Кіріспе

Ирландия жазушысы (1855–1937)

Томас О’Криохтан (; көбінесе Томас О’Крохан деп ағылшынша жазылады және кейде Томас О’Крохан деп те аталады; 1855 – 7 наурыз 1937) Ирландияның Дингл түбегінің жағалауындағы Ұлы Бласкет аралының тумасы болды. Ол екі ирланд тілінде кітап жазды: «Аллагар на х-Инисе» («Аралдық әңгімелер»), 1918–1923 жылдары жазылып, 1928 жылы жарық көрді, және «An tOileánach» («Аралдық адам»), 1923 жылы аяқталып, 1929 жылы жарық көрді. Екеуі де ағылшын тіліне аударылды. Ол Бласкет аралының жазушыларының «атасы» ретінде танымал. Гарри Баннистер мен Дэвид Соубидің 2012 жылғы аудармасы бүгінгі күнге дейін ағылшын тіліндегі толыққанды, қысқартылмаған жалғыз нұсқа болып табылады. Өзінің жазбаларынан өзге, О’Криохтан Джордж Клюнның Мунстер ирланд диалектісінің сөздігіне, «Réilthíní Óir» кітабына материалдар қосты.

Өмірбаян

О Криомхтайнның нақты қай жылы туғаны белгісіз. "An tOileánach" атты шығармасының алғашқы сөйлемінде ол 1856 жылы Сент-Томас күні дүниеге келгенін айтады. Дегенмен, жазбалар оның 1855 жылдың 29 сәуірінде шомылдырылғанын көрсетеді. О Криомхтейн 10 бауырластың ең кішісі болды, олардың тек бесеуі ересекке дейін жетті: төрт апасы – Мора, Кейт, Айлин және Нора, және ағасы Патс. О Криомхтейн 10-нан 18 жасқа дейін, аралға материктен келген мұғалімдер уақытында үзіліспен білім алды. 1878 жылдың 5 ақпанында Маир Ни Чатхайнға үйленді. Олардың он баласы болды, бірақ көптегені ересек жасқа жетпей қайтыс болды: бір ұл тауықтардың арасында бағып алу үшін жас шаянды аулау кезінде тік жардан құлап кетті; басқалары қызылша мен жұқпалы жөтелден қайтыс болды; ұлдары Домхналл теңізден әйелді құтқаруға тырысқанда суға батып кетті; тағы да басқа түрлі жағдайларда қайтыс болды. Маирдің өзі де жас кезінде қайтыс болды. Ұлдары Сеан да "Ла дар Саол" ("Біздің өміріміздегі бір күн") атты кітап жазды, онда 1940-1950 жылдары Ұлы Бласкет аралдан бас тартылғанда, қалған арал тұрғындарының материкке және Америкаға көшіп кетуі суреттеледі. Ол 1937 жылдың 7 наурызында 81 жасында қайтыс болды.

Жазбалар

Оның "An tOileánach" кітабы ирланд тіліндегі әдебиет классикасы және Гел қайта жандануының маңызды мәтіндері саналады. Онда қазір жойылған бірегей өмір салты бейнеленген, ол адамзат, әдебиет, тіл және антропология салаларында зор қызығушылық тудырады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол тәжірибелерін күнделгі хаттар түрінде жаза бастады, мұны Килларниден келген Брайан О Селлаидің ықпалымен жасады. О Селлаи Максим Горький мен Пьер Лотидің шаруалар мен балықшылар өмірін суреттейтін еңбектерін көрсету арқылы О Криомхтайннің бастапқы қарсылығын жеңді, соның арқасында О Криомхтайнға мұндай жобаның маңыздылығын түсіндірді. Одан кейін О Криомхтайн бес жыл бойы О Селлаиға күнделікті хаттар жіберді, оларды О Селлаи жариялану үшін редакциялауға зерттеуші және жазушы Падрейг "Ан Сеабхац" О Сиохфрадхаға жолдады. О Селлаи содан кейін О Криомхтайнды өмірбаянын және ең танымал туындысын – "An tOileánach" кітабын жазуға көндірді. О Криомхтайнның хат жазу стилінің нәтижесінде кітап қысқалығымен және автордың эмоцияларын көрсетпеуімен ерекшеленеді. Бұл кітап дәстүрлі түрде әдеби құндылығынан гөрі мәдени этнография ретінде қарастырылған, бірақ соңғы кезде Марк Куигли сияқты ғалымдар бұл көзқарасқа қарсылық білдірді. Мәтіннің Гүл аудармасы Ирландияда кеңінен танылған және жиі цитата келтірілетін соңғы сөйлеммен аяқталады: "Біз жасағанның көп бөлігін егжей-тегжейлі жаздым, себебі мен осының бәріне бір жерде естелік болуын қаладым, және мен айналамдағы адамдардың мінезін бейнелеуге тырыстым, сонда бізден кейін біз туралы жазбалар қалсын, өйткені біз сияқты адамдар енді болмайды". "An tOileánach" 1929 жылы жарық көрді, одан кейін 1933 жылы Муирис О Сюилеванның "Fiche Bliain ag Fás" және 1936 жылы Пейг Сейерстің "Peig" кітаптары шықты – бұл кітаптар "Blasket автобиографиялары" деп аталады.