Кіріспе

Америкалық адвокат (1937–2022)

Бернард Уильям Нуссбаум (23 наурыз 1937 – 13 наурыз 2022) – американдық адвокат, ең бастысы президент Билл Клинтонның Ақ үй кеңесшісі қызметін атқарғанымен белгілі.

Өмірбаян

Нусбаум 1937 жылы 23 наурызда Нью-Йоркте Польшадан келген еврей иммигранттарының тұңғыш баласы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі мен анасы бастапқыда киім фабрикаларында жұмыс істеді. Кейіннен оның әкесі киім-кешек өндірушілердің халықаралық әйелдер киім-кешек өндірушілерінің одағына (ILGWU) жұмысқа орналасты. Нуссбаум Манхэттеннің төменгі шығыс бөлігінде өсті, сол кезде Шығыс Еуропадан келген көптеген иммигранттар отбасылары тұрды. Ол жергілікті мемлекеттік мектептерде білім алды. 1951 жылы Нью-Йорктегі Stuyvesant орта мектебіне түсті, ол кіру емтиханын тапсыруды талап ететін мамандандырылған мемлекеттік мектеп. Ол 1954 жылы мектепті бітірді, мектептің академиялық құрмет қоғамының мүшесі және мектеп газеті "Stuyvesant Spectator" редакторы болды. Содан кейін Нуссбаум Нью-Йорктегі Колумбия колледжіне қабылданды. Ол Нью-Йорк штаты мен Колумбиядан стипендия алды, бұл оған Колумбияда оқуға мүмкіндік берді. Ол колледждің күнделікті газеті "Columbia Daily Spectator" штатына қосылды және соңғы курста газеттің бас редакторы болды. Ол сондай-ақ Phi Beta Kappa-ға сайланды. Жазғы айларда ол Пенсильваниядағы Поконо тауларында және Нью-Йорктегі Кэтскилл тауларындағы қонақүйлерде официант болып жұмыс істеді, бұл оның білімін қаржыландыруға көмектесті. 1958 жылы Нуссбаум Колумбияны бітіріп, Гарвард заң мектебіне қабылданды. Бірінші курстан кейін, академиялық үлгеріміне байланысты, ол Гарвард заң журналына (Harvard Law Review) қабылданды және заң мектебінен толық оқу ақысы төленетін стипендия алды. Соңғы курсында ол болашақ Жоғарғы Сот судьясы Антонин Скалиядан кейін Law Review журналының түсіндірме редакторы (note editor) болды. 1961 жылы заң мектебін бітіргеннен кейін Нуссбаум Гарвард университетінің Шелдон саяхат стипендиясын алды. Бұл стипендия оған бір жыл бойы әлемді аралап, 30-дан астам елді аралауға мүмкіндік берді. Отанға оралғаннан кейін ол АҚШ армиясында алты ай активтік қызмет өткерді және алты жыл армия резервінің құрамында болды.

Ерте мансап

1962 жылы ол Роберт Моргентау басқарған кеңседе Нью-Йорк штатының оңтүстік округінде АҚШ прокурорының көмекшісі болып ант берді. Ол үш жылдан астам федералды прокурор болып жұмыс істеді және бірнеше маңызды қылмыстық істерді қарады. Олардың ішінде төрт айлық сот отырысынан кейін федералды жинақ-несие қауымдастығының бес шенеунігін жалған куәлік беруде кінәлі деп тану да болды. Банк қызметкерлері жинақ-несие қауымдастығынан 250 000 доллардан астам ақшаны қауымдастық президентінің Конгресске сайлау науқанына жұмсау үшін жасыру мақсатында жалған куәлік берген. Сондай-ақ ол белгілі бухгалтер мен инвесторды ішкі кірістер агентін пара беруге сөз байласу және пара беруде кінәлі деп тануға қол жеткізді (басқа ірі инвесторлармен бірге). 1966 жылы Нуссбаум Мартин Липтон, Герберт Вахтелл, Леонард Розен және Джордж Кац құрған, 1965 жылғы қаңтарда негізделген «Wachtell, Lipton, Rosen & Katz» заң фирмасына қосылды. Олар заң саласында танымал болған 30-ға жуық жастағы төрт заңгер еді. 1966 жылы фирмада 10-нан кем заңгер жұмыс істеді. 2022 жылға қарай фирмада 250-ден астам заңгер жұмыс істейді және ол АҚШ-тағы ең табысты корпоративтік заң фирмаларының бірі. 1968 жылы Нуссбаум Нью-Йорк штатының Ассамблеясына үміткер болды. Бруклинде (Нью-Йорк) өткен демократиялық партиясының ішкі сайлауында ол қазіргі Ассамблея депутатына шамалы айырмамен жеңіліп қалды. 1970 жылы Нуссбаум Роберт Моргентаудың Нью-Йорк штатының губернаторы лауазымына сайлау науқанын басқарды. Ол бұрынғы АҚШ прокурорларының көмекшілерінен құралған топпен бірге Моргентаудың атын Демократиялық партиясының губернаторлыққа кандидат ретінде тіркеу үшін штат бойынша қол жинау науқанын ұйымдастырды. Ұзақ уақыттың ішінде Нью-Йорктің 50-ден астам округінен тіркелген демократтардың 15 000-нан астам қолдары жиналды, әр округте кем дегенде 100 жарамды қол болуы тиіс еді. Нью-Йорк штатының солтүстік округтерінде халық азын, ал демократтар тіркелгендері одан да азырақ болды. Бұл қол жинау науқанын қиындатты. Алайда, ол сәтті аяқталды және Моргентау Голдбергке қарсы ішкі сайлауда бақ сынады. Үшінші саяси партия – Либералдық партия Голдбергке өз кандидаттығын беруге шешім қабылдады. Егер Моргентау Демократиялық партияның ішкі сайлауында жеңіске жетсе, бұл шешім қазіргі губернатор Нельсон Рокфеллерге қарсы дауыс бөлінуіне әкелген болар еді, бұл Моргентаудың Рокфеллерді жалпы сайлауда жеңу мүмкіндігін жоққа шығарды. Сондықтан Моргентау ішкі сайлаудан бас тартты. Голдберг жалпы сайлауда Рокфеллерге қарсы демократтық/либералдық кандидат ретінде сайлауға түсті және жеңіліске ұшырады. 1972 жылы Нуссбаум Элизабет Холцманды қорғады, ол таңғажайып жеңіске жетіп, Демократиялық партияның ішкі сайлауында 600-дан астам дауыспен Конгресс Палатасының Сот комитетінің төрағасы болған аға өкіл Эммануэль Селлерді жеңді. Селлер Холцманның жеңісін жою үшін Бруклиндегі штаттық сотқа шағым түсірді. Нуссбаум бұл істі жеңіп алды, ол ақырында Нью-Йорк штатының Жоғарғы сотымен шешілді, және Холцманның сайлауы күшінде қалды. Бұл жеңістің нәтижесінде Нью-Джерсиден келген аға конгрессмен Питер Родино Селлердің орнын басып, кейіннен АҚШ президенті Ричард Никсонға қатысты импичменттік тергеуді сәтті жүргізген Сот комитетінің төрағасы болды. 1970-ші жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласының қаржылық дағдарысы кезінде Нуссбаум Нью-Йорк қаласының бас контролерін қорғады. Сол кезде бас контролер, қала әкімі және қала әкімдігі АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясымен қалалық бағалы қағаздарды сатуда алаяқтық болды ма деген мәселе бойынша тергеуге алынды. Ұзақ тергеуден кейін, көптеген құжаттар ұсынылып, жоғары лауазымды шенеуніктер куәлік бергеніне қарамастан, ешқандай заң бұзушылық анықталған жоқ. Жеке практикамен айналысқан кезінде ол Колумбия құқық мектебінің қосымша оқытушысы болып жұмыс істеді, үшінші курс студенттері үшін сот практикасы бойынша семинар өткізді.

Никсонның импичмент тергеуі

1973 жылдың желтоқсанында Нуссбаум өз заң фирмасын тастап, Джон Даур басқарған, президент Ричард Никсонға қатысты импичмент тергеуін жүргізген, Өкілдер палатасының Сот комитетінің импичменттік тергеу штабының аға мүшесі болды. Нуссбаум фактілерді жинау процесін бақылауға қатысты. Бұл президенттің Ақ үйінде жасаған жазбаларын талдауды және президенттің бұрынғы Ақ үй кеңесшісі Джон Дин, Никсон әкімшілігінің бұрынғы АҚШ Бас прокуроры Джон Митчелл және президенттің бұрынғы арнайы көмекшісі Чарльз Колсон сияқты маңызды куәгерлермен сұхбаттасуды қамтыды. Ол Сот комитетіне штабтың тергеу нәтижелерін ұсынуда да рөл атқарды. 1974 жылдың шілдесінде комитет екі партиялық дауыспен президенттің импичментін ұсынуды Өкілдер палатасына ұсынды. Одан кейін, 1974 жылдың 9 тамызында президент Никсон отставкаға кетті. Импичменттік тергеу аяқталғаннан кейін Нуссбаум өз заң фирмасына қайта оралды. Президент Билл Клинтонның бірінші Ақ үй кеңесшісі ретінде қызмет еткен кезінде ол әкімшіліктің алдында тұрған маңызды кадрлық және саяси мәселелерге қатысты. Олардың ішінде Джанет Реноны Бас прокурор қызметіне тағайындау, ФБР-дің жаңа директорын іздеу және АҚШ Жоғарғы Сотына судья Рут Бадер Гинзбургті қоса алғанда, шамамен 100 федералды судьяны таңдау болды. Ол сонымен қатар Клинтонның бірнеше жыл бұрын Арканзаста жасаған сәтті болмаған жылжымайтын мүлік инвестицияларына қатысты «Уайтуотер» даусының алғашқы кезеңдерін және оның орынбасары Винсент Фостердің өзін-өзі өлтіруін тергеуге қатысты. Ақ үй штабының, әкімшіліктің және Конгрестің басқа мүшелерінің кеңесіне қайшы, Нуссбаум президентті осы мәселелер бойынша тәуелсіз прокурор тағайындауды сұрамауға қатты шақырды. Бұл кеңеске қатысты БАҚ-тың сынды атап өтіп, президент былай деп жазды: «Егер мен оны тыңдап, «жағдайды түзеу» үшін тәуелсіз прокурорды тағайындау туралы талаптарға мойынсұнудан бас тартсам, тергеу, сотқа шақыру немесе үкім шығару болмас еді. Бернидің нағыз кінәсі – мен заң үстемдігіне және қалыпты әдептілік стандарттарына сүйенуім керек деп ойлағаны, ал «Уайтуотер» БАҚ-ының үнемі өзгеріп отыратын стандарттарына емес, олар өкінішті деп мәлімдеген нәтижелерге жетуге бағытталған». Нуссбаум 1994 жылдың 5 наурызында «Уайтуотер» даусының салдарынан және тәуелсіз прокурор тағайындау мәселесіндегі ұстанымынан кейін отставкаға кетті. Кейінірек президент Клинтон былай деп жазды: «Берни Нуссбаум наурыздың басында кетіп қалды; ол тәуелсіз прокурорды сұрау туралы менің ақымақтық шешімімді ешқашан жеңе алмады және ол жаңа проблемалардың көзі болғысы келмеді [ол] қабілетті, адал мемлекеттік қызметкер болды». Нуссбаум 1994 жылдың соңында өз заң фирмасына оралды және жеке құқық практикасын қайта бастады.

Сот төрелігіне кедергі келтірді деген айып

Винс Фостердің өзіне қол жұмсауынан кейін Әділет департаменті мен АҚШ Парк полициясы Фостердің портфелінен табылған, Нассбаум департаментке де, полицияға да тапсырудан бас тартқан құжаттарды іздеді. Саяхат кеңсесі қызметкерлерін жұмыстан босату ісін терген кезде Нуссбаум Фостердің саяхат кеңсесінің күнделігін Конгресске және ФБР-ге беруден бас тартты.

Кейінгі мансап

Көп жылдар бойы Wachtell Lipton-да сот процестерінің аға серіктесі ретінде Нуссбаум ірі корпоративтік ұйымдар, заң фирмалары, заң фирмасының серіктестері, мемлекеттік лауазым иелері, саяси тұлғалар және сот жүйесі сияқты клиенттерді өкілдік етті. Фирманың серіктестерімен және серіктестерімен бірлесіп жұмыс істеген Нуссбаум көптеген істерде бас сот адвокаты болды, оның ішінде фирмасы жеңіске жеткен маңызды корпоративтік істер де бар. Ол қабылдаған істердің бірі – АҚШ Әділет министрлігі мен Carrier Corporation ұсынған монополияға қарсы істі жеңілдетуде United Technologies Corporation-ды өкілдік ету, сондай-ақ Нью-Йорк федералды сотында United компаниясының Carrier компаниясын сатып алуына кедері келтіруге бағытталған іс. Ол Невададағы федералды сотта Hilton Corporation-ды өкілдік етіп, ITT Corporation компаниясының сатып алуға кедері келтіруіне тыйым салатын қаулы шығарды. Делавэр штатының Канцелярия сотында IBP Corporation атынан сот процесін жеңіп, Tyson Foods компаниясын IBP мен Tyson арасындағы миллиардтаған долларлық бірігуді аяқтауға міндеттеді, бірақ Tyson оған келіскенімен, одан қашуға тырысқан. Оңтүстік Каролина штатының сотында ол Джек Кент Кукке Multimedia, Inc. жергілікті меншіктегі телерадио және газет кәсіпорнына қолдану әрекетіне қарсы тұрды. 2004 жылы Нуссбаум Нью-Йорк федералды сотында қайта жаңартылған Дүниежүзілік сауда орталығының құрылысшысы Ларри Сильверштейн атынан ірі сақтандыру компанияларына қарсы сотта жеңіске жетті. Бір айдан астам уақытқа созылған сот процесінен кейін, қазылар алды 2001 жылғы 11 қыркүйекте екі ұшақ соққан оқиға сақтандыру компанияларының мәлімдегеніндей, бір оқиға емес, сол кездегі сақтандыру шарттарына сәйкес екі бөлек оқиға деп тапты. Бұл сақтандыру төлемдерін айтарлықтай арттырды және орталықты қайта құру үшін құрылыс салушыға миллиардтаған доллар төленді. Мансабы барысында Нуссбаум ірі заң фирмаларын (Sullivan and Cromwell және Shearman and Sterling сияқты) оларға немесе олардың серіктестеріне қарсы сот ісінде өкілдік етуді сұрады. Олардың істері оның клиенттерінің пайдасына шешілді. Ол Simpson Thacher заң фирмасының аға серіктесін, фирмаға тиіс ақыны жымқыруымен айыпталғанды өкілдік етті. Оның клиенті кінәсін мойындап, құқық қорғау органдарымен ынтымақтастық көрсетті. Төменгі соттағы тыңдаулар мен апелляциядан кейін, оған тағайындалған түрме жазасы күшінен жойылды және оның клиенті түрмеде жазасын өтеуге міндетті болған жоқ. 1992 жылы онжылдықтың ең танымал заңдық этикалық дауларының біріне әкелген істе Нуссбаум Kaye Scholer заң фирмасын өкілдік етті. Мемлекеттік орган Kaye Scholer-ді өзінің клиенті туралы зиянды ақпаратты дұрыс ұстамағаны үшін сотқа шақырды. Бұл – ірі федералды жинақ және несиелеу қауымдастығы, оның құлдырауы 1990 жылдардың басында жинақ және несиелеу дағдарысын көрсетеді. Заң фирмасы өз клиентіне қатысты ешқандай қателік жасаған жоқ деп қатаң түрде жоққа шығарды; ол клиентіне ынталы түрде өкілдік етуге және оған зиян келтіретін ақпаратты жарияламауға міндетті екенін мәлімдеді. Сот ісі басталғанда үкімет Kaye Scholer-дің барлық активтерін тоқтатты. Бұл тоңазыту фирманы тез арада құлдырауға әкелді. Бұл үкіметтің әрекетіне қарсылық білдіруді мүмкін емес етті, өйткені фирма клиенттер мен қызметкерлердің кетуімен бірге өмір сүре алмайды. Осы кезде Нуссбаум Kaye Scholer-ді өкілдік етуге тағайындалды. Бір аптадан аз уақыт ішінде фирманың заңсыз әрекет жасағанын мойындауын қажет етпейтін және сақтандырумен қамтылған ақшалай төлемді қамтамасыз ететін келісімге қол жеткізілді. Бұл фирмаға заңгерлік фирма ретінде жұмыс істеуді жалғастыруға мүмкіндік берді. Нью-Йорктегі сот жалақысының он жылдан астам уақыт бойы тоңазытылуының нәтижесінде (заң шығарушы орган өзінің жалақысы көтерілмесе, сот жалақысын көтеруден бас тартты және Нью-Йорк губернаторы заң шығарушылардың жалақысын көтеруден бас тартты), Нуссбаум Нью-Йорк штатының бас судьясы мен штат сот жүйесін ақысыз, штаттың ең жоғары соты, Нью-Йорк штатының апелляциялық соты шешкен конституциялық сот ісімен табысты өкілдік етті. Апелляциялық сот сот төрешілерінің жалақысын заң шығарушылардың жалақысына кепілдікке алу конституциялық емес деп шешті. Осыған байланысты заң шығарушы орган мен губернатор судьялардың жалақысын төлеу жүйесін өзгерту туралы келісімге келді. Содан бері сот қызметкерлерінің жалақысы туралы шешімді атқарушы және заңнамалық билік емес, тәуелсіз комиссия төрт жылда бір рет қабылдайды. Штат сотының судьяларының жалақысы сот ісі басталғанға дейін айтарлықтай жоғары болған федералдық судьялардың жалақысына жақындастырылды, қазір шамамен тең. 2011 жылдың 28 қаңтарында Нуссбаум Президент Барак Обамаға хат жолдап, Ақ үй кеңесшісі қызметін атқағанда Джонатан Поллард ісін жан-жақты қарастырғанын мәлімдеді. 1986 жылдың маусымында кінәсін мойындаған Поллард АҚШ-қа зиян келтіру ниеті болмаған күйінде Израильге құпия ақпарат бергені үшін бес өмір бойына сотталды. Президент Обамаға жолдаған хатында Нуссбаум: «Поллард өзінің әрекеттері үшін лайықты жаза алды және оның жазасын жеңілдетпеу әділеттілікке қызмет етпейді; шынтуатында, мен оның жазасын жеңілдетпеу әділетсіздік болады деп санаймын», - деп жазды.

Басқа да қоғамдық рөлдер мен құрметтер

Нуссбаум қайырымдылық және білім беру мекемелерінен, сондай-ақ заң ұйымдарынан марапаттар алды. 1993 жылы Джордж Вашингтон университетінің Ұлттық заң орталығынан құрметті заң ғылымы докторы (LL. D.) дәрежесімен марапатталды. Ол Нью-Йорк қалалық адвокаттар алқасының вице-президенті және Федералдық адвокаттар кеңесінің президенті болып қызмет етті, бұл кеңестің құрамына негізінен екінші округтегі федералды соттарда қызмет ететін адвокаттар мен судьялар кіреді. Нуссбаум Америка Құрама Штаттары мен Канададан сот істері бойынша маманданған адвокаттардың таңдаулы кәсіби бірлестігі – Америка сот адвокаттары колледжінің мүшесі болды. Нуссбаум Брандейс университеті мен еврей теологиялық семинариясы сияқты қайырымдастық кеңестердің мүшесі болды. Ол Манхэттеннің төменгі шығыс бөлігіндегі өздігінен басқарылатын жастар клубы – Бойз Братство Республикасының (қазір Генри Стрит орталығының бөлігі) қамқоршылар кеңесінде қызмет етті. 1930 жылдары құрылған бұл клубтың мүшесі бала кезінде Нуссбаум болды. Нуссбаум сондай-ақ Нью-Йорктегі жеті ірі аурухананы және жоғары бағаланған медициналық мектепті қамтитын Синай тауы медициналық орталығының қамқоршылар кеңесінде қызмет етті. Ол кеңестің аудит комитеті мен заң комитетінің мүшесі болды. 2014 жылы Бруклин округінің прокуроры тағайындаған үш адамнан тұратын тәуелсіз сараптама кеңесінің мүшесі де болды. Бұл кеңес прокуратураның кейбір адамдарды қылмыс жасады деп тану шешімдерін қарады. Нәтижесінде бірнеше айыпталушының үкімі күштен шығарылып, олар түрмеден босатылды.

Жеке өмір

2006 жылдың қаңтар айында 42 жыл бірге өмір сүрген әйелі Тоби асқазан безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды. Олар 1958 жылы танысты, ол Брандейс университетінде студент болса, ол Гарвардта заң факультетінде бірінші курсқа оқыды. Өмірінің басынан бастап ол саяси, қоғамдық және қайырымдылық істерге белсенді қатысты, әсіресе еврей қауымының коммерциялық емес ұйымдарымен жұмыс істеді. 2008 жылдың желтоқсан айында Нуссбаум саяси және қайырымдылық ұйымдарына қаржы жинаған Нэнси Кунға үйленді. Ол басқа да саяси жарыстарда, 1984 жылғы науқанда Нью-Йорк штатында және басқа жерлерде демократтық президенттік үміткер Уолтер Мондейл үшін қаржы жинауда маңызды рөл атқарды. Нуссбаум мен Кун Манхэттен, Коннектикут штатының Стэмфорд қаласы және Флорида штатының Неаполь қаласында тұрды. Кун 2021 жылдың сәуір айында ми қатерінен қайтыс болды. Оның үш баласы болды: қызы Эмили Нуссбаум (Клайв Томпсонға үйленген, «The New Yorker» журналының редакторы; ол журналдың теледидар сыншысы болды және 2016 жылы сынға арналған Пулитцер сыйлығы мен «Бағандар мен пікірлер» номинациясы бойынша Ұлттық журнал сыйлығын жеңіп алды), екі ұлы – Питер Нуссбаум (Алексис Танненбаумға үйленген), Франк Нуссбаум (Карли Адлерге үйленген) және өгей ұлы Уильям Кун. Оның алты немересі де болды. Нуссбаум 2022 жылдың 13 наурызында 84 жасында Манхэттендегі үйінде жүрек ауруынан қайтыс болды.