Кіріспе

Голландиялық шығыстанушы және математик (1596–1667)

Якоб Голиус, туған аты Якоб ван Голь (1596 – 28 қыркүйек, 1667), Нидерландыдағы Лейден университетінде қызмет еткен шығыстанушы және математик. Ол көбінесе шығыстанушы ретінде танымал. Ол Лейденде араб тілінде араб мәтіндерін жариялаған және араб тілінен латын тіліне аудармалар жасаған. Оның ең белгілі еңбегі – «Lexicon Arabico Latinum» (1653) араб-латын сөздігі, оның мазмұнының көп бөлігі Аль-Жаухаридің «Сиха» және Фейрузабадидің «Камус» сөздіктерінен алынған.

Өмір

Голиус Гаагада дүниеге келді. 1612 жылы ол Лейден университетінде математиканы оқуға түсті. 1618 жылы Лейденде араб және басқа да шығыс тілдерін оқуға қайта тіркелді, ол Эрпениус шәкірттерінің ең көрнектісі болды. 1622 жылы ол Голландия елшілігімен Мароккоға сапарлады, ал қайтып келгеннен кейін Лейдендегі араб тілі профессоры қызметіне Эрпениустың орнына таңдалды (1625). Келесі жылы ол Жерорта теңізінің шығыс аймақтарына саяхатқа шықты және 1629 жылға дейін оралмады. Сапардың басты мақсаты араб мәтіндерін жинап, Лейден университетінің кітапханасына жеткізу болды. Өмірінің қалған бөлігін Лейденде өткізіп, математика және араб тілі кафедраларын басқарды. Голиус француз философы Рене Декартқа математикадан сабақ берді және кейін онымен хат алмасты. Сондықтан ол оған араб тіліндегі математикалық мәтіндердің, соның ішінде «Коникалар» туралы жинаған бөліктерін оқыған болуы мүмкін.

Жарияланымдар

Оның ертеректе жарық көрген басылымдарының ішінде әртүрлі араб мәтіндерінің басылымдарын атауға болады (Proverbia quaedam Alis, imperatoris Muslemici, et Carmen Tograipoetae doctissimi, necnon dissertatio quaedam Aben Synae, 1629; және Ahmedis Arabsiadae vitae et rerum gestarum Timuri, gui vulgo Tamer, lanes dicitur, historia, 1636). 1656 жылы ол Эрпениустің "Грамматика арабикасының" маңызды қосымшалармен жаңа басылымын жариялады. Оның қайтысынан кейін оның қағаздарынан Эдмунд Кастеллдің "Лексикон гептаглотон" (1669) жинағында қосымшалармен бірге жарық көрген Dictionarium Persico Latinum табылған. Сонымен қатар, Голиус 9 ғасырлық араб астрономы Әл-Фарғанидің астрономиялық трактатын өңдеп, аударған және түсіндірген. Голиустың 1500 беттен тұратын "Араб тілінен латын тіліне сөздігі" 1653 жылы Лейден қаласында жарық көрді. Голиус тек араб тілінде жазылған ортағасырлық араб сөздіктеріне қол жеткізіп, олардың мазмұнын латын тіліне аудара алды. Рафеленгиус мұндай араб сөздіктерін көру мүмкіндігіне ие болған жоқ. Голиустың сөздігі кейіннен Георг Фрейтагтың 1837 жылы жарық көрген араб тілінен латын тіліне сөздігімен жетілдіріліп, кеңейтілді.