Кіріспе

Франк бургундиялық басшы Жирарт де Руссильон, сондай-ақ Жирард, Жирард II, Жирарт де Вьенн және Жирарт де Фрайт деп те аталады (шамамен 810 – 877/879 ж.), 837 жылы Париж графы болған франк бургундиялық көшбасшы, Лотар I-нің Карл Шалаққа қарсы күресін қолдады. Ол Фезенсак және Париж графы Леутхард I мен оның әйелі Гримлидистің ұлы болған. Жирарттың Руссильоннан шыққандығы туралы нақты тарихи деректерде ешқандай мәлімет жоқ. Оның лақабындағы жер аты Викс пен Шатилон-сюр-Сен (Côte d'Or) маңындағы Мон Лассоиде салған қамалдан шыққан. Жирарт де Руссильон – Каролинг романдары циклындағы эпикалық кейіпкер, ол «Францияның тарихы» деп белгілі. Циклдың аңыз батырларының шежіресінде Жирарт – Дун де Майенстің ұлы және түрлі қайшылыққа толы оқиғаларда кездеседі.

Өмірбаян

Жирарт 841 жылы Фонтенен шайқасында соғысып, Лотар I-ді Экс-ан-Прованске ертіп барды. 843 жылы Жирарт Бертаға үйленді. Олардың екі баласы болды: Тьерри және Ава. 855 жылы Жирарт Лотардың ұлы Карл Прованс үшін Прованс губернаторы болды. Берта 870 жылы Карл Тік шаштыға қарсы Вьеннді қорғауға тырысты, бірақ сәтті болмады. Прованстың солтүстік бөлігінің номиналды билеушісі болуға ниеттенген Жирарт, Лотар II қайтыс болғанға дейін, яғни 869 жылға дейін оны басқаруын жалғастырды. Ол әйелімен Авиньонға зейнетке шығып, шамамен 877 жылы, әрине 879 жылдан бұрын қайтыс болды.

Романтика

Жирарттың құдайшылдығы, әйелі Бертаның батырлығы және Карлмен болған соғыстары туралы аңыз әдеби романс жанрына көшті; алайда, тарихи фактілер соншалықты бұрмаланғандықтан, «Жирарт де Руссильон» эпосында ол Бертаның қарындасына үйленген Карл Мартелдің қарсыласы болды. «Жирарт де Руссильон» аңызы ұзақ уақыт провансальдық туынды деп есептелді, бірақ оның бургундиялық тегі дәлелденді. Жирарт туралы мәліметтер бірнеше ерте қолжазбаларда сақталған. Ең көне шансон де жест, «Le Chanson de Girart de Roussillon» деп аталады, ол 12 ғасырдың екінші жартысына жатады. Алғашқы мәтін рифмаланған он буынмен жазылған және Франция Ұлттық кітапханасында (BnF) сақталады. Оны алғаш рет 1884 жылы Поль Мейер аударды (Париж: Champion). Мишелин Комбарье дю Грес және Жерар Гуйранның түсіндірмелерімен француз тіліне жаңа аудармасы 1993 жылы жарық көрді (Париж: Librairie générale française). 1330-1349 жылдары Жирарттың шамамен 860 жылы құрған Потиер аббаттығындағы монахтар рифмаланған александрин өлеңдерімен роман жазды. Ол Бургундия герцогы Одо IV-ке (шамамен 1295–1350) және Франция патшайымы Жанна де Бургундияға («Ақсақ Жоанна» деп те аталады) (1293–1349) арналған. Мәтін француз және көне окситан тілдерінің арасындағы диалектіде жазылған. Осы нұсқаның бес қолжазбасы сақталған: екеуі Францияның Монпелье қаласындағы Interuniversitaire кітапханасында (медицина бөлімі), біреуі Трояда (қазір Париждегі Bibliothèque de l'Arsenal кітапханасында сақталады), біреуі Париждегі BnF-де және біреуі Брюссельдегі Bibliothèque royale de Belgique кітапханасында. Бұл нұсқа 1939 жылы Йель университетінде басылды (Нью-Хейвен: Yale University Press, Yale Romanic Studies, 16). Александрин өлеңдеріндегі нұсқа 1447 жылы Жан Ваукелиннің прозадағы романына негіз болды (Париж: éd. L. de Montille, 1880). Оңтүстік француздық дәстүрлерде Жирарт Гарен де Монгланның ұлы ретінде танылады. Бұл дәстүрлер 13 ғасырдағы рифмаланған он буынды өлеңдерде Шарльменнің Вена қаласын қоршауы туралы Бертран де Бар-сюр-Аубтың «Жира де Вена» туындысында көрініс тапқан. Сол дәстүрлер француз шансон «Аспремонтқа» негізделген Андреа да Барбериноның «Аспремонт» шығармасында да қолданылды, онда ол Жирарт де Фрете немесе де Фрайт деп аталады және Шарльменге қарсы сенімсіздердің әскерін басқарады.