстады.

Орналасу орны

Соғыс аяқталғаннан кейін Императорлық соғыс қабірлері комиссиясы Канадаға ескерткіштер орнатуға Франциядағы бес және Бельгиядағы үш жерді берді. Әрбір сайт соғыста Канаданың маңызды қатысуын білдірді және осы себепті бастапқыда әр шайқас алаңы тең қарастырылып, бірдей ескерткіштермен әшекейленетін болады деп шешілді. 1920 жылы қарашада Канаданың майдан ескерткіштері комиссиясы құрылды және сегіз еуропалық жерлерде қолданылатын ескерткіштің дизайнын таңдау үшін конкурс өткізілетінін шешті. 1922 жылдың қазан айында Торонтолық мүсінші және дизайнер Уолтер Сеймур Оллвардтың ұсынысы байқаудың жеңімпазы болып таңдалды, ал Фредерик Чапман Клемешаның ұсынысы екінші орын алды. Комиссия Оллвардтың монументалды дизайнын Францияның Вими қырқасында қолдануға шешім қабылдады, өйткені бұл ең әсерлі орын болды. Алвардтың Вимидегі ескерткіші Канаданың Еуропадағы күш-жігеріне арналған жалғыз ескерткіш ретінде тұра алады деген ойға қарамастан, олар еске алатын шайқас алаңының негізгі нүктелерінде орналасқан, ескерткіштердің негізгі ерекшелігі - 13 тонналық ақ сұр гранит блогы. Блоктар негізінен бірдей, екі қарсы жағында гүл шоқтары оюланған және "Фландар мен Франция даласында одақтастардың мүддесі үшін құрбандықпен және адалдықпен күрескен канадалықтарға құрмет" деген сөзбен жазылған. Олардың дизайны біркелкі болғанымен, олардың қабырғаларына жазылған майдан соғысының қысқаша ағылшын және француз сипаттамалары мен формасы мен орналасуы әр түрлі мемориалдық блоктарды қоршап тұрған шағын саябақтарда ерекшеленеді. Генерал сэр Артур Кьюридің жігерленуімен, Уолтер Олвордтың ескерткіш дизайнын таңдаған Канадалық майдан ескерткіштері комиссиясының конкурстық қазылар алқасы Алвордтың ғимаратты 62-ші төбенің басына салуды көздеген, өйткені Кьюри бұл жерде соғыста Канада корпусының алғашқы шабуыл жасағаны деп сенген. Комитет алдында тұрған кезде Паркдейл М. П. Герберт Моват және Виктория Кресті иегері Сай Пек Вими қырқасында ерекше ескерткіш орнатуды артық көретіндерін білдірді. Ақырында, 62-ші төбе Алвардтың биік ақ пилондары орнына стандартты "граниттік блок" мемориалды алды.